Qujatsyz qalǵan qandastar

Bul jóninde qandastardyń múd­de­sin qorǵap júrgen belsendi, «Qara Shanyrak-7» qoǵamdyq birles­ti­giniń tóraǵasy, zańger Bádıgúl Márýa bylaı deıdi: «1999 jyly Qytaıdan kelgenmin, 25 jyl boldy. Sodan beri qandastarǵa kómek qolyn sozyp kelemin. Olardyń prob­lemasyna janym aýyryp tu­ra­dy. Kóbinese zań turǵysynda keńes beremin. Sonyń biri, Shelek aýylyndaǵy jaǵdaı. Bul boıynsha azamattar aryzdanyp keldi. Aza­mat­tyq alýǵa qujatyn ótkizgen adam­dar­dyń aldy 4 jyldan beri sabylyp júrse, sońǵylaryna 3-4 aıdyń júzi bolǵan. Bul tizimdegilerdiń bas-aıaǵyn eseptegende 150-ge jýyq otbasy, ár úıde 5-7-den jan bolǵanda 400-ge jýyq qandasymyz kóshi-qon qyzmetkerleriniń nemquraıdylyǵy men aldap-arbaýynan zardap shegip keledi». Zańger bizge óreskel zań buzý­shy­lyq týraly baıandady. Onyń aıtýynsha, bes jyldaı Dáýlet Qojanov degen azamat Shelek aýylyndaǵy kóshi-qon basqarmasynyń bólimshesinde qandastar qujatyn qabyldap otyrǵan. Alaıda byltyr belgili bir sebeppen jumystan bosatylǵan. Biraq halyq osy kúnge deıin ony «bastyq» dep oılaǵan. Oǵan Qojanovtyń kúndelikti tústen keıin kelip, qujat qabyldaýy sebep bolsa kerek.

«Sońǵy jeti aıda Qojanovtyń ornyna Jiger degen azamat kelgen. Ol: «men qujat qabyldaýdy bilmeımin, bul jumystyń mamany emespin. Sondyqtan joǵary jaq bizge Dáý­letti jibergen, sol qabyldap ja­tyr»,  deıdi. Endi myna máseleni qarańyz, zań boıynsha azamattyqqa ótkizgende uzap ketkende 3 aıda qujat shyǵý kerek, ıaǵnı osy ýaqytta azamattyq alý kerek. Atajurtyn ańsap О́zbekstan, Qyrǵyzstan, Qytaı, Mońǵolııadan kelgenderdiń áli kúnge azamattyq ala almaı, shýlap júrgenderiniń sebebi sol. Taǵy bir zańsyzdyǵy – qolynda yqtııarhat bolsa salyq tólemeıdi. Al bulardyń árbiri 13 800 teńgeden «Qazposhta» arqyly aqsha tólegen. Bul basqa oblys­tarda joq másele. Almaty oblysynda ǵana osylaı bolyp tur. Ekinshiden, kóptegen otbasynyń Qytaıdan kelgen azamattyq kýáliginiń (vıza) merzimi ótip ketken. Úsh aıda daıyn bolýǵa tıis qujattar merzimi 3-4 jylǵa sozylyp ketken. Sonda olardyń pas­port máselesi ne bolady? Ony Qytaı konsýldyǵy jasap bere me, joq pa, belgisiz. Azamattyqtyń tártibi boıynsha keıbirine vızalarynyń ýaqyty bitip ketkenine baılanys­ty sot arqyly sheshim qabyldanyp, 86 800 teńge aıyppul tólegen soń ǵana qujattaryn azamattyqqa qaıta tapsyrý kerektigin eskertken. Buǵan jol bergen kim? Kóshi-qon basqarmasy mamandarynyń salǵyrttyǵy emes pe? Olaı bolsa, qandastarymyz nege shy­ǵyndalýy kerek?» degen «Qara Shanyrak-7» qoǵamdyq birlestiginiń tóra­ǵasy, zańger Bádıgúl Márýa qan­das­tardyń sansyz saýalyna jaýap tabý almaı daǵdaryp júr.

