Qolmergen

Bir sátke kidirip, qonaqtar dabyrlap, qyzyl keńirdek bolyp jatqan úı jaqqa qulaq tosty, daýystary báseńdemegen. Demek eshteńeden seziktenbegen. Qarsy bólmedegi qara qulypqa som temirdi saldy da tartyp qaldy, opyrylyp tústi. Esikti ashty. Qarańǵydan túk kórinbeıdi. Kelin alyp shyqqan maıshamǵa kózi tire­lip, sony aldy.

Aıqasqa keń bólmeniń tórinde baılaýda tur. Janýar muny tanyǵandaı oqyranyp qaldy. «Tys-s!» degen bul bar­dy da, arqandy aǵytty, jaı jetelep esikke keldi. «Adamnan esti janýar» de­geni ras-aý... Aıqasqa jaǵdaıdy uqqan­daı munyń yńǵaıyna kónip, jetegi­ne júrdi. Aýyz bólmege qaıta tústi. Oshaq­ta­ǵy kelinniń kıimi byqsyp, kók tútin qaptaǵan. Kózi shoqtaı janǵan janýar tútin ıisine shoshynyp dirildeı bas­tady. Dalaǵa shyqty da at tumsyǵyn bas­qan alaqanyn alyp, júgen saldy. Osy kezde ǵana tyqyrshyǵan Aıqasqa bar­ daýsymen kisinep jiberdi. Bul sátte bir-aq qarǵyǵan ol attyń ústinde edi. Dar­baza ashyq. Bir ytyrynyp, zaýlady da jó­neldi. Áýdem jer uzaǵanda artynan bes-al­ty ret myltyq atyldy. Qara joldyń to­pyraǵyn burqyratyp qara túndi qaq jaryp ushyp barady. Eki jylda boıy bıik­tep, turqy uzaryp, jon arqasy jalpaıyp, keýdesi keńip qalǵan shubar attyń ja­lańash ústinde jalǵa jarmasyp áreń otyr.­ «Naǵyz tulpar atqa aınalypty», dedi.

Aısyz túnde Aıqasqany urlap, sol kún­nen bastap qaraqshy atanǵan Qarakó­se­niń Boltaı atasynan shyqqan 19 jastaǵy Saq edi. Eki jyl buryn naqaqtan jala jabylyp, Bekabattyń tas zyndanyna tús­kende bozbala edi. Ázir zińgitteı jigit. Naǵyz túıe qabyrǵaly Qarakóseniń naq ózi. Uzynsha boıy atty kisini ıekteıdi, eki ıyǵyna eki kisi mingendeı keýdeli, jaýy­ryny qaqpaqtaı. Qarasur túr-ál­peti kim-kimdi de yqtyrǵandaı yzǵarly. Jal­paqtaý bettegi úlkendeý kózderi zilde­ne qarasa, jerge tyǵyp jibererdeı tym sus­ty. Áıtse de, balýanǵa shaq kelisti dene bi­timi kórgen jandy «Pah, shirkin!» degizetindeı.

* * *

«Átteń dúnıe, bireýge keń, bireýge tar!». Burnaǵy jyly Boltaı jylqysy Ivan pomeshıktiń kartop salǵan jerin jıektep, qamaýǵa alynǵan. Sot pen aýyl aq­saqaldary yrǵasa kelip, eginge erni de tımegen, zııan da shektirmegen jyl­qy­nyń bes-altaýyn aıypqa kesken. Qosaqta shubar qunan da ketti. Aqsa­qal­dar kóp dálelmen qansha aıtsa da pat­sha zańy pomeshık ýájin durysqa shy­ǵar­dy. Buǵan ókpeli Saq dám syzbaı jatyp qalǵan. Bala beti beri qaramaýǵa aı­nalǵan soń ákesi Sadyqbaı eki jylqy jete­lep baryp, «aıypty» shubar qunanǵa aıyr­bas­tamaq boldy. Oǵan Ivan pomeshık kónbedi. Aqymaq emes qoı. Mal tanı bi­le­di. Shubar qunan eki-úsh jylda bir úıir qylquıryqqa da aıyrbastamaıtyn alapat tul­parǵa aınalaryn jalmaýyz júregi sezip tur.

* * *

...Saq áli kúnge shubar qunanǵa er salmaǵan. Dónen shyqqanda bir-aq erttemek edi. Negizi Aıqasqa jańa týǵanda qap-qara qulyn bolatyn. О́se kele qunan shyǵarda basy men moıyny, tórt aıaǵy jýan sanǵa deıin shymqaı qara kúıinde qaldy da uly denesi shubarlanyp ketti.

