Mamandar keıingi jyldary sýda damıtyn qansorǵysh jándikterdiń sany azaıyp kele jatqanyn, buǵan hımııalyq jáne bıologııalyq óńdeý sharalarynyń turaqty júrgizilýi jaǵdaı týdyrǵanyn aıtady. Bıologııa ǵylymdarynyń doktory Qanat Ahmetovtiń sózinshe, sonaý 2001 jyly sýdyń bir desımetr kóleminde 6 myń dernásil kezdesse, qazirgi kúni ol 800-ge deıin qysqarǵan. Negizi shybyn-shirkeıdiń damý úderisi syrtqy ortanyń áserine tikeleı baılanysty. Kún kúrt ysysa, ózen-kóldegi, shalshyqtaǵy sýdyń temperatýrasy da joǵarylap, dernásilder tezirek qanattanyp ketedi. Keıingi eki jylda mamyr aıynyń salqyn bolýynan shybyn-shirkeıdiń qanattaný úderisi kidirgen. Sonyń nátıjesinde oblys ortalyǵynyń turǵyndary shirkeıdiń shabýylyna asa ushyraı qoıǵan joq. Jyl saıyn kóktemde qansorǵysh jándikterge qarsy bıologııalyq jáne hımııalyq óńdeý sharalary bastalyp, ol jaz boıy jalǵasatyny belgili. Olardyń qaı ýaqytta iske kirisip, qaı kezeńde kidirýi tıistigin dernásilderdiń damýyn zertteýmen aınalysatyn ǵylymı top músheleri belgilep otyrady. Ǵylymı zertteý jumystarynyń nátıjesinde keıingi ýaqytta Ertis-Baıan óńirinde óńdeý jumystary júıege túse bastaǵan.
Qazir óńirde sary masaǵa qarsy bıologııalyq jáne hımııalyq óńdeý jumystary tolyǵymen aıaqtaldy. Bıyl áýeden óńdeý jumystary 90 paıyzǵa deıin nátıjeli boldy dep baǵalanyp otyr. Merdiger kompanııa ókilderi endi shirkeı dernásilderin joıý boıynsha sharalarǵa qyzý kirisip ketti.
«Bıyldyń jańashyldyǵy, óńdeletin aýmaqtardyń aýqymy birneshe esege kúrt kóbeıdi. Iаǵnı jaıylmalar boıynsha preparattar shashylatyn jerler 27 myń gektardan 71,5 myń gektarǵa deıin ulǵaıtyldy. Aqtoǵaı jáne Tereńkól aýdandarynda áýeden óńdeý jumystary jıi júrgizildi. Áýeli sý tasý kezeńinde Ertis ózeni men ózge shaǵyn ózenderdiń jaıylmalaryn «Baktısıd» bıologııalyq preparatymen óńdedik. Al sý qaıtyp, Ertis ózeni tabıǵı aǵysyna oralǵan soń jaıylma aýmaqtaryndaǵy sý aıdyndarynda ushaq arqyly hımııalyq óńdeý júrgizildi. Joǵaryda atalǵan aýdandarǵa qosa, Pavlodar men Aqsý qalalarynyń mańaıy, Kenjekól, Atameken kentteriniń aýmaǵy óńdeldi. Bir ǵana oblys ortalyǵynda 26,1 myń gektar jerde dernásilderge qarsy suıyqtyq shashyldy. Ushaq jetpegen jerlerge qol búrikkish arqyly «Baktısıd» preparaty shashyldy ári hımııalyq óńdeý de júrgizildi. Shaǵyn ushaqtardy qoldaný arqyly sary masany dernásildik kezeńinde joıýǵa múmkin boldy. Degenmen masa dernásilderiniń ekinshi tolqynyn joıý úshin áli de fenologııalyq baqylaý jalǵasyp jatyr. Endi merdiger kompanııanyń qyzmetkerleri bizdiń mamandardyń nusqaýymen Ertis ózenine bıologııalyq preparattardy tóge bastaıdy. Bul jumys ózen boıyndaǵy barlyq núktede atqarylady», dep túsindirdi Pavlodar oblysynyń jer qoınaýyn paıdalaný, qorshaǵan orta jáne sý resýrstary basqarmasynyń basshysy Áıgerim Qabyltaeva.
Ádettegideı preparattar Aqqýly aýdany Besqaraǵaı aýylynyń birinshi núktesinen bastap, Tereńkól aýdany Jańabet aýylynyń sońǵy núktesine deıin tógiledi. Bıyl Ertis ózeniniń Belaıa, Túlki, Talınka, Podstepka, Karatýn jáne ózge de saǵalarynda shirkeılerdiń shyǵýy múmkin negizgi arnalary anyqtaldy. О́zenniń oblys aýmaǵyndaǵy barlyq arnasyna syıymdylyǵy 20 tonna bolatyn 4 barja men 5 motorly qaıyq tartylmaq. Jalpy uzyndyǵy 1130,6 shaqyrymǵa 166,7 myń lıtr bıologııalyq ónimniń 30 paıyz sýspenzııasyn paıdalaný josparlanyp otyr. Jalpy, eldi mekenderdiń mańaılary men jaıylmalardy áýeden, jerden jáne sý arqyly óńdeý sharalaryna jalpy somasy 1,2 mlrd teńge bólingen. Buǵan qosa qalalar men aýdandardyń jergilikti qazynasynan barerlik óńdeýge qosymsha qarajattar qarastyrylǵan.
Shirkeıdiń bir qanattansa yryq bermeı ketetinin jaqsy biletin mamandar qazirgi kúni qansorǵysh jumyrtqalarynyń ár damý kezeńin kirpik qaqpaı baqylap otyr. Kúnine birneshe márte sý aıdyndarynyń temperatýrasy, ondaǵy dernásilderdiń damý úderisi ólshenedi. Ǵylymı toptyń usynystary boıynsha áreket etetin óńdeýshiler búginde Ertis ózeni boıynda ornalasqan qala-aýdandarda josparly sharalardy júrgizip jatyr. Bıolog ǵalymdardyń sózinshe, shirkeıdiń dúr etip kóterilýi kóktem-jaz aılarynda ár 7-8 kún saıyn qaıtalanyp turady eken. Bıologııalyq dári dernásilder óz betimen qorektene alatyn damýynyń úshinshi deńgeıinde ǵana nátıjeli. Al merdigerler bul ýaqytty ótkizip alsa, qara bulttaı toptanyp ushatyn shirkeı jyldaǵydaı adamdar men jan-janýardyń mazasyn alatyny anyq. Qara shirkeı qaptaǵan jyldary Kereký jurty maýsym aıynyń sońyn ala ushatyn ınelikpen jylap kórisetin.
Pavlodar oblysy
