Osyǵan sáıkes, ıeliginde 100 gektardan astam jeri jáne aýylsharýashylyq tehnıkasy bola tura jumysshylardyń sanyn kórsetpeıtin 1 226 qojalyqqa talap qoıyldy. Olar jaldamaly jumysshylardy tirkeýge mindetteldi.
«Aýyl sharýashylyǵy salasynda taǵy bir ózekti másele – jumysshylardyń tabysy men sanyn jasyrý faktileri oryn alyp otyr. Ol óz kezeginde ózin ózi qamtyǵandardyń sanyn arttyrady. Taldaý nátıjesinde kirister departamenti men statıstıka departamenti arasynda aýytqýlar bary anyqtaldy. Statıstıka boıynsha 19 931 sharýa qojalyq tirkelse, kirister departamentinde – 19 239, aıyrmashylyq – 692 qojalyq. Bul eń aldymen aýyldyq okrýg ákimderiniń jergilikti jerde sharýashylyq kitabyn durys toltyrmaıtynyn jáne jańartpaıtynyn kórsetedi. Bul óz kezeginde statıstıkanyń jalǵan derekterine ákeledi», deıdi Jetisý oblysy ákiminiń orynbasary Álibek Jaqanbaev.
Onyń aıtýynsha, 194 sharýashylyq 335 jumysshyny tirkep, deklarasııa tapsyrdy, nátıjesinde, jumysshylardyń áleýmettik tólemi qamtyldy. Zeınetaqy qoryna 11 mln 368 myń teńge, medısınalyq saqtandyrý men áleýmettik aýdarymǵa 4 mln teńgeden aýdarylǵan. Degenmen ıeliginde aıtarlyqtaı mal sany jáne kóligi bola tura jumysshylardyń sanyn az kórsetken sharýashylyqtardyń tizimi jasalyp, aýdandardaǵy kirister departamentiniń bólimshelerine jiberildi.
Bıyl óńirde aýyrsharýashylyq salasyna 46 mlrd teńge qarajat qarastyrylǵan, onyń ishinde óndiristi sýbsıdııalaýǵa – 23,2 mlrd teńge, «Aýyl amanatyna» – 3,2 mlrd teńge jáne «Úlken jobalar» baǵdarlamasyna – 2,0 mlrd teńge bólingen. Oǵan qosa sý sharýashylyǵy obektilerin jóndeýge – 7,1 mlrd teńge baǵyttalǵan. Onyń syrtynda, «Agrarlyq nesıe korporasııasy» men «QazAgroQarjy» uıymdary arqyly taýar óndirýshilerdi nesıelendirýge 10 mlrd teńge jumsalmaq.
Al egin sharýashylyǵynda daqyldardyń egý kólemi 1,9 myń gektarǵa artyp, 519 myń gektarǵa jetetin bolady. Qazirgi ýaqytta kóktemgi dala jumystary qarqyndy júrgizilýde, sharýashylyqtar tuqym, mıneraldy tyńaıtqysh pen dızel otynymen tolyq qamtylǵan.
Egin degennen shyǵady, máselen Panfılov aýdanynda jalpy 44 350 gektar jerge ártúrli daqyldar men kókónister ósirý josparlandy. Onyń ishinde egin sharýashylyǵynda negizgi jetekshi daqyl júgeriniń egistik kólemi 26 620 gektardy qamtymaqshy. Budan basqa myń gektarǵa jýyq arpa, bıdaı, 920 gektarǵa kartop, 595 gektar jerge kókónis, 130 gektarǵa baqsha, 115 gektarǵa kópjyldyq shóp, 36 gektar kúnbaǵys ósirý kózdelýde. Kóktemgi egis jumystaryna 665 tonna júgeri, 79,6 tonna arpa, 103,4 tonna bıdaı tuqymdary daıyndalǵan.
Júgerishiler jyldaǵydaı sáýir aıynyń alǵashqy aptasynan bastap aldymen egis alqaptaryn sýǵaryp alyp, odan soń ile-shala jer jyrtyp, tuqym sebýdi bastap ketken bolatyn. Oǵan deıin topyraq jylýyn talǵamaıtyn jazdyq bıdaı, kóp jáne bir jyldyq shóp, kartop, maıly daqyldar egý jumystary qolǵa alynyp, josparlanǵan is tııanaqty atqaryldy.
