Dáýbaba – tarıhı tulǵa

Dáýbaba – Túlkibas aýdanynyń oń­tús­­tigin alyp jatqan Alataýdyń bir tarmaǵy, tabıǵaty ǵajap óńir. Bul aı­maqta bolǵan kóptegen saıahatshynyń, ta­bıǵatty zertteýshilerdiń, geologterdiń, shy­ǵystanýshylardyń eńbekterinde Dáý­ba­ba aty atalynady, alaıda bul ataýdyń mán-maǵynasy, etımologııasy, shyǵý te­gi­ne qatysty málimet aıtylmaıdy...

Sherhan Murtaza «Qyzyl jebe» ro­ma­­nynyń birinshi kitabynyń kóptegen be­tinde Aqsý-Jabaǵylyǵa, Dáý-Babaǵa (Sheraǵań osylaı jazady) qaıta-qaı­ta­ oralyp, sulý tabıǵatyn tóndire sý­ret­­teıdi. Birde «Tún jamylǵan Dáý-Baba jaryqtyq jalǵyz-jarym adamǵa qor­qy­nyshty-aq» (132-b.) dep sýrettese, kitap­tyń­ kelesi bir betterinde «Dáý-Babanyń tóbe­sinen bir juldyz aqqan boıda aǵyp­ otyryp kúnshyǵys-teristiktegi Qulan­nyń ústine baryp qulady» (163-b.) dep sı­pat­taıdy. Jazýshy Dáý-Baba dep sy­zyq­­sha qoıyp ádeıi bólip jazady, nege deı­siz be? Dáý-Babanyń tarıhı tulǵa, áýlıe kisi­ ekenin anyq bilgendikten aıyra bóle ja­z­­yp otyr. Áýlıe kisi bolǵandyqtan ba­ba atalyp, ataýǵa aınalyp, tarıhı sanamyz ben jadymyzda saqtalyp qalǵan ataý ekenin jazýshy ıntýısııasy qatesiz sezedi, sondyqtan Dáý-Baba jaryqtyq dep te baıandaıdy, bul kezdeısoq emes qoı?

Dáýbabaǵa baılanysty el ishinde áýlıe, kıeli kisi bolǵan eken degen ańyz kúni búginge deıin aıtylady. El-jurt kıeli babamyz dep Dáýbaba taýynyń shatqalynda jatqan áýlıeniń basyna baryp, zııarat etip otyrady. Alaıda Dáýbabanyń, shyn máninde, kim bolǵany, qaı ǵasyrda ǵumyr keshkeni jóninde buryn naqty málimet bolmaǵandyqtan bizge belgisiz bolyp kelgeni málim.

Dáýbabaǵa baılanysty tarıhshylar, tarıhı derekter ne deıdi?

Túlkibas, Maılykent óńirindegi Talas Alataýy silemderiniń birin jer­gilikti halyq Dáýbaba taýy dep ataıdy. Osy Dáýbaba taýynyń shatqalynda uly babamyzdyń kóne zıraty saqtalynyp qalǵan, basynda búginde Oryntaı degen shyraqshysy bar.

Jer-sý ataýlary, sóz joq, bir zamanda sol jerde ómir súrip meken etken taıpa, ulystardyń tarıhymen de baılanysty bolyp keledi, solardan qalǵan toponımıka bolýy da yqtımal. Biz osy ataýǵa qatysty Qytaı jazba derekterine toqtalaıyq.

«Tarıhı jazbalar. Daýan sheji­re­sindegi Jań Chıan bylaı deıdi: «hýn­der­den estýimizge qaraǵanda, úısinderdiń ha­ny­ «Kúnmý» (Kúnbı) dep atalady eken. Kún­mýdyń ákesi (Nándi bı) hundardyń ba­tys jaǵyndaǵy shaǵyn eldi bılegen. Osy­ kezde hundar olarǵa shabýyl jasap,­ Kúnmýdyń (Eljaý bıdiń) ákesin óltiredi».