...Turqy bólek Aıqasqany qolyna qalaı túsirerin bilmeı kóz qadap júrgen Ivan pomeshık Boltaı jylqysynyń bir bóligi kartopty alqapqa japyrylyp bara jatqanyn kórgende alaqan ysqylap, «O-o, Isýs, armanymdy aldyma aıdap ákeldiń!» dep qýanǵan. Dereý shoqynyp, qudaıyna táý etken.

Egin eteginde Aıqasqa moınyn aqqý­daı ıip, oınaqtap bılegenin kórgende Ivan qudaıyna solaı syıynbasa da bolmas edi. Tań jaryǵynda kún shýaǵyna malynyp, jal-quıryǵy tógilip, tórt tuıaǵyn mań-mań tastap, mańǵaz ǵana bılep júrgen Aıqasqa kórer kózge sulý edi. Pomeshık qatty qýanǵannan jıren saqaldy ıegi kemseńdep, shaǵyr kózine jas tyǵyldy. Byrt-byrt etip bir-eki tamshysy ytqyp ta shyqty.

Kenet esin jıyp, aıǵaıǵa basty. Tórt-bes jalshyny atqa qondyryp, mán-jaıdy túsindirdi. Úsh júzge jýyq jylqyny qaı qoraǵa syıdyrsyn. On bes shaqtysyn kirgizip, qalǵanyn aıdatyp tastady. Qo­radaǵy jylqy arasynda aıqasqa qunan da bar. Kózi jasaýraǵan Ivan qunanǵa qara­ǵan saıyn qumary qanar emes. Endi bul asyl tekti janýardan ólse de aıyrylmas.

Kelesi is tez tyndyrylýy lázim. Jal­shy­­ny saba qaryn strajnıkke jumsa­dy. Bolǵan jaıdy burmalap, pro­tokol­dy ózi tol­tyryp, qosymsha hattamaǵa «pálenbaı gek­tar jerdiń kartoby jylqy tuıaǵyna ja­nyshtalyp, shekken shyǵynym – 15-20 som orys aqshasy», dep ózi jazyp berdi. Al saba qaryn strajnık bir bóshke samogonnan meldektete iship, tanaýy tership otyrǵan.

«Vanıa, sot ókilderi tekserse, ótiri­gim shyqpaı ma? Mal tuıaǵy kartopqa jetpegenin qyzmetshiń maǵan aıtty», dedi ol Ivanǵa tike qarap.

Pomeshık saspady. Strajnıktiń qaltasyna bir ýys pul salyp: «Sot ta pen­de. Onyń da aýzy bar», dep mıyǵyna ke­kesin ilip kúldi.

Tıisti mekemeni paralap, qýlyǵy men sumdyǵyn asyrǵan pomeshık sotta boltaılyqtardy jeńdi. Patsha zańyn óz keregine paıdalana alatynyn kórset­ken keýdemsoq orystar qazaqtarǵa ók­tem sóıledi. «Saýatsyz sasyq qazaqtar, ákelerińdi tanyttyq pa?» dedi. «Kúni boıy samogon iship, ezýinen mahorka tús­peıtin, únemi sasyp, byqsyp júretin sor­ly kúninde bir ret betin shaıady ma, joq pa? Sóıte tura bes mezgil namazy bar ká­mil musylmandy sasyq degeni nesi!» dep keıidi aýyl moldasy.

Sheneýnikke para berip, óz keregine paıdalanýdyń aram ádisi alǵash ret bizdiń elge osy pomeshıktermen keldi.

* * *

Tulpar turpatty qunannan qapyda aıyrylǵan Saq taǵattan da aıyryldy. Kúndiz-túni pomeshık úıin torýyldap, jazdyń bir kúni Aıqasqany Jaıma kólge aparǵan atshy jigitti uryp jyǵyp, qunandy minip qashqan. Kól jaǵalaı shaýyp otyryp, jyńǵyl men torańǵyl qaptaǵan úlken saıdy órlep, adam aıaǵy sırek baratyn qý dalaǵa ketken. Úsh-tórt kún jasyrynyp jan baqty, azyǵy qat bolǵanda, kórshi aýyldaǵy naǵashyǵa tartqan. Balalyq qoı.

