Kollajdy jasaǵan Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Tólegen Aıbergenov jyry, rasynda, qýanysh jyry, mahabbat jyry. Ol álemnen qylaýdaı qara daq, pendelik tozańyn tabýyńyz ekitalaı. Qulaı súıý men qulaı senýdiń arasyndaǵy móldir jol ispetti ol.
«O, adamdar,
birgemin men sendermen,
Yqylasyńa
esh nárseni teńgermen.
Sender meniń
baqytymnyń bulaǵy,
Sender meniń
darynyma jel bergen».
Adam janyna úńilý, ony seziný, jaqsy kórý, kisi júreginiń zerthanasyna túsý Tólegen óleńine tán. Sondyqtan ba eken, kóktemge ǵashyq kóńil búrtigi oqyǵan saıyn jańbyrmen jýǵan jemisteı tazarta túsedi. Adamdarǵa bolǵan kirshiksiz mahabbatyńdy oıatyp, jer beti úlken sábıler men kishi sábıler mekenindeı eles beredi.
Aqyn – óz áleminiń tutqyny. Alasapyran qoǵamnyń sur shekpeni, suryqsyz baqyry ol álemge ene almaq emes. Onyń tóri izgi júrekten, baspaldaǵy abzal oıdan soǵylǵan. «О́zgege qalaı kórinetinin bilmeımin, men úshin oılaný men qııalǵa berilý búkil ómirimniń bas qyzyǵyndaı sanalady. Osy az ómirim ishinde oılanyp ótkizgen ýaqyttarymdy óz mindetin atqaryp ótken, sanaly ótken, dańqty ótken ýaqyt dep esepteımin. Sondyqtan da men oılar úshin, oılaný úshin qansha ýaqyt ketken bolsa da, ol úshin ómir boıy ókinbeı ótemin ǵoı dep oılaımyn. Men úshin ókinishtisi sol, arzan kúlki men bolmashy lázzatqa bola jylap ketken altyn saǵattarym bolsa kerek. Men osy kúnge deıin qansha oılardy oıladym deseńshi. Sonyń bárin de der kezinde qaǵaz betine túsire bergende ǵoı – basqa úshin eleýli dúnıe bolmaǵanmen, ózime kóp paıdasyn tıgizer edi-aý, shirkin!»
Aıbergenov kúndeligindegi bul jazba oıqumar sóz ıesiniń beder-bolmysyn ashady. Sirá, Tolstoı aqsaqal aıtqandaı, adamnyń negizgi mindeti «janyn qorǵaý» bolsa kerek. Jan aıǵyzdansa, altyn ústindegi ómir de azapqa aınalar. Al aqyn jany eń bastapqy núkteden til qatyp, tazalyqqa, ińkárlikke shaqyrýshy.
«Sen meniń ózimdi kórseń,
Turysym osy meniń.
Al mendegi ǵalamat
sezimdi kórseń,
Shoshyr ediń!
Sen onda oılanar eń,
Men bolyp seziner eń.
Men bolyp oıanar eń,
Men bolyp kóz iler eń.
Jetkize almas eń buny
Adamnyń sózimenen».
Shyǵys ádebıetinde júrek jaıly sóz kóp. Adamnyń dúnıege kózqarasy, ózgege baǵa berýi, paıym-pikiri júrektiń háline baılanysty qalyptaspaq deıdi ǵulamalar. Olaı bolsa, Tólegen aqynnyń bizdi eliktiretin kúshi – kirshiksiz júrek kúshi. О́zimshildik, menmendik, áýmeserlik, toǵysharlyq shańynan ada ulpa qardaı júrek eńbegi.
Aqyn poezııasy jaıly sóz etkende saǵynysh jaıly aıtpaý múmkin emes. «Saǵynysh» atty óleńder sıkli bula shabyttan qoparyla túsken asqaq óner. Onda astarlaý, buqpantaılyq, irkip qalý joq. Ár tarmaǵy burq-sarq sapyrylyp jatqan teńiz tolqyny sekildi.
«Saıasynda boldym men
san shynardyń,
Men júz qyzǵa
ǵashyq bolǵan shyǵarmyn.
Adammyn ǵoı,
shyn saǵynysh tán maǵan,
Biraq, meniń tamdy búgin
kóz jasym,
Sol qyzdardyń
birine de tambaǵan».
Osynaý az ǵumyrda kóp pikir túıgen, mol oı qorytqan aqyn tanymyna qaıran qalmasqa shara joq. Birde alapat janartaýdaı, birde dala minez danyshpandaı kósip-kósip tolǵaǵan jaýhar jyr birden kókeıge qonady, sendiredi.
Tólegenge oralý – ózińe oralý. Onda ár adamnyń bult shalmaǵan nárkes peıili, tún túspegen mahabbaty bar. Áldeqashan umytqan aýsar sezim, sábılik shattyq alǵadaılap aldyńnan shyqqanda, ózińdi tanı túskendeı bolatynyń sondyqtan bolar.