Al «Han patshalyǵy tarıhy. Jań Chıan ómirbaıany» taraýynda bylaı delinedi: «... Meniń hundardan estýimshe, úısinderdiń hany «Kúnmý» dep atalady eken. Kúnmýdyń ákesi Nándi bı teginde Chılan men Dúnhýań aralyǵyndaǵy uly ıozylarmen qanattas otyrǵan kishi memlekettiń bıleýshisi eken. Uly ıozylar Nándi bıdi óltirip, olardyń jerin tartyp alǵan, halqy bosyp hun eline baryp panalaǵan... Jańa týǵan náreste bala Kúnmý ıen dalada qalady. Bul balany qustar et tasyp berip, kókbóri emizip asyraıdy». Qytaı jylnamasyndaǵy Nándi bıdiń óltirilýine baılanysty eki túrli pikir qaıshylyǵyna qatysty qytaı elin­degi qazaq tarıhshylary Nándi bıdi ól­tir­gen hundar emes, ıozylar degen tu­jy­rym jasaıdy. Hun táńirquty «Kıeli bala» dep asyrap alady, erjetken soń elin jınap ákesiniń ornyna Kún­bı etip, bıligin beredi. («Qazaqtyń kóne tarıhy» Shyńjan baspasy, 1987; Almaty,­ 1993 64-b.; «Úısin týraly zertteý». Av­to­­ry: Ýań Mıńjy, Ýań Bıńhýa. Qytaı tili­­nen aýdarǵan N.Muqamethanuly. 2014, 13-b).

Qytaı jazbalarynda hatqa túsken osy derek T.Jurtbaevtyń «Dýlyǵa» (1-kitap, 1994, 274-300-b.), qytaıtanýshy professor N.Muhamethanulynyń «Úısin memleketi» (Qazaq tarıhynan, 2004 j., 275-300-b.b.), B.Baıqoshqaruly, Q.Sartqojauly «Úısin handyǵy», 2016, 63-64-b.) jáne 1893 jyly Sankt-Peterbýrgte jaryq kórgen, 2001 jyly Bishkekte qaıta basylǵan «Ýsýnı ı kyrgyzy ılı kara-kyrgyzy» atty N.A.Arıstovtyń eńbekterinde Qytaı elshisi Jan Sıanniń ımperatorǵa úısinder týraly jazǵan málimdemesinde baıandalǵan osy derekke toqtalady. Úısinder jóninde b.d.d. II ǵasyrda qytaı jazbalarynda hatqa túsken eń alǵashqy derek bolǵandyqtan úısin týraly zerttegen ǵalymdar bul málimetti aınalyp ótpegen. N.A.Arıstov bolsa Kúnbıge baılanysty, onyń ákesi úısin bıleýshisine qatysty qytaı elshisiniń máli­metine toqtalady, biraq ta Kúnbıdiń de, onyń ákesiniń de aty-jónin atap kór­setpegen, sebebi N.Iа.Bıchýrınniń (Iakınf) «Sobranıe svedenıı o naro­dah, obıtavshıh v Sredneı Azıı v drev­nıe vremena» degen eńbeginde Kún­bı­diń (gýnmo) ákesiniń, óziniń aty-jó­ni keltirilmegen deıdi. Degenmen N.A.Arıstov Kúnbıdiń ákesi b.d.d. 177 jy­ly óltirilgen dep shamalaımyz dep jaza­dy (11-b.).

Sh.Ýálıhanov «Predanııa ı legendy Bolshoı kırgız-kaısaskoı ordy» degen maqalasynda uly júz úısinderdiń túp atasy Tóbeı, odan Qoıyldy, Mekren, Maıqy jáne Qoǵam. Qoıyldyrdan – Qataǵan. Qoǵam – Qańlylardy túp atasy... Báıdibekten – Alban, Sýan, Dýlat dep taratylatyn shejireni keltiredi (Ch.Valıhanov. Sobranıe sochınenıı v pıatı tomah. 1985. T 1, str. 274).

«Keıbir zertteýshiler: qazaq sheji­re­sindegi úısinniń túp atasy Tóbeı (Tý­bı ıakı Dýbı) erte zamandaǵy hanzý­­ derekterindegi úısin eliniń Nán Dý bıi­ bolýy yqtımal, dep topshylaıdy» («Qa­zaq­tyń kóne tarıhy». A., 1993, 62-b.).

Durysy Nán Dý bı emes, Dáý bı bolýǵa tıis dep sanaımyz. Sonda Dáý bıdiń (Nándi bı) Qytaı jazbasynda­ dál­ qaı jerde óltirilgendigi anyq aı­tyl­maıdy, jylnamadaǵy derek hun­dar­­dan estigen áńgime dep baıandalady.­ Al­ úısinderdiń jaılaǵan aýmaǵy Qy­taı­ dereginde baıandalǵan aýqymnan geo­grafııalyq aýmaǵy áldeqalaı keń, Je­tisý jerin alyp jatyr.