Bul kezde aýyldy shýlatqan pomeshık pen strajnıkter Sadyqbaı men týystarǵa qoqan-loqy kórsetti. Biraq túk shyǵara almady. Qunannyń ornyna eki jylqy usynyp edi, Ivan oǵan qaramady da. Áıtse de el ishinen bir satqyn tapqan. Sóıtip, eki aýyldy kirpik qaqpaı kúzetti. Ákki strajnıkter qurǵan qaqpanǵa bala ózi kelip tústi. Tún jarymda naǵashy aýy­lyna taıap qalǵanda on shaqty strajnık qaýmalap, tutqyndapty. Moıynǵa qyl buraý laq­tyryp, qylqyndyryp ustaǵan kórinedi.

Nesheme kúnnen beri ashynǵan pomeshık tutqyndy birden Bekabatqa aıdatty. «Ury-qaraqshyny» zyndanda shi­ritpek. Qajetti qujat-hattamany qat­tap qoıǵan. Ol hattama boıynsha, Saq jyl­qy urlap qana qoımaı, jalshyny aıamaı soq­qyǵa jyǵyp, óltirmekshi bolǵan. Kózin shyǵaryp, basyn jarǵan, aıaǵyn syn­dyryp, múgedek qylǵan. Qazir atshy Sa­sha­nyń aqyl-esi kiresili-shyǵasyly-mys.

Áli bozókpe balanyń shyn jasyn jasyryp, «jasy 20-da, naq qaskóı qaraqshy» dep kórsetken. Oqıǵa basynda Sasha men Saqtan basqa eshkim bolmady. Atshynyń taıaqqa qalaı jyǵylǵanyn esh­kim kórmegen, bilmegen. Biraq strajnık bastyǵy qoldan eki-úsh kýáger jasap, olar­dyń oqıǵa týraly baıanyn qaǵazǵa túsir­tip, barmaǵyn bastyrtyp aldy. Osy­men Saq zyn­danǵa naq túsip, kelmeske keteri haq boldy.

Anyǵynda, Sasha shubardan aıyrylyp, oıbaıǵa salyp úıge barǵan. Qo­ja­­ıy­ny jyndanyp kete jazdap, qat­ty aqyrdy. Aqyry kózine qan tolyp, buzaý­tis qazaqy qamshymen tartyp-tar­typ jibergen. Aýyr soqqylar kóz shy­ǵaryp, basty jarǵan. Taǵy qulashtaı uryp, tizesin talqandady. Endi osynyń bárin beıkúná bozbalaǵa jala qylyp japsyrmaq.

Saqtyń izdeýshileri artynan jetip barǵansha qaýipti qylmysker retinde tez sottap, zyndanǵa tastap úlgeripti. Ákesi ákelgen marqa etin de bergizbedi. Jazǵan hatty myń tekserip, áıteýir alyp qaldy. «Bala jas, meıirimdi bolarsyz!» dep berilgen bir jylqynyń aqshasyn zyndan bastyǵy qýana, qýlana qaltasyna basty. Ákesi kóp ókinishke kómilip serikterimen elge qaıtty. Kúzde taǵy barmaqshy.

Arada eki aı ótkende tildeı qaǵaz keldi. Dýana ispetti jupyny adam Sadyqbaıǵa hatty ustatty da jónine ketti. Onda: «Áke, maǵan kelmeńiz, ózim baramyn» dep jazylǵan. Sodan jeti aı degende strajnıkter aýyldy qaıta tinte bastady. Kórshi aýyldardy da súzip shyqqan. Aýyzy bos bireýi, zyndannan on shaqty qylmysker qashyp, qutylyp ketkenin aıtypty. Qashqan qylmyskerler qatarynda Saq ta bar.

* * *

Saqtyń keıingi ómiri týraly áńgimeler ańyz-ertegige bergisiz. Jasaǵan jaqsy isin jarııalamaıdy. Maqtandy, kerdeńdi, kerbezdi jany jek kóredi.

On shaqty ózbek-tájikpen birge ketken Saq Pamır taýlaryna jol shekken. Sol jaqta qarýdy ustaý men atýdyń, sondaı-aq qolma-qol soǵystyń neshe tásilin meńgerip, eki jyl jattyqqan. Ol jó­ninde ózi tis jarmaıdy. Elge kelip, aýyl jigitterin serik etkende, taýly jurt­qa jol túskende, órenderi tájik dostardan tam-tumdap estigen áńgimeler bul.

