Bul iske joǵarydaǵy ýnıversıtettiń 52 stýdenti «Qoǵamǵa qyzmet etý» páni boıynsha tartyldy. Jobanyń dalalyq is-sharalary 2023 jyldyń 10 aqpan men 10 naýryz aralyǵynda ótkizildi.
«Birinshi kýrs stýdentteriniń volonter-suhbat alýshy retinde qatysýy paıdaly boldy. Birinshiden, olar dalalyq zertteýlerge qatysý tájirıbesine ıe bolsa, bul stýdentterge keleshekte óz jobalaryn júrgizýge kómektesedi. Ekinshiden, zertteýge qatysý keshegi oqýshylarǵa júrdim-bardym tamaqtanýdan týyndaıtyn máselelerdi tereń túsinip ári ózderiniń de zııandy ádetterin tııýǵa septesedi», deıdi «Azamattyq saraptama» QQ dırektory, Densaýlyq Ulttyq qaýymdastyǵy ZTB sarapshysy, áleýmettanýshy Danıla Bekturǵanov.
Saýalnama 18-21 jas aralyǵyndaǵy jáne odan úlken 1300 respondentti qamtysa, onyń – 624 er, 676 – qyz bala. Densaýlyqqa áser etetin jaǵymsyz faktorlardyń qataryna temeki shegý, alkogol men esirtkini qoldaný (48%), kóp qozǵalmaý (39%), teńshelmegen azyq (39%), artyq salmaq (25%) jatady.
Tamaqtanýǵa baılanysty zııandy áreketterdi azaıtýda qandaı tásilder qolaıly dep suralǵanda, respondentterdiń 25%-y zııandy ónimderdi satýǵa tyıym salýdy nemese shekteýdi eń dumys ádis retinde usynǵan. Saýalnamaǵa qatysqandardyń 36%-y zııandy ónimderdegi zııandy komponentterdiń sanyn azaıtý kerek dese, 20%-y mundaı ónimderdiń baǵasyn kóterý kerek deıdi.
Saýalnamaǵa qatysqandardyń 38%-y ýaqtyly tamaqtanýǵa tyrysqanymen, oǵan ýaqyt tappaǵandyqtan júre tamaqtanatynyn aıtady. Kerisinshe 20%-y belgili ýaqytta tamaqtanady, ne kerisinshe, únemi jolda nemese ýaqtyly as-sýyn ishpeıdi. Al 22%-y ýaqyt pen aqshanyń tabylǵanyna qaraı sáti túsken kezde tamaqtanatyndyǵyn málimdegen.
Bul zertteýdiń mańyzdy tusy – tolyqqandy durys tamaqtana bilýde bolǵandyqtan, respondentterge qandaı taǵamdy jıi alatynyn kórsetý suraldy. Zertteý kórsetkendeı, 32% durys tamaqtanǵandy qalaıdy, 39% tolyq nemese jartylaı túski asty (salat, birinshi jáne ekinshi taǵam, nemese salat jáne ekinshi taǵam) jıi paıdalanady. Sonymen qatar, stýdentterdiń 34%-y kóbinese fast-fýdty tańdasa, 19%-y tek qana fast-fýd jeıdi. Sondaı-aq, 29% tátti tiskebasarlardy qanaǵat tutady.
«Osy zertteýdiń nátıjesinde alynǵan derekter 2019 jylǵy derekterden erekshelenetinin atap ótken jón. Fast-fýdtyń 8%-dan 19%-ǵa deıin, tátti tiskebasarlardyń 23%-dan 29%-ǵa deıin óskeni tirkeldi, tátti gazdalǵan sýsyndar men energetıkterdi tutyný 5-ten 10%-ǵa deıin kóterilgen. Jemis shyryndary men shárbat ishý 2019 jyly 20% bolsa, 2023 jyly 30%-dy qurady. Tátti shaı men kofe ishetinder sany sol kúıinde qaldy desek bolady», deıdi dáriger jáne «Densaýlyq Ulttyq qaýymdastyǵy» ZTB tóraǵa orynbasary Gıntaýtas-Iýozas Kentra.
Respondentter negizgi alǵyshart retinde aldymen tamaqtyń dámin alǵa tartady, ıaǵnı qarny shuryldap turǵan kezde tátti, tuzdy nemese ashymen júrek jalǵaıtyndar qatary – 28%. Alatyn tamaǵynyń baǵasy saýalnamaǵa qatysqandardyń 24%-y úshin mańyzdy, 23%-y ónimderdiń balǵyndyǵyna – qaptamadaǵy jaramdylyq merzimine qarasa, tek 15%-y ónimderdiń quramy mańyzdy dep oılaıdy.
Saýalnamaǵa qatysqandardyń shamamen 40%-ynda densaýlyǵyna qatysty kináraty bar ekenin atap ótken jón – tamaqtan ýlaný, asqazan-ishek aýrýlary, tamaq allergııasy syndy syrqattary baıqalady. Bul rette tamaqtanýǵa baılanysty problemalardyń bar ekendigin respondentterdiń 68%-y medısınalyq kómekke júginýge májbúr bolǵany aıǵaqtaıdy.
Saýalnamaǵa qatysqan stýdentterdiń 35%-y ózderin durys tamaqtanyp júrmiz dep eseptese, kerisinshe 41%-y muny joqqa shyǵarady. 2019 jylǵy zertteýlermen salystyrǵanda, ózderiniń durys tamaqtanyp júrgenderine senimdiler sany 47%-dan 35%-ǵa deıin tómendese, senimsizder qatary sol kúıinde qalyp otyr.
ALMATY
