Naýryz toıy beınebir izgilikke shaqyrý, jaqsylyqty nasıhattaý alańy ispettes. Bul uly merekede dástúrli ádebıetimiz, mádenıetimiz, ádet-ǵurpymyz, salt-sanamyz, dilimiz, dinimiz, tarıhymyz urpaqqa barynsha nasıhattalady. Shyn máninde, Naýryzdyń elge, bolashaqqa berer eń úlken ıgiligi de osy bolsa kerek. Bul jerde barshaǵa nasıhat, kishige keńes sózben emes, naqty ispen kórsetý arqyly júzege asyrylatynyn Naýryz toıynyń artyqshylyǵy dep aıtar edik.
Qystan qysylyńqyrap shyqqan jamaǵat aryq-atyzdardy tazalap, bulaq kózin ashyp, aǵash otyrǵyzyp kóktemgi tirshiligin ıgi ispen bastaıdy. Bul degen naǵyz tárbıe emes pe? «Bulaq kórseń kózin ash», «Atańnan mal qalǵansha, tal qalsyn» degen ataly sózder osydan qalǵan. Al áıelder qaýymy aǵarǵan qosyp neshe túrli taǵamdar, as mázirlerin jasap, dastarqan baılyǵyn eseleıdi. «Ulys oń bolsyn, aq mol bolsyn» dep shyn nıetimen Qudaıdan molshylyq tilegen qazaq aqty dáýlettiń, toqshylyqtyń nyshany retinde tanyǵan. Aǵarǵan tórt túlikten alynady. Demek, aqtyń mol bolýy mal-jannyń amandyǵyna táýeldi. Olaı bolsa, aqtyń mol bolýyn tileý bir jaǵynan alǵanda Táńirden tek baq-dáýlet qana emes, tynyshtyq, tatýlyq, beıbit ómir suraý.
Burynǵy qarııalar Naýryz merekesi qarsańynda yrymdap bulaq kózine maı tamyzyp, áıelder jaǵy erlerdiń ekken kóshetterdiń túbine aq quıyp, aq shúberek baılap jatatyn. Osylaısha, atam qazaq «kók – quttyń kózin ashý» rásimin jasaǵan. Aınalyp kelgende osyndaı is-áreket arqyly qazaq qoǵamynyń úlkenderi keıingilerge tabıǵatty baılyqtyń, ryzyqtyń bastaýy dep tanýǵa úgittep, týǵan jerdi, týǵan eldi súıý, qurmetteý, qorǵaý ár azamattyń basty paryzy ekenin uqtyrǵan. Osynaý úlgi-ónegeni boıyna sińirgen bala kók shópti jula ma, aǵash butaqtaryn syndyra ma, jándik ataýlyǵa zııanyn tıgize me? Árıne, joq. «Uıat bolady», «saýap bolady», «obal bolady», «jaqsy bolady», «jaman bolady», «kúná bolady» degen eskertpelerdi estip ósken urpaqtan qandaı da bir jamandyq shyqpasy belgili. Bul degen boıyna izgilikti qasıetter tunǵan, jaqsylyq jasaýǵa asyǵyp turatyn, jaqsyǵa janasyp, jamannan qashyq júretin, álsizge qamqor, joq-jitikke bolysqysh, jetim men jesirge janashyr bolatyn jandy tárbıelep shyǵýdyń keremet, balamasyz joly emes pe.
Atam qazaq Naýryz kúnin «aq túıeniń qarny jarylǵan kún» dep beker aıtpaǵan. Ulystyń uly kúni batagóı, áýlıe, kórgeni men túıgeni mol aqsaqaldardan Naýryz bata suralady. Qazaq qoǵamynda orny tek tór bolǵan osyndaı qazynaly qarııalardyń bergen batasy jamaǵat úshin qashanda qymbat. Babalarymyzdan qalǵan «Bataly ul arymas, batasyz qul jarymas», «Batamenen el kógerer, jańbyrmenen jer kógerer» degen maqaldardan batanyń qanshalyqty mańyzdy ekenin túsinemiz. Táńirden tilek tileýdiń, nyǵmet suraýdyń túrkilik klassıkalyq úlgisi – bata berý, bata alý dástúriniń tárbıelik máni óte tereń. Naýryz kúngi tilek sózsiz qabyl bolady, jaqsy adamnan bata alǵannyń joly jaqsylyqqa bastaıdy degen yrym-nanym bar. Bata júrekke jylylyq quıady, júrekti qýantady. Úlkennen bata alǵan jas tek jaqsylyqqa umtylady. Munyń tárbıelik mańyzy da osynda.
Taǵy bir erekshe toqtala keter jaıt, Naýryz merekesinde arazdasyp júrgen adamdar tós qaǵystyryp, tatýlasýǵa tıis. О́kpe ótken jyldyń enshisinde qalýy kerek. Munyń astarynda el ishiniń tatýlyǵyn, qoǵamdyq qatynastardyń syılastyqqa negizdelýin qalaǵan jamaǵattyń aq nıeti jatyr. Birlikke shaqyrý, yntymaqqa úgitteý – naǵyz uly is. Ulystyń uly kúninde osynaý uly iske basa nazar aýdarylýynda úlken maǵyna bar.
Qazirgi zamanaýı órkenıettiń syn-qaterleri álemdik keńistiktegi otbasy ınstıtýtyna ózgerister engizip, dástúrli qundylyqtar joıylyp, rýhanı daǵdarys keýlep kele jatqany ańǵarylady. Bul daǵdarystan elimiz de shet qalmaıdy. Sondyqtan memlekettiń qoldaýymen ulttyq pedagogıka men psıhologııa salasyndaǵy tájirıbeli mamandardy qatystyra otyryp, rýhanı salany qamtıtyn beınedárister, otbasylyq qundylyqtar týraly beınerolıkter taratý syndy tıimdi jobalardy júzege asyrý mańyzdy.
Osyndaıda artynda ataly sóz qaldyrǵan jazýshy Ábish Kekilbaevtyń «Jalpaq əlemdi aýzyńa qaratý úshin rýhanı erlik kerek, jalpaq əlemge qysylmaı, qymtyrylmaı qaraý úshin rýhanı baılyq kerek» degen sózi eske túsedi. Budan biz rýhanııattyń qoǵam, adam úshin róliniń asa mańyzdy ekenin uǵamyz. Olaı bolsa, rýhanı qundylyqtarymyz jarqyraı kórinetin, barynsha nasıhattalatyn Naýryz toıy qashanda mańyzdy bolyp qala bermek.