* * *

Saq zyndannan qashqaly pomeshık úreı men qorqynyshqa urynyp, atty úı qasyndaǵy qorjyn tamda ustaıdy. Terezesin tas qyp bekitip, esikke dáý qulyp salǵan. Aýyz úıde qazan-oshaq, al qarsy bólmede as ázirlenedi.

...Aıqasqany urlaýǵa kelgen Saq úı qorshaýyna qarǵyp shyqty. Sol-aq eken, Qap taýynyń qubyjyq ispetti taıynsha­daı eki sabalaq tóbeti yrsyldap lezde jetti. Seskenip qaldy. Úrmesin dep uıyq­qan qanshyqtyń untaqtalǵan tezegin sha­shyp jiberdi. Qorǵan ishinde qamaqta júrgen eki arlan tóbet uıyqqan qanshyq tezegine maýyǵyp, uzaq uılyǵatynyn biledi. Qorshaýdan túsip, qonaqtar dýyldasyp jatqan úıdi aınalyp, qorjyn tamǵa bardy...

* * *

Saq soqqysynan talyp túsken kelin­shektiń jambasy otqa shyjǵyryla kúıip­ti. Áıteýir jany aman. Aýyz úıge keıin kirgen kómekshi áıel shyńǵyryp, aıǵaıǵa basqan. Attyń shurqyraı kisinegen úninen sekem alǵan pomeshık pen qonaqtar apyl-ǵupyl dalaǵa shyqqan, áıeldiń shyńǵyryq daýsy bárin shoshytty. Artynan myltyq atyldy. Tań atqansha yǵy-jyǵy, aıǵaı-shý boldy. Atty adam áketti me, albasty áketti me, beımálim!

Saq sol ketkennen taǵy da mol ketti. Qaı­da bardy, ne istedi, kimmen birge júr­­di, nemen tirshilik etti – eshkim bil­­meıdi. Ár kez, ár jerden shyqqan qaýe­setke qaraǵanda kórshi ózbek, qyr­ǵyz, tájik, túrikmen elderin kezip jú­re­tin kó­rinedi. Altyatar sholaq myl­tyǵy bar. Kórgenin kózdemeı atatyn qol­mergen. Dybys shyqqan jaqqa myltyq kezep, shúrip­peni bassa, tysyr etken jer jastanady. Sońyna túsken talaı polı­sııanyń moı­nyn burap, altyatarǵa ilik­kenniń mıyn shashyp, o dúnıege attandyrsa kerek.

Kórshi elderdegi qarapaıym adamdar arasynda qaıyrymdy qaraqshy atanǵan desedi. Jetimder men jesirlerdiń jetilip ketýine sep bolǵan. Qysqy soǵymǵa, jaz­ǵy saýynǵa muqtaj jandarǵa mal ta­ratqan. Qoly ashyq baı-baǵlandar men qaıy­rymdy jandarǵa tımegen. Qulqyn qu­lyna aınalǵan qara júrek qyzǵanshaq baılarǵa jaza kesken. Qudaıdyń izgi qa­ǵı­dalarynan qashqan qorqaýlardyń mal-dúnıesin úptep áketip, álsizderge úles­tirgen. Osyndaı ańyz-ertegige bergi­siz, qyzyǵy qym-qıǵash ýaqıǵa-áńgime kóp.

* * *

«Orda buzar otyzda» Saq elge oralady. Bul kezde tynyshy ketip, jyl saıyn egini janyshtalyp, maly túgel barym­taǵa túsken Ivan pomeshık elden kóship, múl­de joǵalyp, quryǵan.

Al polısııa ony kórse de kórme­gen, bilse de bilmegen boldy. О́zi kelip urynbasa tıispeıik degen sııaqty. Saq endi qalaýly qalyńdyǵyn qushyp, ot basy, oshaq qasynda beıbit ómir súre bastaǵan. Biraq on jylda eki aınalyp soqqan «Dońyz juty» men «Qoı juty» ony taǵy da tynysh jatqyzbady.

 Bizdiń el tirshilik keshken jer qan­sha myrza degenmen, tegi shól emes pe? Uly jut kelgende juqaryp, jaǵdaıy qıyndap ketetini ras-ty. Mal baqqan el jutta júgen-quryq ustap qalǵanda, Saq qaıtadan at jalyna qol artyp, úzeńgige aıaq salǵan. Eti tiri, bilegi myqty óren qasyna ergen. О́render áńgime aıtqanda muqym qaýym kóz jumyp, mol qyzyqqa batatyn. Átteń-aıy, bárin táptishtep, taratyp aıtýǵa Saqtan tyıym bar.

