Qoǵamdyq qaýipsizdik – basty nazarda

Polısııa – tártiptiń aınasy

Osydan birneshe jyl buryn polısııa­ qyzmetin «jazalaýshy organ» emes, ha­lyqty qorǵaýshy qurylym retinde ýa­qyt­ talabyna saı qalyptastyrý úrdisi bas­talǵan edi. О́tken jylǵy Qańtar oqı­ǵa­sy bul úrdisti jedeldetý qajettigin kór­set­ti. Búginde Memleket basshysy alǵa qoı­ǵan strategııalyq mindetter aıasynda­ ha­lyq­tyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýdiń tıim­diligin arttyrý úshin ishki ister organdarynda ishki júıelilikti qaıta qurý ju­mys­tary qarqyndy qolǵa alynyp otyr.

Ishki ister mınıstrligi – jumys baǵyty eń aý­qymdy quqyq qorǵaý organy. Elimizde tir­keletin barlyq qylmystyq isterdiń 96 pa­ıyzyn, ákimshilik óndiristiń 97 paıy­zyn­ ishki ister organdary júrgizedi. Oǵan qosa, memlekettik qyzmetterdiń 39 túri­ boıynsha jyl saıyn halyqqa 10 mln-nan asa qyzmet kórsetedi. Iаǵnı el turǵyndarymen eń jıi jáne tyǵyz jumys isteıtin qurylym – polısııa.

Tártip saqshylarynyń qyzmetine qarap bılik týraly jalpy kózqaras qalyptasatyndyqtan qazirgi kúni el polısııasy servıstik modelge kóship jatyr. Onyń negizgi qaǵıdalary – zańdylyq, jan-jaqtylyq, ádeptilik, ashyqtyq jáne jedeldik. Bul model talaptaryn iske asyrý Ishki ister mınıstrligi daıyndap jatqan Qoǵammen birge qaýipsizdikti qam­tamasyz etý tujyrymdamasynda kóz­de­lip otyr.

Ishki ister mınıstriniń birinshi oryn­basary, polısııa general-leıtenan­ty­ Marat Qojaevtyń aıtýynsha, tu­jy­rymdamanyń basty ereksheligi – onyń­ qoǵamdyq qaýipsizdik qamtamasyz etý salasyndaǵy qordalanǵan júıeli prob­le­ma­lardyń sebebin joıýǵa baǵyttalýy.

– Strategııalyq qujattyń negizgi baǵyt­­tary – quqyq buzýshylyqtyń túpki se­bep­teri men jaǵdaılaryn joıý arqy­ly­ adam­dardyń ómirin, densaýlyǵyn jáne múl­kin qorǵaý deńgeıin arttyrý; aza­mat­tar­dyń úmitine saı keletin jańa for­mat­­taǵy polısııany qurý; memlekettik organ­­darmen ǵana emes, turǵyndardyń da­ belsendi qatysýy arqyly quqyq buzý­shy­­­lyqtardyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan tıim­­­di júıe qalyptastyrý. Sol sebepti bul­ tujyrymdama alǵashqy kúnnen bas­tap­­ qoǵamnyń, úkimettik emes uıym­dar­dyń­, otandyq jáne halyqaralyq sarap­­shy­­lardyń, múddeli memlekettik organ­dar­­dyń atsalysýymen ázirlenip jatyr, –
de­di mınıstrdiń birinshi orynbasary. Bú­gin­de el azamattary bul qujat jobasymen Ishki ister mınıstrliginiń saıtynan tanysa alady.

Marat Qojaevtyń pikirinshe, polı­sııa­ qyzmetiniń eń basty kórsetkishi – halyq­tyń senim deńgeıi. «Sondyqtan aza­mat­tar­ǵa sapaly qyzmet kórsetýge, oqıǵa bolǵan jerge jedel kelýge, halyqpen jaqsy qarym-qatynas qurýǵa basty nazar aýdarylyp otyr», deıdi ol.

Sıfrlandyrý – zaman talaby

Ishki ister mınıstrligi qoǵamdyq tártipti saqtaý jáne qylmyspen kúresý úshin aýqymdy jobalardy júzege asyryp jatyr. Azamattardyń konstıtýsııalyq quqyqtaryn qamtamasyz etý maqsatynda barlyq polısııa bólimshesi beınebaqylaý kameralarymen jabdyqtaldy. Qala kóshelerine 18 myńnan astam beınekamera ornatyldy. Bul jumys qylmystyq atqarý júıesindegi mekemelerde de iske asyp jatyr. Sońǵy jylda beınebaqylaýdyń arqasynda el boıynsha 14 myń oqıǵa men zań buzýshylyq anyqtalyp, 79 sýı­sıd pen 11 túrmeden qashý áreketiniń joly kesilgen. Azamattardyń qaýipsizdigi úshin qoǵamdyq oryndar men mektepterde de beınebaqylaý kameralaryn ornatý jumysy da jalǵasyp keledi.

