Tárbıe men salamattylyq zárýligi

Almatyda «Bilim Invest» ulttyq respýblıkalyq qaýymdastyǵy ótkizgen «Balalyq shaqqa ınvestısııa» IV res­pýb­lıkalyq forýmynda Oqý-aǵartý mı­nıstrligi Mektepke deıingi bilim depar­tamentiniń dırektory Natalıa Ju­m­a­dildaeva elimizde balabaqsha je­tis­peýshiliginiń basty sebepterine toq­taldy.

– Jekemenshik balabaqshalarǵa sura­nys­tyń joǵarylyǵy básekelestiktiń damýyna jol ashady. Degenmen olardy tirkeý barysynda belgilengen talaptar qatań saqtalýy qajet. О́ıtkeni bizdiń vedomstvo sebepsizden-sebepsiz tárbıe oshaqtaryna tekserý júrgize almaıdy ári bul bıznestiń isine aralasý bolyp sanalady. Sondyqtan sanıtarlyq-epı­demıologııalyq, tótenshe jaǵdaılar­dy qadaǵalaıtyn organdar mektepke deıin­gi tárbıe oryndaryndaǵy balalar qaýip­sizdiginiń mańyzdy ekenin qaperden shyǵar­maýy qajet. Búginde elimizdiń Qyzyl­orda, Almaty, Shyǵys Qazaqstan ob­lys­taryndaǵy mektepke deıingi or­ta­lyq­­tar jumysy respýblıkadaǵy ózge tárbıe oshaqtaryna úlgi, – dedi N.Ju­madildaeva.

Oqý-aǵartý mınıstrligine qarasty Balalardy erte damytý ınstıtýtynyń dırektory Manara Adamovanyń aıtýynsha, balalyq shaqqa salynǵan ınvestısııa tárbıe isinde ulttyq baǵdarlamalar júıeli iske asqanda ǵana jemisin beredi. Osydan eki jyl buryn qolǵa alynǵan qanatqaqty joba aıasynda elimizdiń bar­lyq aımaǵynan 20-dan astam bala­baqsha óz tájirıbesimen bólisti. Bul osy ıgi sharany aldaǵy ýaqytta da jal­ǵastyrý qajettigin kórsetip otyr. Endigi kezekte oqý-ádistemelik keshender, ekologııalyq qoljetimdi oıynshyqtarmen qamtamasyz etý, balalar qaýipsizdigin saqtaý, tár­bıeshi-pedagogterdiń biliktiligin arttyrý, olarǵa áleýmettik jaǵdaı jasaý mindeti tur. Bir-birimen tyǵyz baılanysty osy talaptar oryndalǵanda balabaqshalar jumysynyń zamanaýı baǵytta damıtyny sózsiz.

Búginde 500-den astam balabaqsha men 20-ǵa jýyq mektepti biriktirip otyrǵan «Bilim Invest» qaýymdastyǵynyń vıse-prezıdenti Kúlánda Batyrbekovanyń aıtýynsha, jekemenshik balabaqsha ashqan jeke kásipker balalar aldyndaǵy jaýapkershilikti sezine otyryp, sapaly bilim men ónegeli tárbıeni qamtamasyz etýi qajet. Búginde salada bilikti mamandar tapshylyǵymen qatar balanyń jasyna laıyqty, damýyna yqpal etetin oıynshyqtar, oqý-ádistemelik quraldar jetkiliksiz. Sonymen qatar olardyń durys tamaqtanýyna kóńil bólý birinshi kezekte turǵany anyq.

Osy oraıda S.Asfendııarov atynda­ǵy Qazaq ulttyq medısına ýnı­ver­sı­­teti nýtrısıologııa kafedrasy­nyń dosenti, PhD, Ulttyq salamatty taǵamtaný ortalyǵynyń mamany Aı­gúl Qojahmetova elimizdegi bala­baq­sha­lar men mektepterdegi tamaqtaný júıe­sine Qazaq taǵamtaný akademııasy men Ulttyq salamatty taǵamtaný or­talyǵy tarapynan kóńil bólinip otyr­ǵanyn jetkizdi. Mamannyń aıtýynsha, osy maqsatta IýNISEF baǵdar­lamalary aıasynda tıimdi jobalar júzege asyrylyp keledi. Balalardyń densaýlyǵyna alańdaýshylyq bildirgen ol mektep ashanasyndaǵy olqylyqtarǵa toqtalyp, jabdyqtardyń, ádistemelik nuqaýlyqtardyń eskirgenin alǵa tartty.

