Sýrette: (soldan ońǵa qaraı) Aısary ana, Nurǵısa Tilendıev jáne Sadyq Asatov
Eńbek jolyn Jezqazǵan ken-metallýrgııa kombınatynyń №51 shahtasynda ken sheberi bolyp bastaǵan ol keıin shahta bastyǵy, kenish dırektory, Jáırem ken-baıytý kombınatynyń bas dırektory boldy. Onyń zor uıymdastyrýshylyq qabileti Jáırem polımetall ken ornyn ıgerýde aıryqsha baıqaldy. Ol KOKP HHV sezine delegat bolyp saılandy. Oktıabr revolıýsııasy, Eńbek Qyzyl Tý, «Qurmet belgisi» ordenderimen marapattaldy. Qazirgi kezde Sátbaev qalasynda, Jáırem kentinde S.Asatov atyndaǵy kósheler bar. О́.A.Baıqońyrov atyndaǵy Jezqazǵan ýnıversıtetiniń úzdik stýdentine S.Asatov atyndaǵy shákirtaqy taǵaıyndalǵan. Oǵan Q.Sátbaev jáne Jezqazǵan qalalarynyń Qurmetti azamaty ataǵy berilgen.
Jezqazǵan jurtshylyǵynyń arasynda ken óndirisinde júrip, qoldarynan qalamy túspegen aqyndardy «Kenshi aqyn» dep áspetteý úrdisi qalyptasqan. Bul kóshtiń basynda ataqty aqyn, kompozıtor Kákimbek Salyqov turady, al onyń izin jalǵastyrýshylardyń biri – Sadyq Asatov. Ol bilikti ınjener, qabileti zor uıymdastyrýshy, bilikti basshy ǵana emes, tabıǵatynan aqyn bolyp jaratylǵan jan edi. О́leńderi ózi ómirden ótken soń, «Qushtarlyq» (2001), «Sálem de Kishitaýdyń Seregine»(2009) degen ataýlarmen jaryq kórdi.
Onyń mádenıet, óner, ádebıetke degen qurmeti keremet bolǵan. Jezqazǵan jaqqa joly túsken rýhanııat álemi ókilderiniń eshqaısysyn úıinen dám tatyrmaı, qonaq etpeı jibermegen. Sonyń biri – ultymyzdyń maqtanyshy, kompozıtor Nurǵısa Tilendıevti Jáırem kentinde qonaq etýi.
1985-1986 jyldary Nurekeń ataqty «Otyrar sazy» orkestrimen Jezqazǵanǵa gastroldik saparmen keledi. Sol konsertke Jáıremnen kelgen Sadyq Asatov «Jezqazǵannyń janyndaǵy Jáıremde Búkilodaqtyq ekpindi qurylys júrip jatyr. Siz jaınap kele jatqan Jáıremdi kórmeı qalaı Almatyǵa qaıtasyz? Bizdiń halyq ta irgesine kelip turǵan sizdi qalaı kóre almaı qalady?» dep Nurekeńdi Jáıremge shaqyrady. Halyqqa konsert berilip, kezdesý ótkiziledi. Sahna tórinde Sákeń Nurǵısa aǵasynyń ıyǵyna qasqyr ishik jabady. Sodan soń óziniń shańyraǵynda dám beredi.
– Úıde tamasha kesh boldy. Nurǵısa aǵa dombyrany solaqaı tartady ǵoı. Sonyń ózi kózben kórgende kisini ájeptáýir áserge bóleıdi eken. Ásirese anam keremet tańǵaldy. «Solaqaı bola tura, dombyrany oınatýyn-aı!..» dep tańdanysyn jasyrmaı, áserin qasyndaǵylarmen bólisip otyrdy. Muny Nurekeń de estidi. Ara-tura sál jymıyp otyrdy da, kúı tartylyp bolǵan soń, «Siz meniń baǵamdy dál berdińiz. Buǵan deıin meni maqtaǵandar kóp boldy. Áli de maqtaýshylarymyz Qudaıǵa shúkir jetedi. Biraq solardyń birde-biri meni siz tárizdi maqtaǵan emes. Siz solardyń bárinen asyp tústińiz» dep rızashylyǵyn bildirdi. Sol sátte anamyz «Nureke, myna dombyraǵa qoltańbańyzdy qaldyryp ketińiz» dep ótindi. Nurǵısa aǵamyz ótinishti jerde qaldyrmady. Sol dombyra keıin toıdan toıǵa baryp júrip joǵaldy. Bul da bir ókinish, – dep sol bir keshti ári saǵyna, ári muńaıa eske alady Sadyq Asatovtyń týǵan inisi Iаhııa aǵamyz.