– Jol qozǵalysyn qadaǵalaý júıe­le­rin­ de sıfrlandyryp jatyrmyz, – deıdi Marat Qojaev. – Atap aıtqanda, ereje buzý faktilerin anyqtaıtyn avtomatty júıelerdi kóbeıttik. Búginde olardyń sany 18 myńnan asady. О́tken jyldyń ózinde osy qurylǵynyń kómegimen 4 mln-nan­ astam zań buzýshylyq anyqtaldy. Mundaı ka­meralar júrgizýshilerdi tár­tip­­ke kel­ti­rip jatyr.

– Ishki ister organdarynyń qyzmetin sıfr­­landyrý jumystary memlekettik qyzmet kórsetý prosedýralaryn jeńil­det­ti. Qazir jeke kýálik, tólqujat, júr­gizýshi kýáligin berý, turǵylyqty jeri boıynsha tirkelý, avtokólikti satyp alý-satý sııaqty qyzmetterdi alýǵa barsańyz, buǵan kóz jetkizýge bolady. Bul qyzmetter tolyǵymen avtomattandyryldy. Adamı faktor joıyldy. Onymen shektelmeı, IIM olardy smartfon arqyly tez alýǵa jaǵdaı jasap jatyr, – deıdi Ishki ister mınıstriniń birin­shi­ orynbasary.

Onyń aıtýynsha, búginde memlekettik qyzmetterdiń 9 túrin telefon arqyly alýǵa bolady. Iаǵnı sol arqyly qyzmet kórsetý merzimi qysqarǵan, sonymen birge jemqorlyq táýekelderi joıylyp, talap etiletin qujattar sany da azaıdy.

Saqshylar senim údesinen shyǵa ala ma?

Qazir qoǵamnyń polısııaǵa artyp otyrǵan senimi men úmiti mol. Al sol senim údesinen shyǵa bilý – jaýapty mindet. Degenmen tártip saqshylarynyń qyzmet etýine tıisti jaǵdaı jasalma­sa,­ ol mejege qol jetkizý qıyn. Al bul­ baǵytta atqarylar istiń uzyn sany az emes edi. Atap aıtqanda, meje­len­begen jumys kúni, demalyssyz qyz­met­ atqarý, qaǵazbastylyq, qyzmet «kór­setkishteriniń» jalań sandarmen shek­telýi, tómen jalaqy, kólik jáne teh­nı­kanyń jetispeýi. Bul problemalar ujym­dar­daǵy moraldyq jaǵdaıǵa keri áserin tıgizip keldi. Mundaı jaǵdaıda servıstik model týraly aıtý aqylǵa syımady.

О́ıtkeni eski ǵımaratta, tómen aı­lyq­­­­­pen, kún-tún demeı, demalyssyz qyz­­met­te júrgen, sharshap-shaldyqqan tár­­tip­ saqshysynan «sypaıy bol, ashý­ǵa be­ril­me, meıirimdi bol!» dep talap etý qıyn.­ Sondyqtan polısııa qyz­me­t­­i­ qoǵam suranysyna saı bolýy úshin eń­bek jaǵ­da­ıyn jaqsartý boıyn­sha­ shuǵyl jáne júıeli sharalardy qabyl­daý­ qajet edi.

– Memleket basshysynyń jáne Úki­met­tiń qoldaýy arqasynda ótken jyly polı­sııa qyzmetkerleriniń áleýmettik qor­ǵ­aý deńgeıi artty. Jalaqy kóterilip, jara­qat alǵan jáne eńbekke jaramsyz dep tanylǵan qyzmetkerler, sondaı-aq qaza tapqan polıseılerdiń otbasylary aı saıynǵy tólemderge quqyǵy paıda boldy. Tártip saqshylarynyń balalary kezekten tys balabaqshaǵa ornalasa bastady. Olardyń quqyqtyq qorǵalýy kúsheıtildi, – deıdi Marat Qojaev.

Jalpy qabyldanǵan sharalar arqa­synda polısııadaǵy moraldyq-psı­ho­­logııalyq jaǵdaı jaqsarǵanyn atap­ ótken polısııa general-leıtenan­ty tártip saqshylarynyń 90 paıyzy ózderiniń psı­ho­logııalyq jáne jaýyngerlik daıyn­dy­ǵyn joǵary deńgeıde baǵalaıtynyn jet­kizdi.

Polısııa qyzmetindegi taǵy bir jetis­tik­ – keńes dáýirinen qalǵan sandyq kór­­setkish úshin jumys isteý dástúri bir­tindep kelmeske ketip jatyr. Iаǵnı ju­mys nátıjesin baǵalaý krıterııleri za­manǵa saı qaıta qaralǵan. Qazir buryn­ǵydaı hattamalardyń nemese tezi­rek sotqa jiberilgen ister sanyna qarap, sondaı-aq nátıjeni ótken jylǵy kór­set­kishpen salystyryp ólsheý sııaqty «ól­shem­derden» bas tartylǵan. Eń bastysy, endi sapaǵa kóńil bólinedi. Jalpy, bul jańa­shyldyqtar tek polı­sııa­ǵa emes, qoǵam­nyń basqa da salalaryna qajet-aq nárse.

Qandaı jańashyldyq bar?

