Jazýshylar odaǵy: jańa tóraǵa, jańa mindetter

Quryltaıdyń kún tártibi boıynsha Qazaqstan Jazýshylar odaǵy bas­qar­masynyń jańa múshe­leri saılandy. Olar jabyq daýys berý nátıjesimen Qazaq­stan Jazýshylar odaǵynyń bas­qar­ma tóraǵalyǵyna Qazaq­­stannyń eńbek sińirgen qaırat­keri, jazýshy, baspager Mereke Qulkenovti saılady.

Alqaly bas qosý sońǵy bes jyl ishin­de ómirden ozǵan qalam­gerlerdi eske alýmen bastalyp, arýaqtar rýhyna taǵ­zym etildi.

HVI Jazýshylar quryl­taıynda Qa­zaq­stan Respýb­lıkasy Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń sezd delegattaryna joldaǵan arnaıy quttyqtaý sózin jıynǵa qatysqan Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Darhan Qydyráli oqyp berdi.

«Jazýshylar odaǵy – qazaq rýha­nııa­ty­nyń qara shańyraǵy, ult zııaly­la­rynyń basyn qosqan biregeı qurylym. Shyn máninde, qazirgi zamanǵy qazaq ádebıe­tin­degi qalamgerlerimiz ben qa­sıetti ordasyn bóle-jara qaraý múm­kin emes. Ǵasyrǵa jýyq tarıhy bar uıymda tól mádenıetimizdiń damýyna erekshe eńbek sińirgen birtýar tulǵa­larymyzdyń izi qalǵan. Jańa tolqyn sol uly­larymyzdyń ulaǵatty jolyn laıyqty jalǵastyryp keledi.

Ádebıet – ulttyń aınasy. Onda hal­qy­myz­dyń búkil bolmysy, jan dú­nıesi túgel toǵysqan. Kórkemsóz tarıhy jady men rýhanı qundylyqtaryn saqtaýǵa ári sana­sy sergek urpaq tárbıe­leýge tikeleı yqpal etedi. Ulty­myz órkendeýi úshin eń aldymen, onyń mádenıeti damýy kerek. Tól ádebıetimizdi zaman talabyna saı jańǵyrtyp, kókjıegin keńeıte túsý mańyzdy mindet. Osy oraıda adamzatty biriktirýge yqpal etken kesek týyndylardyń qa­jet ekeni sózsiz. Ondaı shyǵar­malardy dúnıege ákelýge aqyn-jazýshylarymyzdyń qarym-qabileti ábden jetedi dep oılaımyn. Qalam – kıeli qundylyq. Sóz qudireti halyqty ydyrata da, biriktire de alady. Biz qazirgi jahandaný dáýirinde ózge órkenıetterge jutylyp ketpeı, egemen el ári derbes ult retinde saqtalýdyń qamyn oılaýymyz kerek. Sondyqtan barsha qalamgerlerimizdiń birlikti tý etip, el múddesi jolynda ult­­ty uıys­tyrýǵa adal qyzmet etýi óte ma­ńyzdy. Búgingi alqaly jıynda sal­maq­ty oı, salıqaly pikir aıtylyp, sóz zergerleriniń shyǵarmashylyǵyna tyń serpin beretin jańa úrdisterge jol ashylady dep senemin» dep jazylǵan quttyqtaý hatta.

Qalamger qaýymǵa Prezı­dentimiz artyp otyrǵan jaýap­ker­shilik júgi men jo­ǵary ba­ǵa­syn jetkizgen Darhan Qydyráli «Qasıetti qara shańy­raq­­tyń tórinde tóbedeı bolyp otyrǵan tulǵa­lar­dan tárbıe alyp, óne­gi­sin kórip óstik» dep bastady áńgimeniń álqıs­sa­syn. Ári áde­bıet­tiń ádepten bas­ta­la­tynyn, Táýlsizdik alǵanda qazaq rýha­­nııatynyń joqshysy retinde eldiń eńsesin tikteýge eseli eńbek etken qa­lam­­gerlerdiń kúrmeýi qıyn kúrdeli ke­zeń­degi halyqqa qaltqysyz qyzmetine aı­ryqsha toqtaldy. Búginde aramyzda joq aǵa býyn ókilderiniń ortasy oısyrap qalǵanyna qarmastan, odaqtyń nátıjeli jumysy jal­ǵa­syn taýyp keledi. Eýrazııa jazýshylarynyń basyn qosýdaǵy, ádebıetke jańa býyn ákelip, pandemııa kezinde de jazýshylarǵa tirek bola bilgen qara shańyraqta ári qaraı da qalamgerler parasatyn aıqyn­dap úlgi etetin talaı ıgi is­terdiń atqa­ry­la­tyndyǵyna senim bil­dir­di.

