– О́tken jyldyń qorytyndysy boıynsha ekijaqty saýda-sattyq kólemi rekordtyq kórsetkishke – 31 mıllıard dollarǵa jetti. Qytaı Qazaqstan ekonomıkasyna qarjy quıǵan bes iri ınvestordyń qataryna kiredi. Quıylǵan ınvestısııanyń jalpy kólemi 23 mıllıard dollardan asty, - dedi Memleket basshysy.
Prezıdent keshe kóne Sıan qalasynda joǵary deńgeıdegi qazaq-qytaı kelissózderi ótkenin aıtty.
– Biz Tóraǵa Sı Szınpınmen birge ekijaqty qarym-qatynastyń keń aýqymdy máseleleri boıynsha nátıjeli pikir almastyq, naqty kelisimderge qol jetkizdik, birlesken málimdemege qol qoıdyq. Jalpy, meniń Qytaıǵa memlekettik saparym oıdaǵydaı ótti dep senimmen aıtýǵa bolady. Qol jetkizilgen ýaǵdalastyqtar eki eldiń arasyndaǵy tyǵyz yntymaqtastyqqa zor serpin beredi. Qazaqstanda Qytaı qarjysy jumsalǵan birqatar iri kompanııa tabysty jumys istep jatyr. Onyń ishinde CNPC, CITIC, NFC, Sinopec, Huawei sııaqty korporasııalar bar. Degenmen biz yntymaqtastyǵymyzdyń áleýetin odan ári ıgerýimiz kerek, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysynyń aıtýynsha, munaı-gaz salasy talaı jyldan beri tabysty áriptestiktiń negizi bolyp keledi.
– Biz munaı eksportyn kóbeıtý úshin «Qazaqstan – Qytaı» munaı qubyryn keńeıtýdi josparlap otyrmyz. Qoldanystaǵy qubyrlardyń (ıaǵnı, «Atyraý-Keńqııaq» jáne «Keńqııaq-Qumkól») munaı tasymaldaý múmkindigin arttyrý da ózekti másele. Qazir munaı ónimderin tutyný kólemi artyp keledi. Sondyqtan Shymkent munaı óńdeý zaýytynyń óndiristik áleýetin jylyna 6-dan 12 mıllıon tonnaǵa jetkizý kózdelgen. Biz bul salada kópten beri CNPC-men birge tabysty jumys istep jatyrmyz. Qazaqstan úshin gaz óńdeý qýatyn arttyrý jáne gaz tasymaldaý júıesin keńeıtý basym baǵyttyń biri sanalady. Osy rette «Beıneý – Bozoı – Shymkent» magıstraldi munaı qubyrynyń ekinshi jelisin salý óte mańyzdy. Sondaı-aq Qashaǵan ken ornynda jylyna 4 mıllıard tekshemetr gaz óńdeıtin zaýyt salýǵa múddelimiz, – dedi Memleket basshysy.
Prezıdent elimizdiń 2060 jylǵa qaraı kómirtegi beıtaraptyǵyna qol jetkizýdi maqsat etip otyrǵanyna nazar aýdaryp, jańartylatyn energııa kózderiniń úlesin 2030 jylǵa deıin 15 paıyzǵa jetkizý mindeti turǵanyn málimdedi.
– Memleket bul salaǵa ınvestısııa salýǵa jan-jaqty qoldaý kórsetedi. Mysaly, biz elektr qýatyn 20 jylǵa deıin aýksıondyq tarıfpen satyp alýǵa kepildik beremiz. Bul tarıf jyl saıyn ınflıasııany jáne valıýta baǵamynyń ózgerisin eskere otyryp belgilenedi. Qytaılyq áriptesterimizdi osy salanyń ınvestısııalyq múmkindigin qarap kórýge shaqyramyz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy ónerkásip salasyndaǵy yntymaqtastyqty jandandyrý qajet ekenin atap ótip, KAZ Minerals jáne NFC kompanııalarynyń mys qorytý zaýytyn salý jónindegi bastamasyn tolyq qoldaıtynyn aıtty. Bul kásiporyn iske qosylǵanda shıkizat eksporty azaıady. Elimizde óndiriletin mys konsentratyn túgeldeı ózimiz óńdeımiz.
– Qazaqstanda óńdeý ónerkásibin damytý úshin qolaıly jaǵdaı jasalyp jatyr. Atap aıtqanda, «О́nerkásiptik saıasat týraly» zań qabyldandy. Otandyq kásiporyndar alıýmınıı, mys pen myryshty arzan baǵamen satyp alady (London metall bırjasyndaǵy baǵalardan 5 paıyzǵa arzan). Budan bólek, ishki naryqtyń suranysyn tolyq óteý úshin osy metaldardyń eksportyn retke keltirý josparda bar, – dedi Memleket basshysy.
Prezıdent elimiz sırek kezdesetin metaldardyń mol qoryna ıe ekenin aıtyp, osyndaı kendi óndirýdiń jáne óńdeýdiń ozyq tehnologııasyn engizýge múddeli ekenimizdi jetkizdi.
– Qytaıda elektromobıl jasaý isi qarqyndy damýda. Sol sebepti lıtıı óndirý salasyndaǵy seriktestikti nyǵaıtýdyń bolashaǵy zor. Sońǵy jyldary elimizde Qytaı kólikterine degen qyzyǵýshylyq arta tústi. Cherry, Jac, Exeed jáne Haval brendteri – eń kóp satylatyn avtokólikter qatarynda. Bul saladaǵy yntymaqtastyqty jańa deńgeıge kóterip jatyrmyz. Qazaqstanda qytaı avtokólikterin qurastyrý qolǵa alynýda. Búgin eki eldiń kompanııalary tıisti kelisimderge qol qoıady, – dedi Prezıdent.
