«Jazylýǵa májbúrleýge bolmaıdy» degen qısynsyz tyıym men gazetke jazylýǵa qarsy ásire naýqanshylyq ádeıi oılastyrylǵandaı kórinetin búginde bul bastama eldi eleń etkizip, oı salyp otyr.
«Sizdermen búgin kópten beri jadymda júrgen ózekti oıymdy bóliskendi jón kórip otyrmyn. Qazirgi tańda ǵalamtorǵa shyrmalǵan jastyń da, káriniń de rýhanı oı-sanasynyń álsirep bara jatqandyǵyn kórip kelemiz. Qazir kez kelgen jastaǵy adam qalaǵan beınejazbasyna, túrli medıa-ónimge qol jetkize alady. Biraq oı tarazysyna salyp, qaısysy durys, qaısysy burys, qaısysy shyndyq ekendigin ajyratý qıynǵa soǵyp tur.
Ǵalamtordan kúndelikti estip, bilip, kórip, oqyp jatqan jańalyqtardyń arasynda tekserilmegen, shyndyqqa janaspaıtyn aqparattar da barshylyq. Ǵalamtordyń paıdaly tusyn alyp, kereksiz jaǵyna shekteý qoıǵanymyz durys shyǵar. Sondyqtan da, bul ǵalamtordyń torlaǵan qaýipti bultynan arylý úshin Sizderdi gazet-jýrnalǵa jazylýǵa, ıaǵnı rýhanı azyq alýǵa shaqyramyn. Gazet-jýrnal ómirdiń naǵyz aınasy. Onda jazylǵan árbir jańalyq, maqala, saraptama qanshama jaýapty mamannyń tekserisinen ótip, óńdelip, bútindelip, saralanyp baryp jarııalanady. Sondyqtan gazet-jýrnaldyń ǵalamtorǵa qaraǵanda salmaǵy basym», deıdi áleýmettik jelidegi jazbasynda Janat Tájıeva.
Iá, gazetter aqparat ta taratady, saraptamalar da jasaıdy. Negizgi máseleni saraptap, túsindirip, sarabdal dúnıeler beretin de – gazet-jýrnaldar. Ulttyq ıdeologııamyz ulttyq baspasózben taralady, taǵany bekıdi. Kez kelgen dástúrli aqparat quralynyń, sonyń ishinde baspasózdiń qoǵamǵa, buqaraǵa bereri qısapsyz mol ekeni talas týdyrmas. Ádette tasqa basylǵan sózdiń mańyzy mol bolatynyn ǵylym dáleldegen. Tárbıelik máni turǵydan kelsek, ustazdar jáne ata-ana janashyrlyq tanytpasa, balalar basylymǵa eshqashan jazyla almaıdy. Búgin gazet-jýrnal oqymaǵan bala erteń kitap betin ashpaıtyn dúmshe bolyp ósedi. Halyqtyń rýhanııatyn kóterý, memlekettiń saıasatyn qoldaý, urpaqtyń boıyna tálim-tárbıeni sińirýde de gazettiń alatyn orny erekshe. Qazirgi kezde ustazdardyń bári basylymdardy úzbeı oqıdy desek ótirik bolar. Onymen turmaı, sońǵy jyldary «májbúrlemeńder» degen bir sózben-aq jazylymnyń joly kesilip, mektep, bilim berý mekemeleriniń esigi jýrnalıster úshin alynbas qamalǵa aınalǵany da jasyryn emes. Baspasózge jazylýdyń keri áserin aıtýshy ustazdar men ata-analar da kóp. Olar balalardyń sózdik qory nasharlap ketkenin aıtýda. Bala ataýly birden úlken kitaptardy oqýdy bastap ketpeıdi. Gazet-jýrnaldaǵy shaǵyn shyǵarmalar arqyly kitap oqýǵa beıimdeledi. Mektepte jýrnal oqýǵa, kitap oqýǵa ádettenbegen bala erteńgi kúni qaǵazdy qolyna almaıtyn «biteýlerdiń» qataryn molaıtady. «Májbúrleýge bolmaıdy» degendi eldegi bilim bólimderi men mektep dırektorlarynyń qatań atqarýǵa kiriskeni de ókinishti. Kópke topyraq shashpaımyz, kózi ashyq, kókiregi oıaý muǵalimder az emes. Merzimdi basylymdardy, ádebı kitaptardy kóp oqıtyn muǵalimderdiń sózdik qory mol, sheshen bolatyny málim. Sabaqty da jaqsy túsindiredi, oqýshymen de tez til tabysa alady. Maqtaýly shákirtteri kóp ustaz da solar. Kópshilik gazet, kitap oqıtyn muǵalim elden erek, parasatty, ózindik oıy, kózqarasy bar, paıymy bólek bolatynyn aıtyp ta júr. О́ıtkeni kóp oqyǵan adamnyń oı-órisi de keń bolady. Qaı qoǵamda da gazet-jýrnaldyń orny men mańyzy erekshe. Basylym betterinde qarapaıym halyqtyń da, dárigerdiń de, muǵalimniń de máselesi qozǵalady. Sóıte tura muǵalimderge «gazetke jazylmasyn» deý úlken ábestik. Bul oılarymyzdy muǵalimderdiń ortasynda júrgen Janat Tájıeva hanym da rastaıdy.