Sonda Dáý (Nándi) bı shamamen 177 jyly qaıtys bolǵan. Al onyń qaı jerde óltirilgendigi jóninde qytaı elshisiniń jazbasynda naqty aıtylmaıdy. Kerisinshe Elsaý (qytaı tarıhshylary Eljaý bı dep jazady) bıge qatysty derekter barshylyq, sebebi ákesiniń ornyna taq murageri bolyp otyrǵan Elsaý bı úısin elin qýatty, aıbarly memleketke aınaldyrdy, sondyqtan Úısin kúnbıi retinde onyń qyzmetine qatysty derekter jaqsy hattalǵan. Ol Úısin memleketin quryp kúsheıtti, órkendetti, Uly Kúnbı atandy. Kúnbı Kúnnen jaralǵan, qudiretti degen maǵynany bildiredi, rámizdik máni bar tıtýl.

Derekterde Úısin memleketiniń astanasy Ystyqkóldiń shyǵysyndaǵy Shyǵý qalasy atalady. Belgili arheolog K.Aqyshev qazba jumystary kezinde tabylǵan arheologııalyq materıaldyq zattardy, jádigerlerdi zerttep, b.d.d. V-VI ǵasyrlardan bizdiń jyl sanaýymyzdyń III-IV ǵasyrlaryna deıin Jetisý, Ile boıynda saq, úısin taıpalary ómir súrip, tirshilik etkenin dáleldep jazdy.

Dáýbaba kóne ataýlardyń biri ári onyń tarıhy bizdiń jyl sanaýymyzǵa deıingi ǵasyrlar qoınaýyna qaraı jeteleı jóneledi. Sonymen Dáýbabaǵa qatysty derek 1993 jyly «Jalyn» baspasynan shyqqan Shapyrashty Qazybek bek Taýasarulynyń «Túp-tuqııannan ózime sheıin» degen kitabynda keltirilgen eken. Mataı shejiresin negizge alǵan Qazybek bek shejireni bylaısha tarqatady: «Qadyr, Qalsha; Qadyrdan – Alash, odan Jaıyl, odan Qazaq, odan Juman, Tuman; Jumannan – Arys (Anarys), Sabyr; Arystan – Aq, Pan, Jan, Bol, Bek, Bal; Aqtan – Keıki, odan Tóbeı, odan Baqtııar, odan Qotan, Qora, Bolat, Alshyn; Qotannan – Úısin, Baısyn, Isin; Úısinnen – Baı, Naq; Baıdan – Shora, Yrza; Shoradan – Qarnaq, Alym; Qarnaqtan – Esen, Jarbol; Esennen – Asaý, Berik; Asaýdan – Júz, Dúz, Erkil, Kórkil, Tóren; Júzden – Dáý, Jantaı (b.d.d. 300 jyldary týǵan); Dáýden – Elsaý. Elsaý babamyz Arystyń 13-urpaǵy; Elsaýdan – Nýly, Dýly, Erte, Kek, Ber, Kónbis, Shor, Kelte, Dúr, Kólbı; Nýlydan Abyl taraıdy. Al Dáý babamyz Arystyń 12-urpaǵy. Al Báıdibek bı Arystyń 40-urpaǵy. Al Abyldyń Báıdibek bı Qarashauly 25-urpaǵy bolyp tabylady. Ár urpaqtyń arasy shamamen 25-30 jyl dep esepteıtin bolsaq, arasy 625 jyldaı bolmaq. Dáý Arystyń 13-urpaǵy sanalady, sonda Arys pen Dáýdiń aralyǵynda 325 jyl jatyr. Báıdibek Qarashauly 609 jyly týǵan. Onda ol Arystyń 40-urpaǵy bolady. Arys pen Báıdibek bıdiń arasy 1000 jyl nemese H ǵasyr. Báıdibek bı Dáýdiń 28-urpaǵy, aralyǵynda orta eseppen 700 jyl jatyr.