Quryltaıǵa úkili úmitin ar­qa­laı kelgen qalamger qaýym osy bes jyldyqta Ja­zý­­shy­lar odaǵynyń basqarma tóraǵasy qyz­metin atqarǵan, aqyn, Mem­le­kettik syı­lyq­tyń laýreaty Ulyqbek Esdáýlettiń esebin tyńdady.

Júz jylǵa jýyq tarıhy bar Qazaq­stan jazýshylar odaǵy elimizdiń qoǵam­dyq, saıa­sı ómi­ri­ne belsene aralasyp keledi. Búgingi tańda 963 múshesi bar Odaq­tyń el óńirlerinde 19 fılıaly ju­mys istep keledi. Osy oraıda odaq­ty 2018 jyldan beri basqaryp kele jatqan aqyn Ulyqbek Esdáýlet Túrki dúnıesi jazýshylar oda­ǵynyń tóraǵasy bolyp taǵaıyndalýyna baılanys­ty saılaýǵa túspeıtinin málim­de­di. «Qazaqstan Jazýshylar oda­ǵynyń basshylyǵynan ket­kenimmen, odaq mú­she­­liginen, ádebıetten ketip jatqan joq­pyn. Qashan da óz qatarlaryńyzda qa­lam­das, úzeńgiles bolyp qala beremin. Qolymnan kelgenshe ádebıet júgin ar­qa­laı bermekpin. Osy bes jyldyń eki jarym jyly pandemııamen tuspa-tus keldi. Talaı qalamgerlerimizden aıyrylyp qaldyq. Búginde olardyń orny oısyrap tur. Degenmen Jazýshylar odaǵynyń múshelerin jasartyp, tamyrynan jas qan júgirtýge umtyl­dym. Jastardyń jolyn ashýǵa kúsh saldym. Búginde jańadan ashylǵan Túrkistan, Abaı, Uly­taý, Jetisý oblystarynda, Qo­naev qalasynda odaq fılıaldary jumys istep jatyr. Ob­lys­tyq fılıal basshy­la­ry­nyń usynystaryna da kóp kóńil bólindi» dedi U.Esdáýlet.

Qalamgerler úshin qashanda eńbeginiń baǵalanǵany, kitaby­nyń shyqqany, oqyr­ma­nymen shyǵarmashylyq baılanysta bolǵany mańyzdy. Bul baǵytta odaq­qa túser salmaqtyń da arta túsetini zań­dy­lyq. Al mundaı sharalardyń qarjylyq qol­daýsyz júzege aspaıtyny anyq. Osy oraıda Baqylaý-tekserý komıs­sııasynyń tóraǵasy, jazýshy Álibek Asqarov qo­ǵam­dyq uıymnyń besjyldyq esebi bo­ıynsha baıandama jasap, árbir teńgeniń qaı baǵytta qalaı jumsalǵanynan habardar etti. Desek te múshelik jarnaǵa nemquraıdy qaraıtyn jazýshylar da bar eken. Álibek Asqarov qara shańyraqtaǵy ıgi ister qa­lam­ger qaýymǵa ortaq sharýa bol­­ǵandyqtan, bul iste de birlik qajet eken­digin eske saldy.