Bádıgúl Qajybekqyzynyń aıtýynsha, qujatty qabyldap alǵanda onyń ishindegi medısınalyq anyqtamadan bastap, basqa eldiń azamattyǵynan bas tartýynyń burys-durystyǵyn, otbasy tizimin, ómirbaıanyn túgel tú­gen­dep baryp, qabyldaý kerektigin, biraq joǵaryda aty atalǵan mamandar qujatty ashyp ta qaramaı, tir­kel­geni týraly tilimdeı qaǵazdy da bermeı, «tirkeldiń» degen biraýyz qurǵaq sózben jibere ber­gen­digine tańyrqaýly. «Qabyldaýǵa ber­gen ár qujat – bireýdiń jeke bas qujaty. Ol mınıstrliktiń, kóshi-qon­nyń arhıvinde turatyn qujat. Jeke qu­jattyń jo­ǵal­ýy – úlken qyl­mys», deıdi zańger.

Búginde Shelektegi kóshi-qon bólim­she­sinen shyqqan bylyqtyń zardabyn tartqan bir top qandasymyz Eńbekshiqazaq aýdanynyń ortalyǵy Esik qalasy men Almaty qalasyndaǵy Almaty oblystyq kóshi-qon basqar­ma­sy ornalasqan Qabanbaı batyr, 126 mekenjaıynyń arasynda taban tozdyryp júr. Eń soraqysy, ja­qynda 14 kúnge vızasyz kelgen otba­synyń da qujatyn azamattyqqa qa­byl­dap alýy. Al vızasyz adam esh­qashan da Qazaqstan azamattyǵyn ala almaıtyndyǵyn aıtqan Bádıgúl: «Bul – zańdy belshesinen basqandyq», deıdi.

Máseleniń mánisin bilmekke Alma­ty oblystyq kóshi-qon basqar­masy jaıǵasqan ǵımaratyna arnaıy bar­dyq. Munda da qujatynyń ushy-qıy­ryn tappaı, taban tozdyrǵan qan­das­tarymyzdyń birazyn keziktirip, sózge tartqan edik.

«2022 jyldyń naýryz aıynda ushaqpen keldim. Kele sala tirkelip, qu­jattardy jıyp, kóshi-qon bólimine ótkizgen soń: «alty aı baqylaımyz», dedi. Alty aıdan soń bardym «ózim zvondaımyn, pasporttyń kóshirmesin tastap ket» dedi. Osydan ózge jaýap ala almadym. Aqyr sońynda quja­tym­dy tappaı sandalyp qaldym. Esikke barsam, onda joq, oblysqa kelsem munda joq. Shelekte Jiger degen jigit tirkelgendigi týraly qaǵaz bergen edi, onyń ózi de dálel bolmaýda», deıdi Shelek aýylynyń turǵyny Mádenıet Berdiqoja.

Al Nurlan Náken esimdi qandas bylaı deıdi: «Qytaıdan kelgeli jylǵa taıady. Aýada júrmiz. Qujatymyzdy surap alǵashynda aptasyna bir barsaq, qazir kúnige esik kúzetip júrmiz. Qu­jattyń kó­shir­melerin 30 ret ótkiz­gen shyǵar­myz. О́tken jyly jel­toq­sannyń 6-syna deıin vızaǵa tap­syr­ǵanbyz. Sony joldamaı, endi aıyppuly 86 myń teńge dep sotqa jiberip jatyr, 2 adamǵa 170 myńǵa jýyqtaıdy. О́zim qaıyn aǵanyń úıinde turamyn. Otbasymda 2 balam bar. Qujattyń joǵynan jumys ta joq, aıyppuldy qalaı tóleıtinimdi bil­meımin?»