Akademık Á.Marǵulan: «Jetisý taı­­­pa­laryndaǵy jazba ádebıet dástúri er­te,­ VII ǵasyrda kórine bastady, jurt qo­lynda árqashan birneshe dana tarıhı­ jaz­balar boldy, naqyl kitaptaryn qal­dyryp otyrdy, sóıtip, ádebı bilim úz­dik­siz jalǵasa berdi» dep jazady. Bul jaz­balar úısin jazýymen jazylǵan bolatyn. T.Dosanov «Etıýdy po pamıatnıkam pısmennostı drevnıh ýsýneı» (2002) degen eńbeginde ǵylymda belgili Talas, sondaı-aq 1969 jyly Esik qorǵanynan tabylǵan «Altyn kıimdi adamnyń» máıitiniń janynan tabylǵan kúmis tostaǵandaǵy jazýdy oqyp, túrkologterdiń jibergen qatelikterin dáleldep, bul jazý bizdiń zamanymyzǵa deıingi V ǵasyrdaǵy úısin jazýy degen qorytyndy jasaıdy. Ony teriske shyǵarǵan eshkim bolmady. Úısin Arys babamyzdyń 6-urpaǵy dep eseptelinedi. Úısin de kezinde el bılep, memleket qurǵan tarıhı tulǵa. Dáý de úısin eline bılik júrgizgen, kórshiles eldermen, ásirese, qytaımen qarym-qatynas jasap, qyz alyp, qyz berisken, eliniń irgesin nyǵaıtýda syrtqy saıasatty myqtap júrgizgen qaǵan. Sonymen Dáý Ata shejirelik derek boıynsha el basqarǵan tulǵa. Al onyń ómir súrgen kezeńi b.d.d. III ǵasyrynyń shamasy bolady dedik.

Dáýdiń azan shaqyryp qoıǵan aty Azan eken, denesi óte iri, alpamsa tulǵaly bolǵandyqtan Dáý (Nán ) atalypty. Dáý jastaıynan el bılegen, úısin eliniń belgili, bedeldi bıleýshisi retinde tanylǵan. Bılikke talasýdyń saldarynan aǵaıyn arasy ala bolyp, jat jurt emes, tutqıyldan shabýyl jasaǵan óz týystarynyń qorshaýyn buzyp, sarbazdarymen qasha urys salyp Dáý babamyz shegine-shegine qazirgi Túrkistan oblysy, Túlkibas aýdanynda jatqan Talas Alataýynyń shatqaldy ańǵaryna deıin jetedi. Qasyndaǵy birge shaıqasqan jasaqtary da kóp dushpannyń oǵyna ushady, Dáý de aýyr jaraqattanyp qaza tabady, súıegi taý ańǵaryna, taýdyń etegine qoıylady. Dáý úısin eliniń bıleýshisi bolǵandyqtan bı de bolǵan, ádil bılik júrgizgen. Ol jóninde ǵalym N.Tórequl «Bıler sózi – aqyldyń kózi» degen kitabynda: «Elsaý bı týraly baıandaı kele, onyń ákesi Nándı bı bolǵan» dep jazady (7-b.). Qazaq «Ishten shyqqan jaý jaman» degen. Ishten shyqqan jaýdyń qurbany bolǵan kisi osy Dáý bı babamyz. Ol ári bıleýshi, ári batyr, ári bı bolǵan: b.d.d. III ǵasyrlar shamasynda ómir súrgen kisi. Ol kisini jurt áýlıe kisi, áýlıe baba, onyń súıegi jatqan aımaq kıeli aımaq atalyp ketken. Birtindep Alataýdyń, ıaǵnı Shymbas taýynyń bir silemi osy kisiniń atymen Dáýbaba taýy, ózeni – Dáýbaba ózeni, al óńirdi – Dáýbaba óńiri, Dáýbaba eldi mekeni dep atalyp, geografııalyq ataýǵa aınaldy.