Alqaly jıyn barysynda jaryssózge shyqqan qalamgerler Odaqtyń aldaǵy atqarar jumys­taryna oraı usynys-pikir­le­rin bildirdi. Búginde aqyn, jazýshylar, aýdarmashylar úshin ózekti máseleniń biri kitap shyǵarý, jazǵan eńbegine turatyn qalamaqy alý. Osy oraıda Qazaqstannyń Eńbek Eri, jazýshy Dýlat Isabekov qazaq jazýshylarynyń eńbegin nasıhattaýda shyǵarmalaryna ádebı agent tartý máselesin qozǵady. Shyǵarmalardy shet tilge aýdarý kezinde top-tobymen emes, jeke dara aýdarý qajetigin de qaper­ge saldy. Al jańa saılanǵan tóraǵaǵa is­ker­lik qajet. Sonymen birge el aldynda be­deldi, baspalarmen jumys isteı biletin, bas­panyń tilin, qalamgerler shyǵarmasyn ja­ryqqa shyǵarý, nasıhattaý úshin kelisim shart jasaýǵa beıim maman bolýy da shart, dedi qalamger.

«Halqynyń muń-muqtajyn arqalap júretin aqyn-jazý­shy­lardyń úmit shyra­ǵy qashan da sónbeıdy. Degenmen osy kezge deıin atqarylǵan isterdi joqqa shy­ǵarýǵa bolmaıdy. Biraq órkenıet keńis­tigine um­tyl­ǵan Qazaqstan úshin qa­zaq qalamgerleriniń, ásirese jastar shy­­ǵar­m­ashylyǵyna qashanda qolaıly jaǵ­­daı týǵyzý kóńildiń bir túkpirinde tur­ǵanyn jasyra almaımyz», dedi halyq­ara­lyq «Alash» ádebı syılyǵynyń» laý­reaty Hanbıbi Esenqaraqyzy.

– Al ádiletti Qazaqstan qura­myz desek, ult­tyq ıdeo­logııamyz­dy júzege asyrý qajet. Búginde qoǵam ózgerdi. Alaıda Ahmet, Álıhandar armandap ketken til men jer máselesi áli kúnge ózekti bolyp otyr. Sondyqtan irgetasyn Alash arys­tary qalap ketken qara shańyraq astyn­da­ǵy qa­lam­gerler ultty uıystyrý, tildi dárip­teý, qundylyqtarymyzdy kózdiń qara­shy­ǵyn­daı saqtaý baǵytynda jumys isteýi kerek. Qazir qazaqtyń tilin, salt-dás­túrin qamtıtyn ulttyq ıdeologııa fron­­tyn quratyn kez keldi. Ol úshin bı­­lik­ke – meıirim, halqymyzǵa jaqsy pe­ıil qajet, deıdi aqyn.

Sáken, Beıimbet, Ilııas, Muhtardaı ulylardyń tabany tıgen shańyraqty saýdaǵa salmaı, kózdiń qarashyǵyndaı saqtaý qajettigin alǵa tartqan Májilis depýtaty, aqyn Qazybek Isa odaqtyń Alash qaırat­kerleriniń maqsat-múddesi jo­lyndaǵy jumystary jalǵasý qajet, dep atap ótti. Jazýshylar odaǵy ult­tyń rýhyn kóterip qana qoımaı, ony kúsheıte beretin ulttyq orda bolýy qajet. Al Odaq basshylarynyń arnaıy baǵdarlamamen jumys istep, jazý­shy­lardyń jaǵdaıyna qaraılasýy, shyǵar­ma­laryna kóńil bólýi ár­da­ıym qaperde turatyn jaýapty min­detter.

