– Bizdiń elder búginde strategııalyq áriptestik deńgeıine kóterilgen shynaıy dostyq qarym-qatynas ornatty. Biz Tájikstanmen keń aýqymdy salalarda odan ári jumys isteýge ázirmiz. О́ıtkeni Tájikstan – óńirdegi negizgi seriktesterdiń biri. Elderimiz arasyndaǵy saýda jyl saıyn oń úrdis kórsetip keledi. Máselen, ótken jyly elder arasyndaǵy taýar aınalymy 18,5 paıyzǵa ósip, 1,4 mıllıard dollardy qurady. Qazaqstan eksporty 9,7%-ǵa ósip, 877,6 mln dollarǵa jetti. Bul ósim kelesi taýarlardy jetkizýdiń ulǵaıýyna baılanysty», degen S.Jumanǵarın tájik eline eksporttalǵan taýarlardy tizimdep shyqty. Rasynda da qanaǵattanarlyq ósim bar eken.
Bıdaı – 29,3%-ǵa ulǵaıyp bir jylda 309,9 mln dollarǵa jetken. Margarın eksportynyń tabysy 18 mln dollardan asyp jyǵylǵan. Kúnbaǵys maıy 42,2%-ǵa ósip, 43,8 mln dollardy qurapty. Osylaı birqatar otandyq taýardyń tájik eline sátti eksporttalyp jatqanyna toqtalǵan vıse-premer ekinshi taraptyń tabysyn da nazardan tys qaldyrmady.
«Tájikstannan ımporttalǵan taýarlar da 37,9%-ǵa ósip, 501,4 mln dollardy quraǵanyn bilemiz. Bul mys kenderi men konsentrattary, jańǵaq qospalary nemese keptirilgen jemister, sý, mıneraldy jáne gazdalǵan jemister, jańa kókónister men jemister. Bıyl da osy úrdistiń jalǵasyn kórip otyrǵanymyzdy qýana aıtqym keledi. Birinshi toqsanda bizden Tájikstanǵa eksport 21,74 paıyzǵa ósip, 197,5 mıllıon dollardy qurady. Osylaısha, eki el basshylary qoıǵan memleketter arasyndaǵy taýar aınalymyn 1 mıllıard dollarǵa jetkizý mindeti sátti oryndaldy. Desek te, bul jetistikke toqtamaı, nátıjeni taǵy eki ese arttyrý úshin odan ári jumys isteýimiz kerek», dedi S.Jumanǵarın.
Onyń aıtýynsha, Ortalyq Azııa aımaǵyndaǵy qazaq saýdasynyń jalpy áleýeti 10 mıllıard dollardan asady eken. Qazir Qazaqstanda Tájikstanmen birlesken 418 kásiporyn jumys isteıdi, onyń 416-sy shaǵyn bıznes sanatynda kórinedi. 2005 jyldan beri elimiz Tájikstan ekonomıkasyna 132 mln dollar ınvestısııa quıypty. Al Tájikstannan kelgen ınvestısııa aǵyny 21 mln dollar eken.
«Ýaqyt ótken saıyn eki eldiń isker toptary ókilderi arasyndaǵy baılanystar nyǵaıyp keledi. Qazirdiń ózinde ózara saýdanyń áleýetin kórip otyrmyz. Atap aıtqanda, Qazaqstannyń jalpy somasy 140 mln dollarǵa 60 taýarlyq pozısııadan turatyn eksportyn arttyrýǵa múmkindigi bar. Bul jetkizilimder boıynsha oń ósim baıqalatyn óńdelgen ónimderdiń taýarlary. Olarǵa jeńil sharttarmen qyzmet kórsetýshiler arasynda qyzyǵýshylyq bar. Onyń ishinde jerdi qashyqtan zondtaý qyzmetteri men aýyl sharýashylyǵy salasyna arnalǵan spýtnıktik baılanys, IT qyzmetteri, sondaı-aq memlekettik basqarýdy sıfrlyq túrlendirý jáne ǵylymı-ınnovasııalyq qyzmet salasyndaǵy yntymaqtastyqty damytýǵa nıet bolady», dedi Úkimet basshysynyń orynbasary.