Dáýdiń (Nándı) uly Elsaý (Eljaý), qytaı jazbalarynda Kúnbı atalǵan. Ákesinen jastaı jetim qalǵan Elsaý er jetip, eline qaıta ıe bolady. Bul kezde de el arasyndaǵy búlinshilikten Baqtııardyń eki-úsh aýyly Iranǵa ótip, sol jaqta qalyp qoıady. Bul kezeńde Elsaý bıdiń eli Ileniń boıyn, Kókshe teńiz (Balqash), Labasynyń (Alataý) etegin, ulan-baıtaq jerdi ıelenip, jaılap jatady. Elsaýdyń báıbishesi Umaı ana bolatyn. Ol qasıetti ana atanǵan, on úsh qursaq kótergen. Elsaý bes áıelinen 23 bala kóripti. Eń úlkeniniń aty – Nýly. Odan keıin el bılegen balasy – Dýly bolady. Túrik qaǵanatyn bılegen Estemi qaǵan osy Dýlynyń urpaǵy. Dýly urpaqtary tarıhta asa zor ról atqarǵan, Bolǵarııa memleketin qurǵan Dýly han Asparýh bolatyn. Dýlylar keıin dýlattarmen aralasyp, dýlat bolyp ketken.

Nýly 22 jasynda erte dúnıe salady. Odan Abyl, Alban (arǵy alban), Azyq, Sanjar atty tórt bala qalǵan. Elsaý uzaq jasap, jasy seksenge taıap baryp qaıtys bolypty. Elsaý bı zamanynda Arqas (Tıan-Shan) taý júıesiniń bir tizbegi Alataý jergilikti jerlerde Shymbas (Shymkent), Talas, Labas (Ile basy), Arqas, Shýas, Teriskes, Kúnges taý­lary dep atalynǵan, búgindegi Jońǵar Alataýy degen uǵym da joq edi.

Nýlynyń máıiti Esik qorymynan 1969 jyly tabyldy. «Altyn kıimdi adam» atalynǵan hanzada altyn áshekeılermen jerlengen, onyń máıitinen «janýarlar stılinde» jasalǵan túrli altyn buıymdarmen qatar, jazý jazylǵan kúmis tostaǵan tabylǵan. Ol Dáýdiń nemeresi edi. «Altyn adam» dú­nıe jú­zin­de eń sırek kezdesetin arheo­lo­gııa­lyq­ qundylyq. Máıittiń janynan ta­byl­ǵan kúmis tostaǵandaǵy jazýdy fı­lologııa ǵylymdarynyń doktory A.Amanjolov, aqyn O.Súleımenov, túr­kolog A.Mahmudov, T.Dosanov, t.b. ǵalymdar zerttep, taldap oqydy. Úısin­de­rdiń jerleý ǵuryptaryna baılanysty Qy­taı arheolog ǵalymdarynyń zertteý ju­mystarynan derekter keltire keteıik.

«Mońǵúlkúre aýdanyndaǵy Muzat taýy aýzynan (Shaty dep te atalady) 60-jyldardyń basynda biz ilgerindi-keıindi eki jyl ishinde úısin qabirinen nedáýir úlken bireýin ashtyq... Bul qabirdiń úıindi topyraǵy dóńgelek tómpeshik ispetti, alystan qaraǵanda, shynynda tóbe tárizdenip kórinedi. Túbiniń aınalmasy 200 metrden artyq, bıiktigi 10 metr, qabir tómpeshiginiń aınalasyn qorshaǵan taıaz aryq (mor) bar. Mólsherlep esepteýimizshe, úıilgen topyraqtyń kólemi 10 myń tekshe metr keledi. Onyń ústine, úıilgen topyraq teginde shetinen shyńdalyp túıilgen. Osyndaı alyp úımeni qazý, tasý, úıý, birte-birte túıip shyǵý sekildi eńbek barysyna taldaý jasasaq, oǵan 30 myń shamasynda jumys kúni ketedi eken... Dáý tóbe bop topyraq úıilgen uranyń ortasynda tik tórt burysh aqym bar, aqymnyń uzyndyǵy – 6 metr, eni – 4 metr, tereńdigi – 4 metr, kólemi 100 tekshe metrge jýyq. Osyndaı aqym shyǵarý úshin topyraq qazýǵa 200-den artyq jumys kúni ketedi (mundaı ordan topyraq shyǵarý qıyn bolǵandyqtan oǵan kóp kúsh jumsalady). Aqymnyń tórt qabyrǵasy dıametri 20-30 sm keletin qaraǵaılardan qııýlastyryp qalanǵan. Tóbesi 3-4 qabat aǵashpen jabylǵan. Dolbarlap kórgende oǵan 50 tekshe metr aǵash qoldanylǵan. Osyndaı kóp aǵashty kesip, tasyp ákelý jumysyn júzdegen jumys kúninsiz jasaý múmkin emes». Ýań Bıńhýa men Ýań Mıńjy «Úısin týraly zertteýinen» (37-b.)­ úısinderdiń jerleý ádet-ǵuryp­tary týraly osyndaı asa qundy derekterine toqtalǵan T.Jurtbaevtyń osy arada Kemel Aqyshevtyń Esik qorǵanynan qazǵan «Altyn kıimdi hanzadasy» Uly Kúnbıdiń (Eljaý bıdiń) uly emes pe degen oı ushyǵy qalt ete qalady» (292-b)­ dep jazýynyń tarıhı logıkalyq qısyny bar. Hanzadanyń jas mólsheri de, jerlený saltanaty da, ǵurpy da­­ aıryqsha. Odan ári T.Jurtbaev: «Demek bizdiń «Altyn kıimdi adamdy» Kúnbıdiń súıikti balasy retinde elestetýimiz onsha «qııalılyq» emes eken» dep oıyn jalǵastyryp tujyrymdaıdy. «Dýlyǵa» 80-jyldary jazylyp, qoljazbasy bas­pada jatyp qalyp, 1994 jyly «Jalyn» baspasynan jaryq kórgen.