Halyqaralyq qazaq PEN klýbynyń prezıdenti Bıgeldi Ǵabdýllın quryl­taıǵa deıin de qalamgerler tarapynan kóptegen usynys, pikirler aıtyl­ǵan­dy­ǵy­na toq­tal­dy. Onyń barlyǵy aldaǵy ýaqytta Ja­zý­shylar odaǵy jumysynyń jan­da­­nýyna, qalamgerler úshin jańa bir kezeńniń ornaıtyndyǵyna úlken senim­men aıtylǵan bolatyn. «Búginde myńǵa jýyq múshesi bar jazýshylar birlestigi qazaq qoǵamynyń mańyzdy rýhanı qu­ram­das bóligi. Kezinde han­dar­dyń ózi aqyndardyń dana sózderine qu­laq túr­gen. Olaı bolsa, quryltaı minberinde aıtylǵan pikirler oryndy aıtyldy. De­le­­gattardyń basym kópshiligi Dýlat Isa­bekovtiń qazaq qalamgerleriniń shetel keńistigine tanymal bolýyna qatys­ty usynysyna qoldaý bildirdi. Jazý­shy atap ótkendeı, shetel tiline aýda­ryl­ǵan shy­ǵarmalardy nasıhattaýda oılas­ty­ryl­ǵan naqty josparlar qajet», dedi B.Ǵabdýllın.

Jıyn barysynda Kádirbek Segizbaev, Lıýbov Shashkova, Iranbek Orazbaev, Erlan Júnis jáne basqa da qalamgerler sóz alyp, ádebıettiń tolǵaqty máselelerin sóz etti.

Osylaısha, Jazýshylar odaǵy bas­qarma tóraǵasynyń birin­shi orynba­saryna – tanymal jazýshy Nurjan Qýan­taı­uly, orynbasarlaryna – belgili aqyndar Baýyrjan Jaqyp, Qasymhan Begimanov, Ǵalym Qalıbekuly jáne jazýshy Beıbit Sarybaı saılandy. Hatshylary bolyp qalamgerler Turysbek Sáýketaı, Álııa Bópejan, Qanseıit Ábdezuly, Baqytjan Qanapııa, Jumabaı Shashtaıuly, Bıgeldi Ǵabdýllın, Qalı Sársenbaı, Qazybek Isa, Dáýletkereı Kápuly, Dáýren Qýat, Erlan Júnis bekitildi.

Quryltaı delegattary aldynda sóz sóılegen Mereke Qulkenov «Odaqtyń árbir múshesin, shyǵarmashylyq jaǵ­daıyn qolymnan kelgeninshe qol­daı­myn» dep ýáde etti. Jańa tóraǵa atap ótkendeı, jıynda aıtylǵan pikir­ler­diń kóbi kóńilge qonymdy. Jazý­shy­larǵa jaǵdaı jasaý qaı kezde de ózekti. «Olardyń shyǵarmashylyqpen alańsyz aınalysýy áleýmettik jaǵdaıy­men tyǵyz baılanysty. Búginde qalam­ger­ler men oqyrman arasynda baılanys úzilip qaldy. Osy máseleni sheshý, qazaq qalamgerlerin shetelge tanytý jáne 100 jylǵa jýyq tarıhy bar Jazý­shy­lar odaǵynyń bedelin kóterý – basty maqsatymyz. Endigi Jazýshylar odaǵy memleketten qarjylandyrylatyn bolady. Osyndaı jaǵdaıda Odaqtyń da, jazýshynyń da jaǵdaıy jaqsaratyny sózsiz. Búginde memleket aqyn-jazýshy­lar­dyń kitabyn shyǵarýǵa da kóp kóńil bólip keledi», dedi Mereke Qulkenov.

Bılik pen halyq arasyndaǵy dáneker qaýym – qalamgerler. Olardyń óz dáýi­rin qalamyna arqaý etip, halyqtyń bary men joǵyn túgendeýi jalǵasyn taba beretin úrdis. Osy oraıda bes jyl saıyn ótetin quryltaı Odaq aıasynda atqarylǵan ju­mys­tarǵa esep berýmen shektelmeı, qalam­ger­ler úshin ádebıet maıdanynyń qaınap jatpaǵy kerek. Ol úshin dúıim jurt jınalatyn jerlerde kitaptar kórmesi, qalam­ger­ler armandap júrgen ádebı agenttermen kelisimshart alańdary, stýdent jas­tar, mektep oqýshylarymen kezdesýler uıymdastyrylyp jatatyn bolsa, bul da jańa bir kezeńniń bastalǵany bolar edi.

ALMATY