– Bıylǵy oqý jyly da aıaqtaldy. Túlekter úshin eń jaýapty kezeń. Aldarynda úlken tańdaý, úlken syn tur. Olardyń ishinde sardar bolýdy armandap júrgender de joq emes. Sizdi áńgimege tartyp otyrǵanymyz da sol, búgingi oqýshy erteńgi ofıser bolý úshin ne isteý kerek?
– Ofıserlikke bilimi men dene daıyndyǵy saı balalar keledi. Máselen, Petropavl ulttyq ulan akademııasyna oqýǵa túsken túlektiń oqýy, jatar orny, kıer kıim, isher tamaǵy tegin. Tórt jyl oqyp, joǵary bilimin, leıtenant shenin alyp shyǵady. Atalǵan oqý orny 26 jyl tarıhynda 4 142 ofıser daıarlap shyǵarǵan. Onyń 283 túlegi úzdik oqysa, 49-y altyn medalǵa támamdaǵan. Ulttyq ulannyń «Shyǵys» óńirlik qolbasshylyǵynyń orynbasarlary da sol akademııany aıaqtaǵan. Al suraqqa keler bolsaq, ofıser bolýdy kózdegen túlek jergilikti jeri boıynsha áskerı bólimge baryp qujattaryn ótkizedi. Sol jerden joldamasyn alyp, medısınalyq tekserýden ótýi shart. Sodan keıin baryp, arnaıy tekserýden ótedi, UBT tapsyrady. Testileýden kemi 50 upaı alýy kerek. Oqýǵa túskennen keıin jyl on eki aı stıpendııa alady.
– Ulttyq ulan akademııasyna mektep bitirýshi túlekterden basqa joǵary bilimi bar azamattar tapsyra ala ma? Jalpy, oqýdan soń jumysqa ornalasý jaǵy qalaı bola-
dy?
– Akademııada ásker qatarynda bolmaǵan, 17 jasqa tolǵan azamattar oqı alady. Jasy jıyrma ekiden aspaýy kerek. Akademııada oqý-jattyǵýdan bólek túrli konsertke, qoıylymǵa qatysady. Mádenı is-sharalar, sporttyq jarystar júıeli túrde uıymdastyrylyp turady. Demalys kúnderi kınoǵa, teatrǵa barady. Eń bastysy, oqýdy aıaqtaı sala Ulttyq ulan qataryna jumysqa ornalasady. Eger sabaqty jaqsy oqyǵan bolsa, tańdaǵan qalasyna jumysqa barady. Aıta keterligi, basqa da kúshtik qurylymdarǵa qyzmetke kirýge múmkindik bar. Atap aıtsaq, memlekettik kúzet, qorǵanys mınıstrligi, shekara qyzmeti, «Búrkit», «Arystan», «Suńqar» sekildi arnaıy jasaq quramynda qyzmet ete alady. Jalaqysy turaqty bolady, páteraqysy tólenedi. Qyzmettik baspaldaq munda da bar. Qyzmet ótiline qaraı vzvod komandırinen rota komandırine deıin óse alady. Eger tárbıe jaǵynan orynbasar bolsa, batalon komandıriniń orynbasary bolyp ta qyzmet ete alady. Zeınetke de erte qamdanady. Mysaly, podpolkovnık bolsańyz 48 jastan, polkovnıkter 55 jastan shyǵady. Jalpy, bul salaǵa bet burmas buryn jan-jaqty oılanyp alǵany jón. Sebebi qajyr-qaıratty, bilimdi qajet etetin sala.
– Álbette, sardar bolý ońaı emes. Osy oraıda oıǵa oralǵan saýal – áskerdegi álimjettik. Ásirese bul másele ata-analardy jıi alańdatady.
– Qazir áskerı qyzmetke aqparattyq shabýyldardyń bary ras. Sarbazdardyń óz-ózderine qol salý sekildi aqparat kóp tarap jatyr. Qaıǵyly jaǵdaıdy boldyrmaý úshin tárbıe jumystary júıeli túrde júrgiziledi. Sarbazdardyń kún tártibi belgilengen. Ár áskerı bólimde jańa kelgen sarbazdarmen psıhologtar jumys isteıdi. Eger sarbazdyń minez-qulqy ózgerse, bir jyl boıy psıhologtiń qadaǵalaýynda bolady. Naýqas retinde emes, shaı iship otyryp syrlasýy múmkin degendeı. Ádisi kóp. Álimjettik dep qaldyńyz, búgingi tańda ol zaman ketti. Qazir tártip temirdeı. Onyń ústine áskerı qyzmet bir jyl ǵana. Álimjettikke ýaqyt joq. Ony qoıyp, bir-birimen sóılesýge ýaqyt tappaıdy. Ár kúni kestege túsirilip, belgilenip qoıǵan. Oqýlaryn oqıdy, jaýyngerlik daıyndyqqa barady, qyzmetke túsedi. Túnge deıin qyzmette júredi. Aıtqandaı, Ulttyq ulanbyz dep emin-erkin júre bermeıdi. Belgilengen aýmaqtaryndaǵy tártipti qadaǵalaıdy. Qanshama qylmysty ashty, azamattardy órtten qutqardy. Olardyń júris-turysyn ofıserler jospar boıynsha tekserip otyrady.
Álimjettiktiń joqtyǵyna ata-analar da kóz jetkizip otyr. Shynyn aıtsaq, ár áskerı bólimderde ata-analarǵa arnalǵan «WhatsApp» toptar bar. Sarbazdar «tamaǵym toq, kıimim bútin» dep jeksenbi kúnderi habarlasady. Bul jerde durys túsinistik tanytýymyz kerek. Sarbaz «Búrkit», «Arystan» sekildi arnaıy jasaqta qyzmet etse de, qaıda bolsa da ana úshin bala. Sondyqtan da áke-sheshesimen baılanys bolý kerek. Biz de joǵaryǵa úı ishimen sóılesti dep esep beremiz.
– «Otan otbasynan bastalady» deımiz. Al otbasyn asyraý úshin ár azamattyń áleýmettik jaǵdaıy jaqsy bolýy shart. Ol degenimiz – jalaqy. Ofıserlik oqýdy oqydy delik. Qyzmettegi ósý baspaldaǵyn aıttyq. Jalaqy jaǵyna toqtalyp óteıikshi.
– Ras, óte mańyzdy suraq. Úsh jyl kóleminde ofıserlerdiń jalaqysy 70 paıyzǵa ósti. Áli de artady. Áskerı shenge, ásker sapyndaǵy qyzmet ótiline qaraı esepteledi. Sanaty, oqý orny esepke alynady. Áp dep jumysqa ornalasqanda 190-200 myń kóleminde jalaqy alady. Qosymsha áleýmettik paket baryn joǵaryda aıtyp óttik. Jas ofıserler erte úılenip, úı alyp jatqandar qanshama? Demek, ofıserler úshin memleket tarapynan jasalyp jatqan jaǵdaı jaman emes.
Áńgimelesken
Mereı QAINARULY,
«Egemen Qazaqstan»