Sonymen qytaı elshisi Chjan Sıannyń jazbasynda aty aıtylatyn Nándi bıdiń Dáýbıge, babaǵa tikeleı qatystylyǵy derektik turǵydan da, kezeńdik turǵydan da sáıkestiligi qaıshylyq týǵyzbaıdy. Dáýbaba III ǵasyrda ómir súrgen tulǵa bolyp shyǵady.

Qytaıdyń jazba muralarynda aı­ty­­­latyn Elsaý bıdiń ákesi qytaı deregindegi Nándi bı dep atalǵan kisi – Dáýbabanyń naq ózi, málimetter osyǵan meńzeıdi. Dáý (Nán) aty qytaısha Nándi bı bolyp ketken. Dáýbaba tarıhta bolǵan úısin eliniń bıleýshisi, ári baty­ry, ári áýlıesi sanalǵan uly tarıhı tulǵa retinde qaralýǵa tıis. Sóz joq, Dáýbaba – tarıhı tulǵa.

Tasada qalmas tarıhı tulǵa, kıeli jerdiń biri – búgingi Túrkistan oblysy, Túlkibas aýdany aýmaǵyndaǵy jatqan b.d.d. III ǵasyrda ómir súrgen Dáýbaba qaǵan ári áýlıe kisiniń esimi jáne de ol kisiniń atymen atalyp ǵasyrlar boıy el esinde saqtalyp keldi. Dáýbaba esimi elimizdiń kıeli jerler tizimine ense, tarıhymyzdy birneshe ǵasyrǵa aparyp, tolyqtyra túseri sózsiz.

Saıram-О́gem memle­ket­tik tabıǵı parki (baǵy) Dáýbaba ań­ǵa­rynda jatqan máıitiniń ústine 1992 jyly Jomart Tóreuly esimdi ın­je­ner­-qurylysshy kesene turǵyzyp, qorym­dy aınaldyra temir sharbaqpen qor­sha­typty. Zııarat etip kelýshiler úshin dem­ alyp otyratyn shaǵyn úıdi de osy azamat salǵan eken.

Túrkistan oblysynyń ákimdigi Dáý­babany kıeli jerler tizimine engizý máselesin naqty sheshkeni jón. Sebe­bi bolashaqta Dáýbaba – týrıstik aı­maq­qa aınalatyn biregeı óńir.

P.S. Patshalyq Reseı Ońtústik Qazaq­standy jaýlap alǵannan keıin, baıyrǵy el­di mekender, jer, sý ataýlary jappaı­ ózgert­ip, otarshyldyq toponımıka­ qap­­tady. Ejelgi Dáýbaba ataýy da Ses­la­vıno bolyp ózgeriske ushyrady. Kúni bú­ginge deıin bul otarlyq ataý ózgermeı keledi. Prezıdentimiz tapsyrǵan «Halyq únine qulaq asatyn memleket» Dáýbabanyń baıyrǵy ataýyn qalpyna keltirý týraly turǵyndar pikirin aıaqsyz qaldyrmaıdy dep senemiz. Turǵyndardyń usynysy – Seslavıno degen otarshyldyq ataýyn joıyp, ejelgi Dáýbaba tarıhı ataýyn qalpyna keltirý.

Muhtar QAZYBEK,

jazýshy