Aımaqtar • 24 Mamyr, 2023

Qara shirkeı qaptasa, ınelikpen jylap kórisesiń

365 ret
kórsetildi
5 mın
oqý úshin

Kerekýde sary masany joıýǵa baǵyttalǵan bıologııalyq jáne hımııalyq óńdeý sharalary nátıjesin bergeni baıqalady. Bıyl aıtarlyqtaı dúrbeleń joq. Mamyr aıynyń ádettegiden salqyn bolyp turǵany ári Ertis ózeni jaıylmalaryna sýdyń az jaıylǵany da óńdeý jumystaryn júrgizip jatqan merdigerdiń «aıyn ońynan týdyryp» turǵan syńaıly.

Qara shirkeı qaptasa, ınelikpen jylap kórisesiń

Mamandar keıingi jyldary sýda damıtyn qansorǵysh ján­dikterdiń sany azaıyp kele jatqanyn, buǵan hımııalyq jáne bıologııalyq óńdeý sharala­rynyń turaqty júrgizilýi jaǵ­daı týdyrǵanyn aıtady. Bıo­logııa ǵylymdarynyń doktory Qanat Ahmetovtiń sózinshe, sonaý 2001 jyly sýdyń bir desımetr kóleminde 6 myń dernásil kezdesse, qazirgi kúni ol 800-ge deıin qysqarǵan. Negizi shybyn-shirkeıdiń damý úderisi syrtqy ortanyń áserine tikeleı baılanysty. Kún kúrt ysysa, ózen-kóldegi, shalshyqtaǵy sýdyń temperatýrasy da joǵarylap, dernásilder tezirek qanattanyp ketedi. Keıingi eki jylda mamyr aıynyń salqyn bolýynan shybyn-shirkeıdiń qanattaný úderisi kidirgen. Sonyń nátıje­sinde oblys ortalyǵynyń tur­ǵyn­dary shirkeıdiń shabýylyna asa ushyraı qoıǵan joq. Jyl saıyn kóktemde qansorǵysh jándikterge qarsy bıologııalyq jáne hımııalyq óńdeý sharalary bastalyp, ol jaz boıy jalǵasatyny belgili. Olardyń qaı ýaqytta iske kirisip, qaı kezeńde kidirýi tıistigin derná­silderdiń damýyn zertteýmen aınalysatyn ǵylymı top músheleri belgilep otyrady. Ǵylymı zertteý jumystarynyń nátıjesinde keıingi ýaqytta Ertis-Baıan óńirinde óńdeý jumystary júıege túse bastaǵan.

Qazir óńirde sary masaǵa qarsy bıologııalyq jáne hımııalyq óńdeý jumystary tolyǵymen aıaqtaldy. Bıyl áýe­den óńdeý jumystary 90 pa­ıyz­ǵa deıin nátıjeli boldy dep baǵalanyp otyr. Merdiger kom­panııa ókilderi endi shirkeı dernásilderin joıý boıynsha sharalarǵa qyzý kirisip ketti.