Qasym-Jomart Toqaev elektrondy saýda salasynda ózara alys-beristi arttyrý úshin qosymsha múmkindikter bar ekenine nazar aýdardy.
– Onlaın saýdany damytý asa mańyzdy. Buǵan jappaı shekteýler kezinde kózimiz anyq jetti. Qytaıdyń «Alibaba Group», «JD.COM» sııaqty ınternet alpaýyttarynyń osy saladaǵy tájirıbesi men áleýeti orasan zor. Ortalyq Azııa elderiniń naryqtaǵy básekede óz artyqshylyqtary bar. Osy oraıda, Qazaqstan Qytaıdyń iri elektrondy saýda alańdaryn keńinen paıdalanýdy usynady. Bul qadam ónimderimizdi naryqqa birlese shyǵarý úshin asa mańyzdy. JD.COM platformasynda Qazaqstannyń ulttyq pavılony ashylady. Bolashaqta ózara saýda-sattyǵymyz arta túsetini anyq. Biz osyny eskere otyryp, jańa keden qoımalaryn ashýǵa belsene kiristik. Osy oraıda seriktesterimizge taýaryn bizdiń qoımalarymyzda saqtaýdy usynamyz. Munyń logıstıka turǵysynan alǵanda óte qolaıly ekenin aıta ketken jón. Sonda Ortalyq Azııa men Qytaıdyń arasynda eki baǵytta da taýar tasymaldaý merzimin azaıtýǵa múmkindik týady, – dedi Memleket basshysy.
Memleket basshysynyń pikirinshe, yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa múmkindik beretin mol salanyń biri – agroónerkásip. Jýyrda Qytaıǵa bir mıllıon tonna bıdaı jetkizý jóninde kelisim jasaldy. Onyń kólemin birneshe ese arttyrýǵa bolady. Sondaı-aq sońǵy bes jylda Qazaqstannan Qytaıǵa eksporttalǵan maıly daqyldardyń kólemi 3,5 ese, ósimdik maıy 2 ese artty. Sonymen qatar Prezıdent elimizdi qant ónimimen tolyq qamtamasyz etý kózdelip otyrǵanyn jetkizip, Qytaı kompanııalaryn qant óndirisin damytýǵa belsene atsalysýǵa shaqyrdy.
Jıyn barysynda Qasym-Jomart Toqaev qurlyqtaǵy kólik dálizderin damytý máselesin de qozǵady. Qytaı Batys Eýrazııanyń aýqymdy naryqtaryna Qazaqstan aýmaǵy arqyly shyǵa alatynyna ınvestorlardyń nazaryn aýdardy.
– Mundaı tasymal joly óte utymdy ekeni sózsiz. Biz Sıan qalasyndaǵy qurǵaq portta Qazaqstannyń logıstıka ortalyǵyn salýǵa basa mán berip otyrmyz. Ortalyq Azııaǵa, Eýropaǵa, Túrkııa men Iranǵa konteıner poıyzdaryn tikeleı jóneltý isinde osy ortalyq negizgi hab bolady. Biz Qytaıǵa qaraı «Aıagóz – Baqty» temir jolyn iske qosýdy josparlap otyrmyz. «Dostyq – Moıynty» arasyndaǵy temir jolǵa kúrdeli jóndeý júrgiziledi. Sonda temir jol arqyly jyl saıyn 20 mıllıon tonnaǵa deıin júk tasymaldaýǵa múmkindik týady. Eýropa men Azııa arasyndaǵy tranzıtti jandandyrý úshin Transkaspıı baǵdaryn damytý mańyzdy dep sanaımyn. Bul baǵyttyń bolashaǵy zor, – dedi Memleket basshysy.
Prezıdent qytaılyq iskerlik orta ókilderin qarjy salasyndaǵy seriktestikti nyǵaıtýǵa shaqyryp, olarǵa «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń artyqshylyqtaryn aıtyp berdi. Qazir Qarjy ortalyǵynda 73 eldiń 1 800-den astam kompanııasy tirkelgen. Olardyń onnan biri – Qytaı kompanııalary. Oǵan qosa, keleshekte China International Capital Corporation (CICC) uıymy Qazaqstanda óziniń aımaqtyq bólimshesin ashýdy oılastyryp jatyr.
Prezıdent sóziniń sońynda elimizde ınvestorlarǵa barynsha qolaıly jaǵdaı jasalǵanyn atap ótip, búgingi kezdesý eki eldiń saýda-ekonomıkalyq seriktestigin nyǵaıta túsetinine senim bildirdi.
Sonymen qatar jıyn barysynda CITIC Group basqarma tóraǵasy Chjý Hesın, China National Petroleum Corporation (CNPC) tóraǵasy Daı Hoýlıan, Asian Infrastructure Investment Bank vıse-prezıdenti Shýkneht Lıýdger, POWERCHINA kompanııasynyń tóraǵasy Dın Iаnchjan, China General Technology Holding (GENERTEC) basqarma tóraǵasy Iýı Sıýıbo, SOFCO kompanııasynyń tóraǵasy Szın Lıý, Xuzhou Construction Machinary Group (XCMG) prezıdenti Lý Chýan, JD Group basqarma tóraǵasynyń orynbasary Veı E, Sun Seven Star Investment Group basqarma tóraǵasy Ý Chjen, Xian Aiju Grain and Oil Industrial Group basqarma tóraǵasy Szıa Heı, Great Wall Motors vıse-prezıdenti Chjan Szıýnsıýe sóz sóıledi.
Jalpy, Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń QHR-ǵa memlekettik sapary aıasynda quny 22 mıllıard dollar bolatyn 47 qujatqa qol qoıyldy.