– Buryn árbir otbasy aýdandyq, oblystyq, respýblıkalyq deńgeıdegi túrli gazet-jýrnaldardy oqýǵa asyǵatyn. Bul gazet-jýrnaldardaǵy materıaldar aqyl-oı men parasatqa negizdelip jazylatyn. Kóp oqıtyn ultqa aınalamyz desek, ózimizden, balalarymyzdan bastaýymyz kerek. Balalarymyzdyń ýaqytyn ǵalamtordaǵy ártúrli qýlyq-sumdyqty kórýge qurtqansha, biraýyq kitap, gazet-jýrnalǵa kóńil bólýin qadaǵalaıyq. Balalarymyz zerdeli, parasatty, ımandy, salıqaly, bilimdi bolsyn desek, qoǵamymyzdy túzeýde eleýli ról atqaratyn gazet-jýrnaldarymyzdyń mártebesin kótereıik. Dana halqymyz «Jaqsynyń aty ólmeıdi, ǵalymnyń haty ólmeıdi» degen ǵoı. Gazet-jýrnalda jarııalanǵan maqalalardyń arasynda el jadynda saqtalǵandary qanshama?! Odan qalsa, jádiger bolyp muraǵattarda turady. Ár otbasy gazet-jýrnalǵa jazylýdy ózimizden bastaıyq, – deıdi Shymkent qalalyq bilim basqarmasynyń basshysy.
Sondaı-aq 32 jyl bilim salasynda, onyń ishinde 18 jyl ustazdyq qyzmet atqarǵan Janat Arysbekqyzy bizben áńgimesinde pedagog mártebesin alǵaly beri, ıaǵnı arnaıy zań qabyldanǵan soń óz erkimen jazylatyn ustazdardyń azaıyp, gazet-jýrnaldarǵa suranys tómendegenin jasyrmady. «Árıne kúshtep jazdyrý durys emes, biraq Prezıdentimiz ustazdar qaýymynyń aılyq-jalaqysyn joǵary deńgeıge kótergen búgingi jaǵdaıda halyqpen jumys isteıtin basylymdarǵa jazylsa deımin. Elimizdegi jaǵdaıdy, saıasatty, ózgeristerdi, áleýmettik ahýaldy árbir ustazdyń bilip otyrýy jumysyna oń septigin tıgizeri anyq. Ásirese balalarǵa arnalǵan jýrnaldarda shákirtteriniń shyǵarmalary jarııalanyp, ózderiniń oı-pikirlerin basylymdar arqyly bildirip jatsa nur ustine nur bolar edi. Búginde 500-600 myń teńgege deıin aılyq alyp otyrǵan ustazdar basylymdarǵa jazylýda úlgi kórsetip, tórden tabylatyn gazet-jýrnaldardy qasterlep, onyń abyroı-bedelin asqaqtatýǵa óz úlesin qosady degen senimdemin. Taǵy bir aıta ketetin másele, buryndary ár úıdiń kireberisinde poshta jáshigi bolatyn. Búginde olar qaraýsyz qalǵan, tipti keı úılerde joq ta. Osyǵan da kóńil bóle bastasaq», deıdi Janat Arysbekqyzy.
BAQ – úlken qural, ıdeologııalyq qarý. Alash qaıratkeri Ahmet Baıtursynuly «Qurmetti oqýshylar» degen maqalasynda gazettiń ne úshin kerektigi jóninde 4 sebepti atap aıtady. Solardyń ekinshisi men úshinshisin eske sala ketsek: «Ekinshi, gazet – jurtqa qyzmet etetin nárse, olaı bolatyn mánisi jurttyń bilimdi, pikirli, kórgeni kóp kósemderi, oqyǵany kóp adamdary gazet arqyly halyqtyń aldyna túsip, jol kórsetip, jón siltep, basshylyq aıtady. Úshinshi, gazet – halyqqa bilim taratýshy. Olaı deıtinimiz, gazetten jurt estimegenin estip, bilmegenin bilip, birte-birte bilimi molaıyp, zeıini ósip, pikiri ashylyp, parasaty jetispekshi». Endeshe, qalalyq bilim basqarmasy basshysynyń áriptesterine, ustazdar qaýymyna arnaǵan úndeýi qoldaý taýyp, gazet-jýrnaldarǵa jazylýshylar qatary kóbeıe túsedi degen úmittemiz.
Aıta ketelik, búginde Shymkent qalasynyń mektepterinde «Oqýǵa qushtar mektep» jobasy aıasynda uıymdastyrylǵan is-sharalarda oqýshylar kóktemgi kanıkýlda oqyǵan kitabynyń qysqasha mazmunyn aıtyp, shyǵarmalar jelisimen keıipkerlerdiń sýretin salýda. Sonymen qatar synyptas dostaryn kitap oqýǵa shaqyrýda.
ShYMKENT
