Aqynnyń júregi – batyrdyń minezi

Bul aqyndar urys dalasynan reportaj berdi. Jan-júreginen ótkerip, qan tamshylap turǵan ólimniń ózin ór rýhpen jyrlady. Sonshama qandy qyrǵyndy kelistirip jyrlaýdyń ózine erlik kerek qoı. Adam balasynyń basy denesinen bólinip domalap bara jatqannyń ózin órnektep berý úshin júregińniń túgi bolmasa, bilmeımin. Jasyp, shoshyp, qashyp ketýi kerek edi. Qandy kórgen, qan tamshylap dirdektep baryp ólgen jandy kórgen aqyn. Bulardyń keýdesindegi rýhqa qaıran qalasyz. Aqynnyń jú­regi – batyrdyń minezi kórinedi. Olaı deıtinimiz, soǵysta dirdektep jatqan denege zeńbirek oǵy túskende parsha-parshasy shyǵyp, shashyrap ketkenin aıanyshpen jazǵan batys avtorlaryn bilemiz. Mundaı sumdyqtardy maıdandaǵy qazaq aqyndary kórmedi deısiz be? Kórgende qandaı?!

«Qasıet kúshi uly Otannyń,

Qanatyn ber qyran qustyń,

Ashýyn ber arystannyń,

Júregin ber jolbarystyń!

Kúlli álemniń ashý-kegi

Orna meniń keýdeme kep!

Jaý jolyna atam seni,

Bomba bol da jaryl júrek!»

dep jazdy. Avtomatta atar oǵy taý­sylǵanda jaý tankisiniń astyna gra­natymen qosa túsip jaryp jiber­gen Abdollanyń erligin jyrlady Qasym. Qaısybir batys jazýshylary mundaı oqıǵalardy aıanyshty ásermen sýrettegeni esimizde. «Sha­shylyp jatqan etterin okop qabyr­ǵalarynan qasyqpen qyryp aldyq» degendeı sóılemder esimde qalypty. Umytpasam, Erıh Remarkta bolýy kerek.

Qatelespesem, basy dene­si­­nen bólinip túskende nemese­ ólip­ bara jat­qanda aıaqtary typyr­lap qalǵan jan ıesiniń azaby­nan túrshikkenin Tolstoı da jazyp, qatty qapalanady. Muny adamzatqa tán áreketke múl­de syıdyra almadym degen­ sy­ńaıda oı aıtady. Árıne, Tols­toı bul jerde soǵysty ja­zyp otyrǵan joq. Soǵys ıa basqa bolsyn, qyryp-joıý men qantógistiń aty qantógis qoı. Sonda qalaı bolǵany? Qa­sym­nyń­ ózi aıtpaqshy:

«О́mir gúlin jan­shyp, taptap,

Shashtan súırep mahabbatty,

Jerimizde jyndaı qaptap,

Naızaǵa ilip ar-uıatty –

Kele jatty sum jendetter,

Jıirkenip, jıyryldy jer»,

bolyp jatsa da erlikti jyr­la­ǵan qa­zaq aqyndary qatygez bol­ǵany ma de­gen suraq kól­de­neń­deıdi. Joq, árıne. Bulaı et­pese, ol aqyndardan ke­ıingi ur­paq qurdymǵa keter edi ǵoı. Bul suraqtyń jaýabyn Syrbaı óleń­derinen tabamyz:

«О́ltirmek boldy ulymdy,

Dúnıege áli kelmegen.

О́ltirmek boldy jyrymdy,

Lınotıpıster termegen».

Budan artyq ne deýge bolady?

Tirshilikte adamnyń ózin oıatýdan asqan kúsh joq ekeni aıtylady. Rýh kóterý! Qazaqtar arýaq shaqyrý dep te aıta beredi. Soǵysqa bir qolyn be­rip kelgen Syrbaı Qasym jaza almaı ketken sumdyqtar men qasiretterdi jyr­lady.

«Keterde soldat jarynyń,

 Ishinde qalǵan ana jyl.

Kókemdi aıtpaı tanyrmyn

Dep bir sábı bala júr.

Qaırylmaı qalaı ketersiń,

Habarsyz qalaı ol toqtar.

Kórdiń be onyń kókesin,

Soǵystan qaıtqan soldattar».

Ketip bir qınalǵan soldat kelip ekin­shi qınalamyn dep oılady ma eken?

О́tejan Nurǵalıev aıtpaq­shy, «Soǵys» deıtin sózdi tú­sin..­. túsinbe, Talaı bomby jatty istegen isinde» dep qazir áde­bıet­ten­ ǵana paryqtaı alamyz.