Álemdegi qandaı da bir jolmen kelgen alym-salyqtyń máni ‒ bir jaǵynan ekologııalyq qaýipsizdikti qorǵaý bolsa, ekinshi jaǵynan jergilikti óndiristi qoldaý. Búginde naryqqa avtokóliktiń negizgi jetkizilimderin qamtamasyz etetin otandyq avtomobıl óndirýshilerdi qoldaý avtoparkti damytýdyń mańyzdy tusy bolyp sanalady. Sonymen birge avtoóndiris – respýblıkadaǵy mashına jasaý men naqty sektordyń draıveri sanalady.
Jalpy alǵanda, avtoparkti jańartýǵa, sondaı-aq halyqtyń jańa avtokólik satyp alý múmkindigine memleketten jeńildetilgen avtokredıt berý júıesi oń yqpalyn tıgizýde. О́tel alymyn (avtokólikti tirkeýge qatysty, sondaı-aq basqa da alymdar) tómendetý avtoparktiń jańarýyna yqpal etpeıdi, kerisinshe, ishki naryqqa kórshiles elderden, jalpy shetelden avtoqoqystardyń aǵylýyna ákeledi.
Eger zańnamaǵa ózgerister engizilgenge deıingi jáne odan keıingi dınamıkaǵa nazar aýdaratyn bolsaq, onda qazaqstandyq avtomobılderdiń naryqtaǵy úlesiniń ózgermegeni, shamamen 61% deńgeıinde qalǵany ańǵarylady. Al óndiristiń ósýi jedeldeı túsip, 2022 jylǵy qańtar-sáýirdiń qorytyndysy boıynsha bir jyl burynǵy kezeńge qaraǵanda 19,2%-ǵa teńeldi, mamyr-jeltoqsan aılarynyń qorytyndysy boıynsha birden 31,6%-ǵa jetti. Import kerisinshe, kádege jaratý alymy tómendegenge deıin de, odan keıin de azaıyp otyr.
Energyprom.kz monıtorıngtik kompanııasy usynǵan málimetter boıynsha, ótken jyly Qazaqstannyń ishki naryǵynda 159,8 myń jańa jeńil avtokólik satyldy, bul aldyńǵy jylmen salystyrǵanda 8,4%-ǵa artyq. Bul rette eksportqa 10,2 myń kólik jiberildi. Qolda bar resýrstardyń 60,8%-yn (bir jyl burynǵy 50,9%-ǵa qarsy) otandyq óndirýshiler qamtamasyz etti. Bul 103,3 myń avtokólik, ıaǵnı bir jyl burynǵyǵa qaraǵanda 20,8%-ǵa artyq. Import 14,6%-ǵa, 66,6 myń avtokólikke deıin qysqardy (resýrstardyń tek 39,2%-y, ótken jyldyń jartysyna jýyǵy).
Elimizdegi tirkelgen jeńil avtokólikter qansha degenge kelsek, Ulttyq statıstıkalyq bıýrosy ótken jyldyń aqpanynan bastap málimetti berý júıesin ózgertkendikten, aqparatty sol sátten bastap salystyrǵan jón. Eger kóktemniń basynan mamyrǵa deıin kádege jaratý alymy qysqartylǵan kezde avtoparktiń negizgi ózgerisi jańa avtomobılder sanynyń (úsh jylǵa deıin qoldanylǵan) 22,2 myńǵa ulǵaıýy esebinen oryn alsa, osydan keıin mamyr men jeltoqsan aralyǵynda avtopark 86 myń avtokólikke ulǵaıdy. Alaıda olardyń ishindegi jańalarynyń sany – nebári 28,2 myń, taǵy 33,7 myńy júrilgeninen on jyldan asqan avtomobılderdi qurady, onyń ishinde 22,8 myńy – jıyrma jyldyq eski mashınalar.
О́tel alymnyń tómendetilýi qalaı áser etse de, respýblıka avtoónerkásibi oń qarqynda damyp keledi. Mysaly, 2022 jylǵy qańtar-mamyr aralyǵynda shyǵarylǵan avtokólik quraldarynyń jalpy sany bir jyl burynǵy 26 myńǵa (plıýs 18%) qarsy 30,7 myń birlikti, al tikeleı jeńil avtomobılder bir jyl burynǵy 22,9 myńǵa qarsy (plıýs 19,2%) 27,3 myńdy qurady. Mamyr-jeltoqsan aılarynyń aralyǵynda avtokólik quraldarynyń óndirisi, jalpy alǵanda 83,2 myń birlikke, jeńil mashınalar 76 myń birlikke jetti.
El joldaryndaǵy apattarǵa nazar aýdarsaq, ótken jyldyń qańtar-sáýir aılarynda apat sany jyldyq ósimdi 2,9%-ǵa kórsetse, onda mamyrdan jeltoqsanǵa deıingi aralyqta bir jyl burynǵy uqsas kezeńge qaraǵanda birden 7,7%-ǵa kóbeıgen. Nátıjesinde, 2022 jyldyń qorytyndysy boıynsha jol-kólik oqıǵalarynyń sany 6,4%-ǵa ósti, bul sońǵy jyldardaǵy eń úlken ósim. Dınamıka osy apattan zardap shekkenderdiń sanymen de baıqalady.
Osylaısha, «О́KM Operatorynyń» taratylýy jáne ótel alymdaryn basqarýdyń «Jasyl damý» memlekettik kompanııasyna berilýi bul júıege ashyqtyqty qosatyn shara bolsa, qalǵan máseleler – mysaly, alymdardyń ózgerýi saldarynan elimizdiń joldarynda avtoqoqystyń kóbeıýi, ekologııa men halyqtyń qaýipsizdigi máselesi ózekti bolyp qalyp otyr.
