Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Qazaqstanǵa qatysty sanksııa qaýpi týraly másele sońǵy eki aı kóleminde bir emes, birneshe ret kóterildi. Sonyń bárinde muny Batys tarapy kóterdi. Sáýirdiń sońyn ala bizdiń elge kelip ketken AQSh Qarjy mınıstriniń kómekshisi Elızabet Rozenberg Qazaqstan úshin qaıtalama sanksııa táýekeliniń ósip kele jatqanyn málimdedi. Onyń aıtýynsha, Qazaqstan Reseıdiń sanksııalardan jaltarýǵa tyrysyp jatqanyn jáne óz kórshisin osy josparda paıdalanyp jatqanyna durystap mán berýge tıis.
«Qazaqstanǵa, onyń kompanııalary men bankterine qatysty táýekel ósip keledi. Biz Reseıdiń sanksııalardan da, eksporttyq baqylaýdan da jaltarýǵa tyrysyp jatqanyn, olardyń bul talpynystary sátti júzege asyp jatqanyna kóńil aýdarýymyz qajet», degen edi E.Rozenberg.
Ol AQSh úkimeti Qazaqstandaǵy áriptesterimen, jeke sektordyń ókilderimen osy bar táýekelderdi, sondaı-aq Reseı Federasııasynyń kómegimen sanksııalar men eksporttyq baqylaý is-sharalarynan jaltarýǵa baılanysty týyndaýy múmkin saldarlardy naqty belgileý úshin seriktestikte ekenin aıtty.
Sonymen birge elimizdiń jaýapty oryndary da birneshe márte osy máselege qatysty zańdyq ustanymdy resmı málimdedi.
Buǵan deıin AQSh Saýda mınıstriniń kómekshisi Mettıý Akselrod ta AQSh bıliginiń Reseıde sanksııalanǵan taýarlardyń Qazaqstanǵa jetkizý kóleminiń ósýine qatysty alańdaýshylyǵy týraly aıtqan bolatyn. Olar – negizinen zymyrandar men drondarǵa arnalǵan komponentter.
«Qazir Reseı ózderiniń qarýlaný júıesin modernızasııalaýǵa qajetti komponentter men taýarlardy alý úshin eksporttyq baqylaý men sanksııadan jaltarý is-sharalaryn júzege asyryp jatyr. Sondaı árekettiń biri – atalǵan taýarlardy Qazaqstan sııaqty úshinshi elder arqyly tasymaldaý. Ondaı taýarlardy RF-ǵa Qazaqstan aýmaǵy arqyly jetkizý eksporttyq baqylaý talaptaryn, sondaı-aq AQSh zańnamasyn tikeleı buzý bolyp sanalady. Eger qaqtyǵys bastalǵan kez ben qazirgi ýaqyt aralyǵyn salystyrar bolsaq onda mundaı taýarlardy jetkizý ósimi aıtarlyqtaı ulǵaıǵan. Biz eń kóp alańdaýshylyq týdyratyn taýarlardyń tizimi týraly aıtyp otyrmyz. Biz muny el Úkimetine Qazaqstannan tys jerlerde júrgen adamdar Reseı Federasııasyna qatysty tyıym salynǵan operasııalardy júzege asyrýdyń túrli joldaryn tabýǵa tyrysyp jatqany týraly habarlaý úshin jasaımyz. Biz kompıýterlik chıpter, sondaı-aq reseılik zymyrandar men drondarǵa qajetti ıntegrasııalanǵan elektrondy júıelerde qoldanylatyn elementter sııaqty basym taýarlarǵa nazar aýdaramyz. Biz búgin aıfon, kir jýǵysh mashınalar týraly emes, energııamen qamtamasyz etý úshin qoldanylatyn kompıýterlik tehnıkanyń naqty elementteri, sondaı-aq zymyrandar men drondardyń navıgasııasy týraly aıtyp otyrmyz», dedi ol.
Jaqynda bul másele Parlamentte de kóterildi. Májilis depýtaty Azat Perýashevtyń aıtýynsha, Qazaqstannan Reseıge elektrondy taýarlar eksportynyń 22 ese ósýi bizdiń halyqaralyq seriktesterimizdi alańdatyp otyr.
«Sheteldik sarapshylardyń paıymdaýynsha, mundaı sekiris «parallel ımport» jáne jalǵan tranzıt shemalary arqyly úshinshi elderden sanksııalanǵan ónimderdiń jasyryn keri eksportynan týyndaýy múmkin, bul kezde Eýropadan taýar, tipti Qazaqstanǵa jetpeıdi jáne jarty jolda reseılik kompanııalar atynan túpkilikti tapsyrys berýshilerge «qaıta satylady», degen edi depýtat.
Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary Aqyljan Baımaǵambetov qaıtalama sanksııadan tónýi múmkin qaýipke qatysty óz pikirin bylaısha bildirdi.
«Elimizdi eýropalyq jáne amerıkalyq sanksııalardan aınalyp ótetin qural retinde paıdalanǵysy kelgen kezde biz budan qutylýǵa tyrysamyz. Sondyqtan ımport týraly aıtqan kezde aıyrmashylyǵy men shekarasyn naqtylaýymyz qajet: eger tek bizde ımport kólemi artsa, onda munyń bári Reseıge ketetin paralleldi ımport degen túsinik týyndamaýy kerek. Mysaly, eger biz Reseıge eksporttaý kólemine qarasaq, onda nomınaldy esepteýde, kerisinshe 2021 jylmen salystyrǵanda 2022 jyly jyldyq ósim joq ekenin kóremiz», deıdi.
Degenmen ol elimizdiń Reseıge eksportynyń qurylymy birshama ózgergenin de aıtady. Máselen, shıkizattyq taýarlar eksporty ájeptáýir qysqarǵan.
«Elimizge daıyn taýarlardyń ımporty artyp keledi. Biraq bul aǵyn eshqandaı sanksııaǵa ushyramaǵan Qytaı, AQSh-tan kelip jatyr. Sanksııalyq saýda júrgen kezde biz ondaı nárseniń aldyn alýǵa tyrysamyz. Biz sondaı-aq memlekettik basqarý tetikterin qoldana otyryp Qazaqstan aýmaǵy arqyly Reseıge ótetin qos maqsattaǵy taýarlardyń eksportyn toqtatýǵa tyrysamyz. Iá, qaıtalama sanksııalar sol el úshin de, búkil aımaq úshin de óte kúrdeli problemalar týdyrady dep sanaımyn. Sebebi bul mashınalar men jabdyqtardyń ımportyn toqtatady jáne ekonomıkanyń ósýi men óndiristiń órkendeýi jolynda úlken qıyndyqtar týyndaıdy», dedi Ulttyq bank ókili.