Dál osy kúı  Erdáýlet Nurahmannyń da basynda bar. «Qujattarymdy 2023 jyldyń sáýirinde Shelekke yqtııarhat alýǵa bergenmin. Odan bir aı ótkende surastyrdyq, sodan beri «erteń, búrsigúni» dep sozylyp keledi. Shelekke barsaq, qujatty Esikke áketti deıdi. Esikke barsaq, ol jerde eshteńe tirkelmegen. Jiptiń ushy joq, bir-birine siltep, sandaltyp qoıdy», dep ashyndy qandasymyz.

Oryn alǵan máselege oraı, Almaty oblystyq polısııa departamenti Kóshi-qon qyzmeti basqarmasynyń bastyǵy, po­lısııa polkovnıgi Elmýrat Nur­seıtovke jolyqqanbyz.

«2023 jyldyń mamyr aıynyń 11-i kúni Eńbekshiqazaq aýdany Polısııa basqarmasyna qarasty Shelek PB ǵımaratynyń aldynda 25-ke jýyq shetel azamaty jıy­lyp, Shelek polısııa bóliminiń Kóshi-qon qyzmeti bólimshesiniń jumysyna narazylyq bildirdi. Oqıǵa ornyna barǵan Al­maty oblysy PD Kóshi-qon qyzmeti bas­qarmasynyń qyzmetkerleri istiń mán-jaıyn anyqtaý barysynda bel­gili bolǵany: shetel azamattary 2022 jyly Qazaqstan azamattyǵyn alý, elimizde turaqty turýǵa ruqsat alý úshin Shelek aýylyndaǵy PB Kóshi-qon qyzmeti bólimshesine qu­jat­taryn tapsyrǵan. Atalǵan qu­jattardy Eń­bekshiqazaq aýdany PB Kóshi-qon qyz­meti bólimshesiniń burynǵy bas­ty­ǵy, polısııa maıory D.A.Qojanov qabyldaǵan, alaıda polısııa maıory D.A.Qojanov 2022 jyly 10 naýryzdaǵy departament bastyǵynyń №119 j/q buıryǵymen atqaratyn laýazymynan bosatylyp, rezervke jiberilgen, qazirgi ýaqytta Eńbekshiqazaq aýdany PB JPQB ýchas­kelik polısııa ınspektorynyń kómekshisi laýazymynda qyzmet at­qa­rady. Joǵaryda atalǵan fakt bo­ıynsha, jınalǵan 25 shetel aza­matynyń toǵyzynyń ótinishi qa­byl­danyp qarastyrylýda, 2 azamat elimizdiń azamattyǵyn aldy, 14 adamnyń tapsyrǵan qujattarynyń bar-joǵynyń belgisiz bolýyna baılanysty, Eńbekshiqazaq APB-ǵa qarasty Shelek aýylynyń polısııa bólimimen 14 azamattyń aryzy qabyldanyp, AEK-ne tirkelip, anyqtaý jumystary júrgizilip jatyr» dep jaýap berdi bizdiń saýalymyzǵa Almaty oblystyq polısııa departamenti Kóshi-qon qyz­meti basqarmasynyń bastyǵy Elmýrat Nurseıtov.

Onyń aıtýynsha, atalǵan fakt bo­ıynsha istiń mán-jaıyn jan-jaqty, muqııat tekserý júrgizý maqsa­tyn­da Almaty oblysy PB Jeke quram jó­nin­degi ınspeksııasy jáne Kóshi-qon qyzmeti basqarmasynyń 2023 jyldyń 15 mamyryndaǵy №159 buıryǵymen qyzmettik tekseris júrgizilýde. Qazirgi ýaqytta Eńbekshiqazaq aýdany PB-nyń Kóshi-qon qyzmeti bólimshesimen Shelek aýylynda turatyn shetel aza­mat­tarynyń el azamattyǵyn alýǵa, turaqty turýǵa bergen ótinishteri, ýaq­tyly tirkelip, qarastyrylýda eken. Al bul máseleni Almaty oblysy PB Kóshi-qon qyzmeti basqarmasy qatań baqylaýǵa alǵan.

Almaty oblysy