– Balabaqshadaǵy bóbekter búgingi kún údesine sáıkes kelmeıtin osydan on jyl burynǵy normalarmen tamaqtanyp júr. Qazirgi urpaqtyń bolmys-bitimin osydan on jyl buryn týǵan balalarmen salystyrýǵa kelmeıdi. Olardyń aqparatty qabyldaýy men damýynda akselerasııalyq ózgeshelikter bar. Sondyqtan jańa býynǵa jańasha as mázirin daıyndaıtyn kez keldi. Osyǵan baılanysty elimizde ósetin kókónister men jemisterdi, ulttyq taǵamdardy as mázirine qosý mindeti tur. Halqymyzdyń ulttyq kody ulttyq taǵamnan bas­talady desek, ǵaryshkerlerdiń de as mázirindegi mańyzdy taǵam sanalatyn shubat, qymyz, saýmal, et, qazy sııaqty ulttyq ónimderdiń qunary joǵary ekeni belgili. Osy oraıda normatıvtik-quqyqtyq quja­ttardy ázirleıtin, qurastyratyn, qada­ǵalaıtyn mamandardyń qulaǵyna altyn syrǵa. Ulttyq taǵamdardy epıde­mııalogııalyq turǵydan jaramsyz nemese qoljetimsiz, memlekettik satyp alý rásimderine sáıkes kelmeıdi degen jeleýmen alshaqtatýynyń saldarynan, balabaqshalar men mektep­terdiń as mázirine qunary az, sapasy tómen ta­ǵamdar enip ketken. Búgingi balalar keleshegimizdiń dińgegin ustaıtyn azamattar bolǵandyqtan, ınvestısııa­ny mektepke deıingi jáne mektep jasyndaǵy balalar densaýlyǵyna, bilimine salyp, as máziri jasyna, tipten jynysyna, talǵamyna saı zamanaýı túrde óńdelýi qajet. Bul jerde balıǵat jasyna tolǵan qyz jáne er balalardyń tamaqtanýynda da ózindik erekshelikter bar. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń zııandy taǵamdar tizimine engen taǵamdardy jónsiz tutyný saldarynan jasóspirimderdiń bir basynda túrli aýrýlar paıda bolyp, zat almasý úrdisi buzylyp jatyr. Otbasyndaǵy merekelik sharalarda qazaqtyń ulttyq taǵamdaryn tutyný, taǵamtaný ónegesin úlgi etkennen góri zııan taǵamdarǵa tapsyrys berip, tipten ózge elderdiń dastarqanyna, ekonomıkasyna úles qosyp kelemiz. Saldarynan óz qundylyqtarymyzdy joǵaltyp alamyz ba degen qaýip bar, – deıdi A.Qojahmetova.

Búginde mektepke deıingi tár­bıe isin­de ult­tyq kadrlar daıarlaý isi ýa­­qyt kút­tirmeıdi. Ulttyq tár­bıe qundy­lyq­­taryn zamanaýı jetistik­termen ush­ta­styra otyryp tárbıeleýdegi tájirı­besimen bólisken «FaıZaman» JShS dırektory Baqzat Qasymbekova atalǵan seriktestikke qarasty 4 balabaq­shada 625 bala tárbıelenip jatqanyn jetkizdi.

– Balalarǵa qamqorlyq ol ulttyq tárbıeden bastaý alady. Búginde Talǵar, Ile aýdandaryndaǵy balabaqshalarda ózge ult ókilderiniń balalary da qazaq halqynyń dástúri men qazaq tilin meńgerip jatyr. Shetelderdiń tájirıbesimen tanysa kelip, jaqsy qasıetterdi boıyna sińirgen qazaqtyń balasyndaı bala joq ekenine kóz jetkizdim. Osy on jyldyqta «Faı­Zaman» balabaqshalar jelisinde meń­ge­rýshiler men ádiskerlerdiń jańa tolqyny tárbıelendi. Kóptegen bilikti maman balabaqshalarda tájirıbe jınaqtaı otyryp, jekemenshik balabaq­shalar ashyp, urpaq tárbıesine óz úlesin qosýmen qatar kásipkerlikti de qatar alyp keledi. О́z isine adal mamandardyń arqasynda ata-analar da balasynyń qaýipsizdigine alańdamaıdy, – deıdi B.Qasymbekova.

ALMATY