Qylmys • 31 Mamyr, 2023

Aýyr qylmys azaıyp keledi

370 ret
kórsetildi
5 mın
oqý úshin

Keshe Bas prokýror Berik Asylovtyń tóraǵalyǵymen Zańdylyqty, quqyqtyq tártipti jáne qylmysqa qarsy kúresti qamtamasyz etý jónindegi úılestirý keńesiniń otyrysy ótti.

Aýyr qylmys azaıyp keledi

Quqyq buzýshylyqtyń aldyn alý jáne jasalǵan qylmys­tardyń nátıjesinde keltirilgen zalaldy óteý jónindegi shara­lardyń tıimdiligi talqyǵa salynǵan Úılestirý keńesiniń jumy­syna Prezıdent Ákimshili­giniń ókilderi, quqyq qorǵaý jáne arnaýly memlekettik organ­­dardyń, beıindi mınıstr­lik­terdiń basshylary, atap aıt­qanda, Ishki ister mınıstri, polı­sııa general-polkovnıgi Marat Ahmetjanov, Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Dar­han Qydyráli, Sybaılas jemqor­lyqqa qarsy is-qımyl agent­tiginiń tóraǵasy Ashat Juma­ǵalı, Qarjylyq monıtorıng agenttiginiń tóraǵasy Ja­nat Elımanov jáne basqa da múddeli sala ókilderi qatysty.

Jıyn barysynda kóterilgen birinshi másele – eldegi quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alý. Mamandardyń pikirinshe, sońǵy úsh jylda qylmystardyń jalpy sany azaıyp keledi. Atap aıtqanda, bıyl aýyr qyl­mystar 23,5%-ǵa, asa aýyr qylmystar 29%-ǵa az tirkelgen. Adam óltirý, tonaý, qaraqshylyq, buzaqylyq sany da azaıǵan.

Degenmen Bas prokýror Berik Asylovtyń aıtýynsha, keıbir qylmys túrleriniń sany alańdaýshylyq týdyrady. «Biz azamattardyń qaýipsizdigine anaǵurlym teris áser etetin qyl­mystardyń aldyn alýdy kúsheı­týimiz kerek. Bul mindetti Mem­le­ket basshysy aldymyzǵa qoıyp otyr», dep atap ótti ol. Sonyń ishinde esirtki zattary­nyń zańsyz aınalymyna qarsy kúres baǵytyna erekshe nazar aýdarý kerek.

Búgin eldegi esirtki qyl­mys­­tarynyń ahýalyna qa­ra­saq, ósimdik tektes «dástúrli» esirt­kiniń ornyn sıntetıkalyq jolmen alynǵan psıhobelsendi zattardyń belsendi túrde almas­tyryp jatqanyn kórýge bolady. Sońǵy derekter boıynsha tárkilengen «sıntetıka» kólemi 3 esege artqan. Bul zattardyń tez kóbeıýine «mefedron», «tuz» jáne basqa preparattardyń ınternet pen «jasyryp ketý» ádisi arqyly ońaı qoljetimdiligi sebep bolyp otyr.

Quqyq qorǵaý organdary ma­mandarynyń aıtýynsha, esirt­ki qylmystaryna qarsy qa­byl­­­danǵan sharalardyń nátı­je­sin­de sońǵy 3 jylda 122 esirtki zerthanasy joıylyp, esirt­ki taratýmen aınalysatyn 17 uıym­dasqan qylmystyq top qyz­metiniń joly kesilgen, sondaı-aq zańsyz aınalymnan 37,5 tonna esirtki zattary tárkilengen.

Budan bólek, Úılestirý keńesi barysynda balalar qylmysy, kámeletke tol­maǵandarǵa qarsy jynystyq qol suǵýshylyq, otbasylyq-turmystyq zorlyq-zombylyq, alaıaqtyq jáne basqa da quqyqqa qaıshy áreketterdiń aldyn alý máseleleri qaralyp, ýákiletti organdar úshin birqatar usy­nymdar ázirlendi. Atap aıt­qanda, Ishki ister mınıstr­ligi­ne beınebaqylaýmen qamtyl­maǵan «soqyr» aımaq­tardy anyqtap, adamdar kóp jınalatyn jerlerde, kóńil kóterý oryndary men alkogol satylatyn túngi núktelerdiń janynda kameralar ornatý usynyldy. Sonymen qatar tártibi nashar otbasy­­lar men janjalqorlardy esepke alý, olarmen aldyn alý jumysyn únemi júrgizý asa qajet.

Oqý-aǵartý, Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrlikterine oqý oryndarynda qaýipsiz orta qalyptastyrý boıynsha tásilderdi qaıta qaraý usynyl­dy. Bul baǵytta tártibi syn kóter­meıtin adamdardy erte bas­tan anyqtap, psıhologııalyq jumysqa, ásirese esirtkige beıim adamdarmen jumys isteýge nazar aýdarý kerek. Sonymen qatar Densaýlyq saqtaý mınıstrligine esirtkige táýeldi balalarǵa ar­nal­ǵan ońaltý ortalyqtaryn qurý bo­ıynsha usynys jasaldy.

Jalpy, keńeske qatysý­shy­lar qylmysqa qarsy kú­res­te vedomstvoaralyq ózara is-qımyldy kúsheıtý jáne qazirgi zamanǵy syn-qater­ler­di eskere otyryp, quqyq buzý­shy­lyqtardyń aldyn alý bo­ıynsha sharalardy belsen­dirý jaıly sóz baılasty. Qu­qyq buzýshylyqtardyń aldyn alý jónindegi óńirlik ko­mıs­sııalarǵa ár aımaqtyń erek­shelikterin eskere otyryp, qyl­mys jasaýdyń sebepteri men jaǵ­daı­laryn joıý jóninde belsen­di sharalar qabyldaý usynyldy.

Bas prokýror Berik Asylov oblystyq prokýrorlarǵa úıles­tirý keńesterinde azamattar­dyń qaýipsizdigine áser etetin qyl­mystardyń aldyn alý jónindegi sharalar qanshalyqty tıimdi bolyp jatqanyn qaraý boıynsha tapsyrma berdi.

Ekinshi másele aıasynda qylmys saldarynan kel­ti­ril­gen zalaldy óteýdiń ózekti problema­lary áńgime arqaýyna aına­lyp, olardy joıý boıynsha pikirler talqyǵa salyndy.  Ter­geý organdarynyń aldyna azamattar men memleketke kel­tirilgen zalaldy óteý úshin quqyqtyq tetikterdi barynsha ­paı­dalaný, bul úshin qylmys­kerlerdiń múlkine bılik etýin shekteý jáne olardy qamaýǵa alý jóninde shuǵyl sharalar qabyldaý mindeti qoıyldy.

Otyrys sońynda Bas prokýror krımınogendik jaǵdaıdy jaqsartý jónindegi mindetterdi sheshýdiń jáne qylmystyń barynsha qaýipti túrleriniń aldyn alý boıynsha pármendi sharalar qabyldaýdyń mańyzdylyǵyn atap ótti.

 

Sońǵy jańalyqtar