Forýmǵa kóptegen kompanııanyń ókilderi de qatysyp otyrǵanyn aıtqan ol, Qazaqstan biraz ýaqyttan beri Tájikstan naryǵyna avtokólik ónimderin eksporttap júrgenin alǵa tartty.
«2017-2018 jyldary Tájikstanǵa 147 «JAC» kóligi jáne 10 «Peugeot» kóligi jetkizildi. 2021 jyldyń sońynda «SaryarqaAvtoProm» JShS shyǵarǵan qosymsha 175 «JAC» markili avtokólikterdi jetkizýge kelisimshart jasaldy, onyń 50-i 2022 jyly Tájikstanǵa jóneltildi. Otandyq «JAC S3» qalalyq krossoveri 2022 jyly taksı parkin tolyqtyrady. Qazir bul jumystyń turaqty negizge jetkenine qýanyshtymyn. Aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy saýda ekijaqty yntymaqtastyǵymyzdyń negizi bolýǵa tıis. О́tken jyly aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń saýdasy 40%-ǵa óskenin kórsetti, bul ózara saýdanyń jalpy kóleminiń jartysynan astamyn quraıdy, ıaǵnı 578,3 mln dollar jetti» dep jalǵady ol sózin.
Osy jyly maýsymaralyq kezeńde Tájikstannan Qazaqstanǵa áleýmettik mańyzy bar aýyl sharýashylyǵy ónimderin ákelý týraly kelisimge qol jetken eken.
«Bizdiń qarym-qatynasymyzdyń sheginen asyp túsetinine senimim kámil. Jyl basynan beri birneshe delegasııa, onyń ishinde bıznes ókilderi Tájikstanǵa bardy. Tájikstanǵa delegasııalardy jyly qarsy alǵany úshin alǵys aıtqym keledi. О́z tarapymyzdan kúnbaǵys maıy, bıdaı, un eksportyn arttyrýǵa daıynbyz. Sondaı-aq eki el arasyndaǵy júkterdi eksporttyq-ımporttyq temirjol arqyly tasymaldaý kóleminiń ulǵaıýyn kórip otyrmyz. Ol ótken jyly 563,87 myń tonnany qurap, aldyńǵy jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 90,23 myń tonnaǵa ósti. Bul rette júk tasymaldaý 66 paıyzǵa artyp, 288 653,5 tonnany qurady», dedi S.Jumanǵarın.
Eki el arasynda sheshilmegen másele joq ekenin tilge tıek etip, basy ashyq máselelerdi alǵa tartty.
«Otandyq «KazakhExport» kompanııasynyń saqtandyrý quraldaryn paıdalanýdy keńeıtý usynylyp otyr. Bul rette biz bızneske usynatyn barlyq qarjylyq múmkindikti, onyń ishinde saýdany qarjylandyrýdyń jańa quralyn durys qoldanýymyz kerek. Saýda mıssııalaryn júrgizý tájirıbesi de jalǵasady. Bul múddeli kompanııalar arasynda uzaqmerzimdi jáne ózara tıimdi baılanystar ornatýǵa yqpal etedi», dedi S.Jumanǵarın.
Munymen birge ol bıznes forým eki el arasyndaǵy is-qımyldyń jańa baǵyttaryn belgileýge arnalǵanyn basa aıtty.
«Bizdiń taýar aınalymymyzdy arttyrý boıynsha júktelgen mindetterge qol jetkizýge múmkindik beretin barlyq jaǵdaı jasalǵan. Bul forým Qazaqstan men Tájikstannyń ekijaqty ekonomıkalyq yntymaqtastyǵyn odan ári tereńdetýge múmkindik beretinine senimdimin», dedi vıse-premer.
Tájikstannyń vıse-premeri Sýlaımon Zııozoda óz memleketteriniń saýda qarym-qatynasyndaǵy múmkindikterin aıta kelip, Qazaqstannan ınvestısııa tartýǵa múddeli ekenderin jasyrmady.
Forým aıasynda 39 kommersııalyq kelisimshartqa qol qoıylyp, onyń qarjylyq kólemi 2 mlrd AQSh dollaryna jýyqtady. Eki tarapta qol qoıylǵan osy kelisimsharttar tolyq júzege asaryna senimdi.