Taý-tasty kezgen, kórshi elderdiń bárin kórgen. Áıteýir mal taýyp ákelip, elge taratyp jiberetin. Qarashaǵa soq­tyqpaı, qaıyrymy joq baıdyń malyn aıdap áketetin. «Bul janýardy maldanam dep oılamańdar. Iz kesip izdeýshisi kelýi yqtımal. Soıyp alyp, azyq qylyńdar. Aı jarymda taǵy aınalyp soǵarmyz», dep jóneletin.

* * *

Áýelde isherge asy joq degen úıge bir mal ákeletin. Jut kúsheıgende kóp adam as-aýqatsyz qaldy. Endi qasyna serik ertip baı, pomeshıkterdiń mal-dúnıesine tıe bastady. On-on bes úıge «ortaqtasyp jaıǵap alyńdar», dep úsh-tórt iri mal baılaıtyn. Bul ádis-amaldy polısııa ańǵarmaı qalmady. О́z áli jetpeıtin edi. Syrdarııadan kómek shaqyrtqan. Sóıtip, otyz shaqty polısııa jasaǵy Boltaıdy torýyldaýǵa kóshken. Árıne, aýyl adamdaryna sezdirmedi.

Bul joly Jyzaq jaqqa jortýyldaǵan Saq tún jarymda eki serigine eki-ekiden jylqy jeteletip keldi. Aýylǵa topyrlap barmas úshin eki minis atty alyp qaldy. Tórt soıys jylqysymen aýylǵa jaıaý jiberdi. Polısııa Jaıma kóldi jaǵalap óte bergen ekiniń biri Saq dep oılap, qorshaýǵa alǵan.

Eki atty tusap, Aıqasqany bos qoıǵan Saq qara jerge endi jambastap, aıaq soz­ǵan. Kól jaqta myltyq atyldy. Aty da bas kóterip sol jaqqa qadalyp tur. Bir pá­leniń bolǵanyn bildi. Asyqpaı at júgenin qaıta saldy, tartpany myqtady. Aýylǵa ba­rar joldy aınalyp, qalyń qaraǵashty qaptaldaı shaýyp, tutqyndardy ákele jat­qan jasaqtyń dál qarsy aldynan shyqty.

Oljaly polısııa jaıbaraqat. Jaı júrgen Saq jaqyndaǵanda ǵana bir te­binip, altyatardy kózdemeı-aq atyp-atyp jiberdi. Qarańǵy túndi osqylaǵan oqtyń biri de zaıa ketken joq. Tórt po­lısııanyń basyn parshalap, jer jas­tandyrdy. Jópeldemede sasyp qalǵan jasaq shegingen boıy beıbereket qashyp barady. Eki órenge qaıta soqqan Saq, tórt jylqyny aýylǵa aparýdy buıyr­dy. Sóıtti de es jıyp oq ata bastaǵan jasaqqa qaraı týra shapty. Shoshaı­ǵan bir-eki bas­ty, dybys shyǵarǵan eki-úsheýin taǵy da atyp túsirgen boıy zaýlap óte shyqty. Jasaq atqan on shaqty oqtyń biri de darymady. Uzap bardy da myltyqty er qasyna ildi, bir domalap attan túsip qaldy. Shabysyn tejeme­gen Aıqasqa ári qaraıǵy jónin ózi biledi. Adamnan esti janýar.

Qaraǵashtardy qalqalap jaıaý júgir­di. Taǵy aınalyp aýyl jaqqa ótti. Bul joly myltyǵy joq. Esesine eki qanjar, eki pyshaǵy bar. Pyshaǵy úlken. Qajet bolsa balta ornyna paıdalanady, jal­paq qaıqy. Atqany múlt ketpes Saqtan júregi shaılyqqan jasaq, «kózsiz er qaı tustan shaýyp keler» dep tyrs etken dybys shyǵarmaıdy. Jasaq jasyrynǵan jerge taıaǵanda aıaq ushymen júreleı júrip, aınalaǵa bajaılaı qaraıdy. Bul dalanyń árbir dóńesi men eńisin, butasy men dińin bes saýsaqtaı biledi. Qarańǵyǵa qadalǵan qos janary bárin jaryq kúndegideı kóretin sııaqty.

