Fingramota-nyń habarlaýynsha, mundaı oıynnyń tanymal mysaldarynyń biri – «Kóńildi balyqshylar». Onlaın-oıyn saıtynda bul joba «Kem degende sizdiń qarjylyq jaǵdaıyńyzdy jaqsartý úshin jasalǵan» dep jazylǵan. Ol úshin oıynǵa qatysýshylar balyqshylardy satyp alýy kerek – oıynda olardyń toǵyzy bar. Olardyń jaramdylyq merzimi ártúrli – 20-dan 100 kúnge deıin jáne olar ártúrli kiris ákeledi. Balyqshylar kún saıyn satylýǵa tıis «balyqty» aýlaıdy. Paıdalanýshylar jalqaý bolmaýy kerek, «paıda» kúıip ketpes úshin oıynǵa kún saıyn kirý kerek. Sodan keıin, belgili bir mólsherde vırtýaldy aqsha jınalǵan kezde, olardy naqty aqshaǵa aınaldyryp, shyǵaryp alýǵa bolady. Árıne, shyn máninde olaı emes.
Uqsas qaǵıdat boıynsha jumys isteıtin onlaın-jobalardyń taǵy biri – «Qarańǵy oıyn». Ony jasaýshylar kúnine 70%-ǵa deıin, al jańa oıynshyny tartqany úshin – vırtýaldy depozıtke 20% paıda tabýǵa ýáde beredi. Tanymal «Ferma» oıyny negizinde qurylǵan «Aqsha fermasy» jáne basqalary da osyǵan uqsaıdy.
«Aqsha tabýdy» bastaý úshin oıynshylar saıtta óz derekterin qaldyryp, onlaın-oıynǵa tirkelip, paıdalanýshynyń kelisimin qabyldaýy kerek, osylaısha resýrsqa jeke derekterdi óńdeýge kelisim berýi kerek. Keıbir kompanııalar paıdalanýshynyń kelisiminde, keıde usaq qariptermen qaıtarýǵa múldem kepildik joq ekenin kórsetedi. Mysaly, «Baı qustar» oıynynyń sıpattamasynda «Uıymdastyrýshy sizge oıyn ishinara qarjy pıramıdasynyń qaǵıdattaryna negizdelgenin eskertedi jáne kez kelgen ýaqytta siz barlyq qarajatyńyzdy joǵaltýyńyz múmkin, bul rette saıt uıymdastyrýshysyna eshqandaı shaǵym bolmaıdy!» dep jazylǵan.
«Kóptegen adam bul oıyndarǵa aıtarlyqtaı mán berip, olardyń aınalasynda dúrbeleń týdyrady. Olar eger oıynda vırtýaldy kiris alsam, naqty shotqa da qarajat túsedi dep senedi. Nátıjesinde, oıyn ishindegi «ınvestısııalyq ónimge» suranys arta túsedi, biraq odan tys jerde oıynǵa qatysýshylar aqshaǵa nemese krıptovalıýtaǵa satyp alatyn bul «ónimniń», ádette, eshqandaı qundylyǵy bolmaıdy. Aqshanyń da, jańa paıdalanýshylardyń da aǵyny toqtaǵan kezde, oıyn jabylady, salynǵan qarajatty alý múmkin emes. Sóıtip, oıynshy ınvestorlar san soǵyp qalady. О́kinishke qaraı, mundaı alaıaqtyq shemalarǵa oqýshylar men stýdentter jıi túsip qalady, olar ózderiniń sengishtigi men qumarpazdyǵynyń saldarynan qarjy pıramıdalaryna qarsy tura almaıdy», dep jazady Fingramota.
Árıne, mundaı oıynnyń taza alaıaqtyq ekenin ańǵarý, bilý mańyzdy. Quqyqtyq retteýdiń joqtyǵynan ońaı jáne tez paıda tabýǵa qyzyqtyratyn mundaı usynystar – aqshany joǵaltýdyń tikeleı joly bolyp tur. Onlaın-oıyndardyń qarjy pıramıdasy ekenin muqııat qarap, anyqtaýǵa bolady. О́ıtkeni ondaǵy kórsetilgen talap boıynsha:
- oıynǵa qatysýshy olar arqyly aqsha tabý úshin basqa adamdardy shaqyrýy kerek;
- Ázirleýshi týraly aqparat joq, saıtta baılanys telefondary men zańdy mekenjaıy jazylmaǵan;
- Saıttyń dızaıny nashar, bólimderdiń naqty qurylymy joq, esep aıyrysý úshin anonımdi servıster qoldanylady;
- Aqshany «alý» úshin negizinen elektrondy ámııandar qoldanylady;
- Mundaı pıramıdalardyń ómirlik sıkli qysqa – birneshe aı. Osylaısha, qarjy pıramıdasyn uıymdastyrýshylar quqyq qorǵaý organdarynyń ózderin anyqtaý yqtımaldyǵyn azaıtýǵa tyrysady.
Onlaın ınvestısııalyq oıyndar túrindegi qarjylyq pıramıdalardyń jańa túri Qazaqstanda asa keń taralmaǵanyn aıta ketý kerek. Reseıdiń Ortalyq banki 2021 jylǵy kúzden bastap qaýipti ekonomıkalardy belsendi túrde anyqtaı bastady jáne óz tizimine qarjy naryǵynda zańsyz qyzmet belgileri bar kompanııalardy engizedi. Qazaqstanda da josyqsyz qyzmet belgileri bar uıymdardyń osyǵan uqsas tizimi júrgiziledi, ony azamattardyń ótinishteri negizinde Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi jańartyp otyrady. Qazirgi ýaqytta tizimge qyzmeti qarjylyq lısenzııalaý men retteý ólsheminen tys ornalasqan jáne qarjy retteýshiniń ınternet-resýrsynda jáne Fingramota.kz oqytý saıtynda jarııalanǵan 154 sýbekt kiredi.
Qarjy pıramıdalaryn anyqtaý boıynsha aldyn alý sharalary sheńberinde memlekettik organdar 2022 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda 3 myńnan astam saıtty buǵattap, 44 qylmystyq is qozǵaldy.