Qazirgi kezde seksenniń beseýine bet túzegen Iа.Asatov – Qazaqstannyń eńbegi sińgen energetıgi, Sátbaev qalasynyń Qurmetti azamaty. Ol ótken jyly «Qurmet» ordenimen marapattaldy.
– Sol keshte Nurekeńniń kózi anamyzdyń saýsaqtaryna tústi. О́ıtkeni anamyz Aısary segiz saýsaǵyna segiz altyn saqına, qos bilegine altyn bilezik salyp, qulaǵynan quıma altyn syrǵasyn tastamaıtyn edi. Sol syrǵasyn kórsetý úshin bir jaq qulaǵyn jaýlyǵynyń syrtyna shyǵaryp qoıatyn. «Apa-aý, osynyń keregi ne?» desek, «Sadyq tárizdi, Iаhııa tárizdi uldarym turǵanda nege taqpasqa? Kórsin jurt, balalarymnyń meni altynǵa malyndyryp qoıǵanyn», dep betimizdi qaıtaryp tastaıtyn. Nurekeń de sózdiń arasynda anamyzǵa qarap: «Báıbishe, uldaryńyz altynǵa malyndyryp qoıǵan baqytty ekensiz», dep qaldy. Sonda anamyz Nurekeńe óziniń ómir tarıhyn aıtyp bergen edi, – degen Iаhııa aqsaqaldyń áńgimesinen uqqanymyz ol kisiniń anasy Aısarynyń ákesi Begen degen kisi bes márte qajylyqqa baryp, sońǵy saparynda demi úzilip, topyraq Mekkeden buıyrǵan kisi eken.
Sadyq, Iаhııa Asatovtardyń ákesi Qasymnyń jastaı qosylǵan Shynar esimdi áıeli qaıtys bolyp, birshama ýaqyt soqa basty bolyp, jalǵyz júrip qalady. Ol sózge sheshen, iske ótkir, alymdy adam bolǵan. Qaıynjurtyna saparlaı bir barǵanynda ázil-shyny aralas: «Men alaıyn desem, qatyn taba almaı júrgen joqpyn. Biraq sol alǵanym senderdiń apalaryńnyń ornyn basa ala ma, joq pa? Mine, sony oılap júrmin. «Keshegi apamyzdyń oryn joqtatpaımyn» deıtin baldyzym bolsa, qazir-aq qosylýǵa daıarmyn», dep qalady. Bul sózdi estigen eldiń úlkenderi «Qasymnyń sózi durys. Eki aradaǵy jol úzilip qalmasyn, oǵan bir baldyzyn qosaıyq» dep, 17 jastaǵy Aısaryny 54 jastaǵy Qasymǵa qosqan eken. Aısary ana 18 qursaq kóteredi. Sol on segizden beseýi ǵana jetilip ósken.
Aısary bosaǵadan attaǵan soń Qasym shańyraǵy qaıtadan shýaqqa keneledi. Úılerinen qonaq arylmaıtyn bolady. Qazaqtyń nebir jaqsy-jaısańdary Aısarynyń qolynan dám tatady. О́ıtkeni qonaq ta qoly ashyq, dastarqany mol, shańyraǵy shýaqty úıge úıirsek kelmeı me?
– Kishitaýdyń baýraıynda otyratyn shaq kóz aldymnan ketpeıdi. Qanysh Sátbaev, Álkeı Marǵulandar úıimizde qona jastanyp jatatyn. Men talaı sol kisilerge qyzmet ettim, qoldaryna sý quıdym. Bala kezimde Qanysh Imantaıuly «basymdy jýamyn» dese, sý quıýǵa boıym jetpegendikten, aıaǵymnyń astyna otyn jaratyn jańǵyryqty ákelip, sonyń ústine shyǵyp turatynmyn. Sonyń bári ákem men anashymnyń, solardyń elge abyroıly, bedeldi bolǵanynyń arqasy. Áıtpese, úıimizge qonaq kelmese, men olardy qaıdan kórer edim? Keıin olardyń jolyn Sadyq aǵam jalǵastyrdy, – degen Iаhııa aqsaqaldyń ózi de kóneniń kózi, altynnyń synyǵy ǵoı.
Kórgeni de, kóńilge túıgeni de kóp Jaqańnyń shańyraǵynda bolǵan kezimizde fotoalbomnan kózimiz shalyp qalǵan bir sýret osy maqalany jazýǵa túrtki boldy.
Ulytaý oblysy,
Sátbaev qalasy