Aıaq ushymen júrip taǵy ekeýin ba­ýyzdap saldy. Typyrlap shyqqan dybys jaqqa oq jaýdyryp júgirgen polısııa jasaǵy Saqtyń qaıyra aýyl jaq betke ótkenin uqty. О́zi zym-zııa joǵalǵan. Endi alǵa bir adym júrse óltire beretinin sezdi. Tań sibirleı toptalǵan jasaq on bir máıitti arbaǵa tıep Syrdaǵy qosyna qaraı ketti.

* * *

«Osydan jeti-segiz jyl buryn osylaı kóptiń qany tógilgen edi» depti mergen bul oqıǵa týraly ózine Alladan jaza tilep bet sıpaǵanda. Ol kezdegi óren Máýlen, mergenniń aǵa dosy Anzýrdyń áńgimesin eske aldy.

Pamır taýlarynyń qalyń jynys eteginde ornalasqan tájik qysh­laq­taryn torýyldap, qarapaıym jurt­­tan nápaqa aıyratyn joltosar qaraq­shy­lar bolypty. Birde uzatylyp ba­ra jatqan Anzýr qyzynyń kerýenin Da­rıýs atty qaraqshynyń toby sha­ýyp, qyz amandyǵyna aqylǵa syımas qun surapty. Bul óńirdegi Anzýrdyń qudi­retin bilmeıtin, aýǵan jaqtan kelgen qaraqshy eken. Áıtse de artyna ilesken qanquılylar qyryq shaqty kórinedi.

Osy qıyn sátte jortýyldan jolaý­shy soqqan Saq aǵa dosqa kómek qolyn sozypty. Sholaq altyatardy jala­ńash­ jaýyryn ortasynan belge qaraı besh­pent astyna, eki qanjar men eki pyshaqty saptamaǵa tyǵyp Darıýsqa jalǵyz barypty. Astyna kesek, ústine kúmis aqsha salǵan qorjyndy attan túspeı Darıýstyń aldyna laqtyrǵan. Aıqasqaǵa kóz qadaǵan qaraqshy «Sen kimsiń!» dep syzdana suraǵanda, «Men qazaqpyn» dep jaıbaraqat áńgime bas­tapty. Ondaǵy oıy – qaraqshynyń bárin ashyqqa shyǵarý. «Astyńdaǵy at ta qunǵa kiredi» dep Darıýs qorjynǵa eńkeıdi. Altyatar men qanjardy qatar sýyryp, qanjardy jaýyrynnyń júrek tusyna laqtyryp, bir mezette bıikte myltyq kezegen qaraqshyny atyp túsirdi. Aıqasqa ytyrynǵansha Darıýstyń qasyndaǵy qaraqshy qylysh shaýyp úlgerdi. Qara sandaǵy oıyq tyrtyq – sol.

Bul kezde mysyq tabandap kelgen Anzýrdyń adamdary qaraqshylar­dy qor­shap alyp, atqylaı bastaǵan. Qan saýlaǵan jaraǵa qaramaı ońasha otyrǵan Dılorom qyzdy qaǵyp alyp qashty. Aldynan shyqqannyń bárin atyp túsirdi. Oq taýsylǵanda atty bos jiberip, shatqalǵa jasyryndy. Osy kezde etegin kótergen Dılorom astyńǵy kóılekten bir qulash mata jyrtyp, qara sannyń jalbyraǵan etin julyp, taýdyń emdik shópteri men maıly topyraǵyn jaraǵa tańǵan. О́stip jany aman qal­dy. Qaraqshynyń bes-altaýy qutylyp, qalǵany ólim qushypty. Anzýrdyń adamdarynan da shyǵyn bar.

Al aýyl jolynyń boıynda polısııa bastyǵy da qaza tapqan eken. Ekinshi bastyq taǵaıyndalǵanda Saq tún jamylyp, úıine túsip, kelisim jasaǵan. «Ivan pomeshıktiń jaıyn aıttym. Jym boldy. Eshkimge tımeıdi. Biraq men birer jyl elde bolmaımyn» dep taǵy da jalǵyz jor­týyldap ketti. Bul kezde kókek sha­qy­ryp, jer túlegen. Tórt túliktiń aýzy kók­ke jetti. Endi eki-úsh aptada pyshaqqa ilinip qalar.

* * *

Taǵy bir ańyz Saqtyń kóz ilgenin eshkim kórmegenin aıtady. Osyny qasyna ergen órenderden suraǵanda, kózin biz­der de kórgen Máýlen aqsaqal: «Osy suraq­ty jeńgeme men de qoıdym. Mergenniń kirpigi aıqasqanyn ol kisi de kórmeı ótipti», deıdi eken.