Eginshige málim, quıqaly qunarly jer ǵana – jomart. Aýdandaǵy egin egiletin sýarmaly jerdiń bári derlik tabıǵı qunarynan aıyrylǵan. Sondyqtan tájirıbeli eginshiler tyńaıtqyshtardy molynan paıdalanýǵa úmit artady. Al memleketten júgeri ósirýge jeńildikpen bólinetin mıneraldy tyńaıtqysh satyp alý jospary 8 403 tonna bolsa, búgingi kúnge deıin naqty satyp alynǵany 5 500 tonnaǵa deıin jetti. Aqtaý qalasyndaǵy «QazAzot» kásiporny men Taraz qalasyndaǵy «Qazfosfat» zaýytymen 2 525 tonna tyńaıtqysh alýǵa kelisimshart jasalǵan.
Búginde Altynkól stansasyna 22 vagon tyńaıtqysh jetkizildi. Bul bıyl ósiriletin júgeri alqabyn qunarlandyra túsýge jetkiliksiz. Júgerishilerge naqty múmkindigine qaraı josparlaǵandaǵydan eki ese artyq mıneraldy tyńaıtqysh qajet. Bul oraıdaǵy tapshylyq taýqymetin eginshiler «quryqqa syryq jalǵap», mal qoralarynan shyqqan kóńdi alqaptaryna shashyp amaldap júr. Bıyl aýdan boıynsha jalpy 33 000 tonnadan astam organıkalyq tyńaıtqysh egistikterge sińirildi.
Eginshiler dala óndirisiniń jańa tehnologııalaryn qoldanýǵa erekshe den qoıyp keledi, ásirese tamshylatyp sýarý ádisi tıimdiligin tanytyp tur. Aýdan boıynsha 2 128 gektarǵa tamshylatyp jáne jańbyrlatyp sýarý tásili qoldanylady. Onyń ishinde «Jarkent-frýkt» JShS 1 050 gektar jemis baǵyn, «Kóktal-Agro» JShS 303 gektar egistik alqabyn tamshylatyp, 300 gektar kópjyldyq shóbi men júgerisin jańbyrlatyp sýarýdy bastaǵaly tórt jyl bolsa, ótken jyldan bastap Qońyróleń aýyldyq okrýginiń dıqandary 72 gektar kópjyldyq shópti jańbyrlatyp sýarýdy qolǵa aldy. «OT Agroholdırg» JShS 250 gektar, «Nurqaırat» JShQ 40 gektar alqabyna jańbyrlatyp sýarý ádisin paıdalanýda. Bulardan basqa «Aıkerim», «Aısultan», «Ilmanov.Q» qojalyqtary da jańa tehnologııany qoldana bastady. Bul egin sýaratyn sýdy únemdeýge aıtarlyqtaı kómegin tıgizip keledi.
Panfılov aýdanyndaǵy júgeri egistiginiń kólemin ıgerý tolyqtaı tehnıkaǵa táýeldi. Sondyqtan óńirdegi jeke sharýa qojalyqtary tapqan tabysynyń basym bóligin aýylsharýashylyq tehnıkalaryn satyp alýǵa jumsap júr. Iаǵnı óńirde jer óńdeıtin tegeýrindi temir tulparlardyń parki jyl ótken saıyn jańarýda. Ústimizdegi jyly kóktemgi egin egý naýqanyna aýdanda jalpy 1 231 birlik aýylsharýashylyq tehnıkalary qatysady. Budan tys ústimizdegi jyldyń alǵashqy úsh aıynda ǵana jarkenttik sharýalar 110,6 mln teńgege aýylsharýashylyq tehnıkasyn satyp aldy.
Al mal sharýashylyǵynda negizgi máseleniń biri – jylma-jyl qarajat jetispeýshiligi. Mysaly, 2022 jyly satyp alynǵan jem-shópke bıyl 2,4 mlrd teńge sýbsıdııa tólendi. Iаǵnı osy salaǵa aǵymdaǵy jylǵa bólingen jalpy qarajattyń 40 paıyzyn alyp otyr. Oblysta memlekettiń qoldaýyn tıimdi paıdalanyp, 2027 jylǵa deıin jalpy quny 46 mlrd teńgege 55 ınvestısııalyq jobany iske asyrý josparlanýda.
Jetisý oblysy
