Ádebıet • 22 Mamyr, 2023

Armanda ketken azamat

540 ret
kórsetildi
4 mın
oqý úshin

Jýyrda Soltústik Qazaqstan oblysynyń S.Muqanov atyn­da­­ǵy ámbebap kitaphanasynda Ábdirahman Aısarınniń 125 jyl­­­­dy­ǵy­na­ arnalǵan ádebı kesh boldy. Ol – azapty jyldarda aýyr taǵ­dyrǵa tap bolǵan qazaqtyń alǵashqy jazýshylarynyń biri, Alash­orda isin jaqtaǵan, Maǵjan Jumabaevty qoldaǵan qoǵam qaı­ratkeri. «Aıjannyń azaby», «Májen», «Toı tarqar», «Báse­kelester jıyny», «Jol aıyryǵy», «Myrzalar», «Júrek jum­baǵy», «Bolsań, Bolattaı bol» sııaqty áńgimeleri men «Alma óz túbinen aýlaqqa túspeıdi», «Kón quryssa, qalpyna bara­dy» atty hıkaıattary, maqalalar men kósem­sózderi baspasózde jarııalanyp, óz zamanynda halqyna qala­my­men qyzmet etken eleýli azamat.

Armanda ketken azamat

Ol aldymen Beıimbet Maı­lın­men birge Troıskidegi «Ýazıfa» medresesinde bilim alǵan, keıin Sábıt Muqanovpen birge Ombyda alashordalyqtar ashqan muǵalimder kýrsynda Maǵjannyń dáristerin de tyńdaǵan. Keńes ókimeti ornaǵan jyldarda Orynborda shyǵyp turǵan «Ushqyn», keıin «Eńbekshi qazaq» atanǵan qazirgi «Egemen Qazaqstan» gazetinde Sáken, Smaǵul basshy bolǵan jyldarda qyzmet atqarǵan. «Egemenniń» 90 jyl­dyǵyna shyqqan «Jádiger» atty jınaqta «Olar osynda eńbek etken» degen taqyryppen gazet­te istegen jandardyń sol­ ke­z­ge deıingi tolyq tizimi be­­ril­gen. Sonda Ábdirahman Aısa­rın­niń esimi tegi «A» árpinen bastalatyndardyń arasynda tur.

Ábdirahmannyń alashordashylardy jaqtaǵan isteri belgili bolǵanda onyń izine sham alyp túsýshiler tabylyp, aqyry ol ortalyqtan týǵan eli Qyzyljarǵa aýysýǵa májbúr bolady. Munda ol oblystyq «Bostandyq týy» gazetinde jumys istedi. Alaıda ortalyqtaǵy dúmpýdi estigen sholaq belsendiler qyzyl qyrǵyn jyldarynda oǵan kún­ kórsetpeı, 1937 jyldyń tamyz aıynda ustatady. Esil erdi Almatyǵa áketip, 1938 jyly Talǵar túbindegi Dıqanbaı degen qystaýdyń mańynda basqa da «halyq jaýy» atanǵan jazyqsyz jandarmen birge atqan.

Sodan Á.Aısarınniń jar­qyn esimi týǵan halqyna tek 1959 jyly, aqtalǵannan keıin ǵana oralady. Alaıda jaz­ǵan-syzǵan dúnıeleriniń bárin NKVD qurtyp jibergeni anyqtalady. 1967 jyly Sábıt Muqanov Soltústik Qazaq­stan oblystyq «Lenın týy»­ gazetinde «Ábdirahman Aısa­rın» degen estelik jarııalap, ony halyqqa otyz jyldan keıin jete tanys­tyrady.

«Ábdirahman menimen bir ákim­shilik bolystyń ishinde tý­dy.­ Bala kezimizden birge ósip, bi­te qaınaǵan, jańa dáýirdiń ta­ńy atqan shaqta, áleýmettik, par­tııalyq qyzmet maıdanyna aýyl­dan birge attanǵan, jeke jáne­ qoǵamdyq turmysta shyn kóńil­den­ senisken jandaı joldasym edi ol», dep jazypty Sábeń.

Ábdirahman Aısarın týraly­ maqalalar jazyp, onyń esi­min oblys jáne respýblıka turǵyndaryna tanystyryp ketkenderdiń qatarynda jergilikti aqyn, jýrnalıst Zeınolla Ákimjanov boldy. Ol Ábdi­rahmannyń áıeli Mádınanyń ekinshi kúıeýi Ramazannan týǵan. Sondyqtan anasy Mádınadan Á.Aısarın týraly kóp shyn­dyqty estip óskeni anyq. Mádına apamyzdyń ózi de «halyq jaýynyń» áıeli retinde 5 jyl boıy «ALJIR»-de azap shekken. Ol kúıeýi aqtalǵan 1959 jyldan keıin ǵana Ábdirahman týraly aıta bastaǵan. Zekeń marqum bylaı dep eske alady: «Keıin anam syrdy tam-tumdap aqtara bas­tady. Sondyqtan men odan surap, Ábdirahmanmen kezdesken adamdardyń áńgimelerinen uqqan jaılardy oqyrmandarǵa baıandaý­dy uıǵardym».

Ábdirahman men Mádınanyń kin­diginen Aına, Aıan, Aıman, Azııa­ esimdi balalar bolǵan. S.Mu­qanov atyndaǵy kitaphanada bol­ǵan kezdesýde solardyń urpaq­tary kelip, estelikter aıtty.­ Sonyń ishinde inisiniń ke­lini Orynbasar Kósherova, shóberesi Indıra Baımuhambet, t.b. boldy.

 

PETROPAVL