«О́lmegen qulǵa jaz da kelmeı me?». Kún qyza, toń jibı bastaǵanda-aq kúngeıden qyltıyp gúl, kóleńkeden jybyrlap jylan shyǵady. Qaramaıyn deseń de áli jalańdatyp úlgermegen jylannyń aıyr tili eske túsedi. Ádemi de názik gúldiń beıkúná dármensizdigi, sulýlyqqa bola julynary... Taǵy da sol ómirdiń beınesi ádebıet: «Zulymdyqpen shyǵyp júrgen ataǵy, jylandar da gúlge oranyp jatady», degen Baýyrjan Úsenovtiń «Gúl týraly shýmaqtarynyń» kóleńkesi kókeıdi shalady. Jylan boıynyń ýytynan gúldiń nury qasha bastaǵandaı, taq pen tájdiń aınalasyndaǵy salqyndyqtan meıirimniń de baýyry birte-birte sýýǵa bet ala ma eken? Qońyrqaı bolsa da uıadaı shańyraqtyń shýaǵy jarqyraǵy mol záýlim úıden kórine qoımaıtyny qalaı keıde? Biz taǵy bastapqy áńgimemizge aýyp baramyz, ózdi ózi qalýdy kóksemep pe edik o basta? Iá, san saýaldyń astyna alyp, aýyrtyp qoıatyn oılardan aryltatyn rýhqa bas qoıǵyń keledi. «Tereń oıdyń telmirip sońyna ermeı» (Abaı) ony da tappaısyń. Dúnıeniń artys-tartysy qalyńdap ketken sebebi. Bir esikti ashsańyz, ár jaǵyndaǵy esikterden kóz súrinedi. Hakim Abaı aıtady:
«Kók ala bult sógilip,
Kún jaýady keı shaqta.
О́ne boıyń egilip,
Jas aǵady aýlaqta.
Jaýǵan kúnmen jańǵyryp,
Jer kógerip kúsh alar.
Aqqan jasqa qańǵyryp,
Bas aýyryp, ish janar».
Bul – Abaıdyń jalǵyzdyǵy. Jeke qalǵandaǵy kúıi. «Kógerip kúsh alǵan jer» sııaqty ishtegi qat-qabat dúnıeden aryla almaǵan aqyn aqqan jaspen qosa qasiretin de qalyńdatyp alǵanyn ańǵartady. Abaıdyń osy mándes óleńderi kóp. «Kóleńke basyn uzartyp», «Adamnyń keıbir kezderi» sııaqty týyndylaryn oqyǵanda ádiletke kózi jetken saıyn jan balasy muń men zardy aıtyp tynshymaıtynyn tanımyz. Demek, hakimniń «bas aýyryp, ish janar» degeni – ózi aıtqandaı, oıly adamnyń isi. Oı bolmasa, sanaǵa sóz salmaǵyn ne sáýlesin túsirmese, júrektiń kózin shel bassa, joǵaryda biz mysalǵa tartqan gúldi de, jylannyń kómeıinen shyqqan aıyr tildi de bir kóresiz. Olaı bolmaıdy ǵoı, biraq...
«Buıra jonyn kúnge tósep, jylynyp,
Tastar jatty kóshemde.
Kóktem kelip, ketkendeı-aq tirilip,
Jansyz tas qoı deseń de»
degen Qasymnyń jalǵyzdyǵy osyndaıda kólbeńdep shyǵady. Munda aqyn tabıǵatpen birge eljiregen jan tynysyn jazady. О́leń bastalǵannan tasqa jan bitirip qoıady. Kisiniń sana-sezimi oıanyp, kókirek kózin túrtken saıyn basqalardyń janyn sezinip, aıalaýǵa tyrysasyz degen sóz. Gúl, jylan sııaqtylar kóktemde tirilip, qysta óletin tirshilik ıesi. Jyldyń tórt maýsymynda melshıip turǵan tas keıde máńgiliktiń beınesindeı elesteıdi. Jer betindegi alǵashqy tańbalardan bastap oılaǵanda, rasyn da solaı.
«Aqyn degen qyzyq jan ǵoı keı kezde,
Jansyz zatpen syrlasar.
Jansyzǵa jan bereıikshi deımiz de,
Kóp bolǵan soń jansyzdar.
Tartyp syryn tabıǵattyń,
tastardyń,
Bir nárseni úırendim.
Kóktem kelip, kúlip jatqan tastardy
Basýǵa men ımendim.
«Átteń shirkin, berer me edi sezimdi?
Tas bolǵany – jazǵany»
Dep turǵanda bir esersoq ózimdi
Basyp kete jazdady».
Abaıdyń joǵarydaǵy eki shýmaq óleńi men Qasymnyń osy óleńin salystyryp oqysa, eki zaman qazaǵynyń rýhy aıqulaqtanady. Tastyń ózin basýǵa ımengen júrekpen ómir súrý... Bul da sol oıly, jany názik adamnyń hálinen alys ketpeıtin kúı emes pe? Alaıda Qasym qorytyndy oıdy oqyrmanǵa qaldyryp, kókeıdegi kórikti dúnıeni tirshilik qaǵyp-soǵyp ketetinin emeýrin etedi.
Qazir adamdardyń jańbyr men taǵdyr, tas pen kóz jas týraly oılanatyn murshasy bar shyǵar...