Polısııa men halyqtyń arasyn barynsha jaqyndatý jáne adamdardyń óz quqyq­taryn qorǵaýy úshin Ishki ister mınıs­trligi tarapynan ýaqyt talabyna­ saı jańashyl bastamalar qolǵa alynyp ja­tyr. Solardyń biri – azamattarǵa yń­ǵaıly bolý úshin «102» mobıldi qosym­sha­synyń jasalýy.

Bul mobıldi qosymshada «SOS» túı­me­si de jumys isteıdi. Eger bir oqıǵa bolyp,­ sol túımege basyp qońyraý sha­lyn­sa, operator ótinish berýshiniń orna­lasqan jerin anyqtap, oqıǵa orny­na­ jaqyn jerdegi polısııa jasaǵyn ji­be­rý­ge múmkindigi bar. Búgingi kúnge deıin osy­ qosymsha arqyly 206 myń habarlama kelip túsken.

IIM «Polısııa jaıaý qashyqtyqta bolý­ kerek» degen qaǵıdany júzege asy­rý maqsatynda azamattarǵa qyzmet kór­se­týdiń úsh satyly modeline kóship jatyr. Birinshisi – qoǵamdyq oryndarda mo­dýldik posttar ornatý. Polısııany jedel shaqyrý úshin kóshedegi «SOS túımeleri». Búgin osyndaı 112 zamanaýı beket pen 38 túıme jumys istep tur. Ekinshiden, shaǵyn aýdandarda ýchaskelik pýnktter ornatý. Elimiz boıynsha qazir osyndaı 3 myń pýnkt bar. Úshinshisi – polısııa bólimderiniń janynan azamattarǵa Qyzmet kórsetý ortalyqtaryn ashý. Ol jer­de keńes berý men ótinish qaldyrýdan bas­tap, qylmystyq ister jaıynda aq­pa­rat alýǵa deıingi qyzmet túrleri kór­se­tiledi. Iаǵnı el turǵyndary ózderin tol­ǵan­dyrǵan saýaldaryna jaýap alý úshin árbir esikti qaǵyp júrmeı-aq sol qyzmet kór­setý ortalyqtaryna júgine alady.

Qazir qanatqaqty joba Almatyda júze­ge asyp jatyr. Osyndaı 8 ortalyq ashy­lyp, azamattarǵa qyzmet kórsetýde. Keıin bul tájirıbeni barlyq óńirge keńeı­tý josparda tur.

Ishki ister mınıstrligi qolǵa al­ǵan­ jańashyldyqtardyń taǵy bir – «In­tegrıtı chek» dep atalatyn para­sat­ty­lyq­ty tekserý tetiginiń iske qosylýy. Kez kelgen azamat tekserýshi bolýy múm­kin. Eger qyzmetker etıkany buzsa neme­se ótinishterge jaýap bermese, sol sııaq­ty basshylyqqa «para berý» áreketi týra­ly habarlamasa, onda ol tekserýden ótpeı­di. Bul jaǵdaı tirkeledi. Jeke iske engi­ziledi. Kótermeleý nemese jumysta ósi­rý kezinde onyń bári eskeriledi. Qys­qa merzim ishinde bastama kúshti pro­fı­lak­tıkalyq áserin tıgizip otyr. Iаǵnı qyz­metkerler ózderin tekserý júrip ja­tyr dep oılap, qyzmetin barynsha sapa­ly ári zań­dy attamaı oryndaýǵa mán beretin boldy.

Atap aıtqanda, olar quqyq buzý­shy­lar­dy jáne jolda ereje buzýshylardy usta­ǵannan keıin olarmen «kelisimge» ke­lip, jaýapkershilikten nemese aıyp­pul­dan­ «arashalap» qalý sekildi áreketterdi ja­saı almaıdy. Sonyń arqasynda sońǵy ýa­qytta quqyq buzýshylar, ásirese jol ere­jesin buzý faktileri aıtarlyqtaı ósken. Naqtyraq aıtsaq, jol erejesin buz­ǵandar sany – 27, kólik júrgizý ke­zinde telefondy paıdalaný – 17, jyl­dam­dyqty asyrý 26 paıyzǵa artty. Odan bólek, tártip saqshylary azamattar tara­py­nan para berý áreketi bolǵandyǵyn bel­sendi túrde ashyq habarlaı bastady.­ Mun­daı faktilerdiń sany da 7 esege artqan.

Ishki ister organdarynyń ishki júıe­le­ligin jetildirý baǵytynda atqarylyp jat­qan sharalar keń aýqymdy. Máselen, olar­dyń qatarynda sıfrlandyrý arqy­ly­ ishki ister organdaryn debıýrokratıza­sııa­laý, «Qorǵaý» – qaýipti júrgizýshi» baǵ­dar­lamasynyń engizilýi, polıseılerdi eski beınejetondardyń ornyna zamanaýı­ beı­neregıstratormen jabdyqtaý, qyl­mys­tyq isterdi sıfrlandyrý, IIM avto­sharý­a­shylyǵyn jańartý, kadr saıasatyn qaıta qaraý sekildi ózgeristerdi aıtýǵa bolady.