Buryn jylqynyń jylaıtynyn bilýshi edik. Aýylda mingen atymyzdyń kózinen jas aqqanyn kórip, sharasyz kúıge ushyrap, janymyz aýyrǵany bar. Kózi mólt-mólt etip jylqynyń únsiz jylaǵany júrekti ornynan qozǵap jiberedi. «Sáýirbek aǵa, ǵafý et suraǵanyma, arǵymaqtardyń da adamsha jylaǵany ma?» dep bastalatyn Serik Aqsuńqarulynyń «Arǵymaqtar» jyryn biletin shyǵarsyz. Qasıetter tárk etile bastaǵan HH ǵasyrdyń shyndyǵyn aıtyp sumdyǵyna kúıinedi. Mıras Muqashtyń jylqy týraly myna jyry tipten bólek. Qazir bizdiń ult bastan keship jatqan keıbir keleńsizdikter – ulttyń myńjyldyq tarıhynda dáleldenip bolǵan tanymdardy joqqa shyǵarýǵa tyrysýshylar shyqqan zamanda mundaı oqıǵa týyp, ol óleńge aınalǵany, árıne tegin deısiz be? Túsiný úshin jyrdy tolyq usynaıyq: «Qaraǵandy oblysy Shet aýdany Jarylǵap batyr aýylynda Taıtóleý Muqash esimdi ákemiz ótken. О́zi seri, at qulaǵynda oınaıtyn shabandoz azamat edi. Bul óleń sol ákemizdiń beıitiniń basynda turǵan jylqysyn kórgende týdy.
Boıynda serilerdiń ǵurpy qalǵan,
Bolsań da birtýar jan,
Bir kúni óte shyǵar
Jalynan sıpatpaıtyn jylqy jalǵan.
Desek te ómir – shattyq, ólim – qaıǵy,
Adam túgil aty da qaıǵyratyn,
Mundaı ólim talaıǵa múmkin arman?!.
Túligiń mańaılasa bul alapty,
Áke, saǵan zor baqyt uıalapty.
Qamys qulaq bul jerge kelip tur-aý
Iem dep: «kórsetpegen qııanatty».
Esti deýshi edi eski kóz janýardy,
Bular da bile me álde zııaratty?!»
Bul oqıǵanyń ózi óleń. Myna shýmaqtar sodan jan tartyp týǵan sezim men oıdyń shashyrandysy. Janyna jýytqanymen, jalynan ustatpaıtyn jylqy jalǵan ólgen ıesiniń basyna baryp, topyraǵyn ıiskep tebirenip turǵany – biz bilmeıtin basqa bir álemniń habarshysyndaı, múlde tosyn jaıt. Arýaq baryn, qasıetsiz ómirdiń quny joq ekendigin adamnan góri jylqy túsinetin sııaqty. Asa sezimtal, túısigi oıaý, júrekti janýar ǵoı. «Jylqy jaryqtyqta jalǵyz-aq til joq» dep otyratyn úlkender. Sonaý erte zamandarda dańqty tulǵalardy tulparymen qosa nege jerledi deısiz? «Er qanaty – at» deıdi. Iesiniń basyna baryp, qulpytasyna súıengen myna janýardan soń qalaı ómir súrmek kerek? Kókirek kózi bitelip bara jatqan jumyr basty tirshilik ıeleriniń túısigin osyndaı jaıt oıatpasa, bilmeımin.
«Bulardyń da syıyna alǵany ma,
Bulardyń da senimi bolǵany ma?
Ieme sharapatyń tıse eken dep
Jalynyp tur ma piri Qambaryna?
Janýar, qudiretińe Alla kýá,
Men solaı topshyladym bul isińdi,
Adamdyq aqyl jetpes qalǵanyna...
Bárin tastap qalalyq dabyranyń,
Aýylǵa baramyn-aý, saǵynamyn...
Aýyl barsam qaraımyn beıit jaqqa,
Kútkendeı tiri jannyń tabylaryn,
Qadirlep ıesiniń arýaǵyn
Jylap turǵan joq pa dep janýary...»
Bas-aıaǵy tórt shýmaq óleńdi túsindirip jatýdyń ózi artyq. Jylqy týraly birneshe shyǵarmamen baılanystyryp, astaryn qaza berse taýsylmaıtyn áńgime. Sóıte tura, biz buǵan deıin prozalyq shyǵarmalarymen tanylyp kelgen jazýshy Mıras Muqashtyń bul óleńi Muhtar Maǵaýınniń «Tazynyń ólimi» shyǵarmasyn eske túsirerin qaperlegimiz keledi. HH ǵasyrdaǵy ulttyń tragedııasy men myna shýmaqtardaǵy oılar da alystan baılanysady, tamyrlas. Al túısikti janýardyń álgindeı áreketine avtor aıtqandaı, adam aqyly jete bermeıdi. Anyǵy, siz ben biz aınalyp ótýge bolmaıtyn bir sumdyqty meńzep tursa kerek.