«Bıyldyń jańashyldyǵy, óńdeletin aýmaqtardyń aýqymy birneshe esege kúrt kóbeıdi. Iаǵnı jaıylmalar boıynsha preparattar shashylatyn jerler 27 myń gektardan 71,5 myń gektarǵa deıin ulǵaıtyldy. Aqtoǵaı jáne Tereńkól aýdandarynda áýeden óńdeý jumystary jıi júrgizildi. Áýeli sý tasý kezeńinde Ertis ózeni men ózge shaǵyn ózenderdiń jaıylmalaryn «Baktısıd» bıologııalyq preparatymen óńdedik. Al sý qaıtyp, Ertis ózeni tabıǵı aǵy­syna oralǵan soń jaıylma aýmaqtaryndaǵy sý aıdyndarynda ushaq arqy­ly hımııalyq óńdeý júr­gizil­di. Joǵaryda atalǵan aýdan­dar­ǵa qosa, Pavlodar men Aqsý qala­larynyń mańaıy, Kenje­kól, Atameken kentteriniń aýma­ǵy óńdeldi. Bir ǵana oblys or­ta­lyǵynda 26,1 myń gektar jer­de dernásilderge qarsy suıyq­tyq shashyldy. Ushaq jetpegen jerlerge qol búrikkish ar­qy­ly «Baktısıd» preparaty shashyldy ári hımııalyq óń­deý de júrgizildi. Shaǵyn ushaq­tardy qoldaný arqyly sary masany dernásildik ke­zeńin­de joıýǵa múmkin boldy. De­gen­men masa dernásilderiniń ekin­shi tolqynyn joıý úshin áli de fenologııalyq baqylaý jalǵasyp jatyr. Endi merdiger kompanııanyń qyzmetkerleri bizdiń mamandardyń nusqaýymen Ertis ózenine bıologııalyq preparattardy tóge bastaıdy. Bul jumys ózen boıyndaǵy barlyq núktede atqarylady», dep túsin­dirdi Pavlodar oblysynyń jer qoınaýyn paıdalaný, qor­sha­ǵan orta jáne sý resýrstary basqarmasynyń basshysy Áıgerim Qabyltaeva.

Ádettegideı preparattar Aq­qýly aýdany Besqaraǵaı aýy­lynyń birinshi núktesinen bas­tap, Tereńkól aýdany Jańa­bet aýylynyń sońǵy núktesine deıin tógiledi. Bıyl Ertis óze­ni­niń Belaıa, Túlki, Talınka, Podstepka, Karatýn jáne ózge de saǵalarynda shirkeılerdiń shy­ǵýy múmkin negizgi arnalary anyqtaldy. О́zenniń oblys aý­maǵyndaǵy barlyq arnasyna syıymdylyǵy 20 tonna bolatyn 4 barja men 5 motorly qaıyq tartylmaq. Jalpy uzyn­dyǵy 1130,6 shaqyrymǵa 166,7 myń lıtr bıologııalyq ónimniń 30 paıyz sýspenzııasyn paıdalaný josparlanyp otyr. Jalpy, eldi mekenderdiń mańaılary men jaıylmalardy áýeden, jerden jáne sý arqyly óńdeý sharalaryna jalpy somasy 1,2 mlrd teńge bólingen. Buǵan qosa qalalar men aýdandardyń jergilikti qazynasynan barer­lik óńdeýge qosymsha qarajattar qarastyrylǵan.

Shirkeıdiń bir qanattansa yryq bermeı ketetinin jaqsy bile­tin mamandar qazirgi kúni qan­sorǵysh jumyrtqalarynyń ár damý kezeńin kirpik qaqpaı baqylap otyr. Kúnine birneshe márte sý aıdyndarynyń temperatýrasy, ondaǵy dernásilderdiń damý úderisi ólshenedi. Ǵylymı toptyń usynystary boıynsha áreket etetin óńdeýshiler búginde Ertis ózeni boıynda ornalasqan qala-aýdandarda josparly sharalardy júrgizip jatyr. Bıolog ǵalymdardyń sózinshe, shirkeıdiń dúr etip kóterilýi kóktem-jaz aılarynda ár 7-8 kún saıyn qaıtalanyp turady eken. Bıo­logııalyq dári dernásilder óz be­timen qorektene alatyn da­mýy­nyń úshinshi deńgeıinde ǵana nátıjeli. Al merdigerler bul ýaqytty ótkizip alsa, qara bulttaı toptanyp ushatyn shir­keı jyldaǵydaı adamdar men jan-janýardyń mazasyn alatyny anyq. Qara shirkeı qaptaǵan jyldary Kereký jurty maýsym aıynyń sońyn ala ushatyn ınelikpen jylap kórisetin.

 

Pavlodar oblysy