Arhıv isiniń ozyq ádisterin ıgeredi

«Arhıvterdiń ashyqtyǵy men qol­je­timdigi: damýdyń jańa trendteri» ta­­qy­­ry­byna arnalǵan jazǵy mektep ju­my­syn quttyqtaý sózimen ashqan Pre­zıdent Ákimshiliginiń jalpy bóliminiń meńgerýshisi Nurdáýlet Tóleev tarıhı mádenı muramyzdy saqtaý men damytýda arhıv isi mamandarynyń biliktiligi mańyzdy rólge ıe ekenin atap ótti.

– О́tkendi bilý – adamzatqa ortaq qun­­dy­lyqtardy qurmetteý. Al arhıv qujat­taryn saqtaý men muqııat zerdeleý isi sala mamandarynan joǵary biliktilikti talap etedi. Arhıvtik qujattar jazbasha jad retinde qoǵam ómirinde mańyzdy ról at­qarady. Sondyqtan da azamattyq qoǵamda árqaısymyz úshin arhıvterdiń ashyq­tyǵy men qoljetimdigi mańyz­dy. Al kásibı baılanystar arhıv meke­mele­riniń arasynda ǵana emes, halyqtar ara­syndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaı­tý­ǵa yq­pal etedi. Jas arhıvshiler úshin jaz­ǵy mektep tarıhı-mádenı murany saq­­taý men zerdeleýdiń, qujattamalyq aınalym­daǵy qundy derekterdi saraptaý men ómirsheńdigin qamtamasyz etýdiń zamanaýı múmkindikterine jol ashady, – dedi ol.

Forým barysynda Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń rektory J.Túımebaev, Reseı Memlekettik gýmanıtarlyq ýnıversıtetiniń rektory A.Bezborodov, Jalpyreseılik qujat­taný jáne arhıv isi ǵylymı-zertteý ıns­tıtýtynyń dırektory P.Kıýng, «Ýzar­hıv» О́zbekstan agenttiginiń dırektory Ý.Iýsýpovtyń jas arhıvshilerge jol­daǵan jyly lebizderi oqyldy. О́z kezeginde Reseı memlekettik gýmanı­tarlyq ýnıversıtetiniń professory, tarıh ǵylymdarynyń doktory Mıhaıl Ların, Birikken Arab Ámirlikteri Ulttyq kitaphanasy jáne arhıvteriniń bas dırektory Abdýlla Madjıd Al-Alı ja­handyq syn-qaterler kezeńinde arhıv isin damytýdaǵy jańa múmkindikterdi, sıfrlyq tehnologııalyq jetistikterdi bó­lisýde halyqaralyq dıalog alań­da­ry­nyń zor múmkindik beretinine toqtaldy.

Búginde Prezıdent arhıvi men BAÁ Ulttyq kitaphanasy men arhıvteri ara­syndaǵy arhıv salasyndaǵy halyq­aralyq baılanystardy júzege asyrý jónindegi kelisimge qol qoıylǵan. Osy oraıda ózara tıimdi baǵdarlamalar men is-sharalardy jandandyrýǵa, eki eldegi qujattyq murany saqtaý múdde­sin­de yn­tymaqtastyqty nyǵaıtýǵa ba­ǵyt­talǵan kelisimder aıasynda jas arhıv­shiler úlken qor jınap, BAÁ arhıv isindegi zamanaýı jetistikterine kýá bolyp qaıtqanyn aıta ketken abzal.

Prezıdent arhıviniń dırektory Álııa Mustafına dástúrli jazǵy mekteptiń halyqaralyq sıpat alýy Qazaqstan ar­hıvshiler qoǵamdastyǵynyń belsendi ári isker qadamdarynyń jemisi dep atap ótti. Onyń aıtýynsha, alty jyl ishin­­de jazǵy mektepke qatysýshylar sany myńǵa jýyqtap otyr. Osy jyldar­da jas arhıvshiler mektebiniń geo­gra­fııa­lyq aýqymy keńeıip, onyń qa­taryn Ázerbaıjan, Armenııa, Belarýs, Qyr­ǵyzstan, Qytaı, Mońǵolııa, Reseı, О́zbek­stan jáne taǵy basqa elderden kelgen arhıv­shiler tolyqtyrý ústinde. Jas arhıv­shiler bıylǵy kezdesýde arhıv isi betpe-bet kelip otyrǵan jańa zaman talaptaryn, tehnologııa salasyndaǵy jetisikter týra­ly erkin aqparat almasyp, arhıv isine jańa bir tynys ákeletin ortaq sheshimderdi talqy­laıdy. Jazǵy mektep kásibı alań re­tin­­de aımaq­tardaǵy arhıvterdiń damýyna, son­daı-aq sheteldik áriptesterdiń je­tis­tik­­terinen habardar bolýǵa yqpal etetini sózsiz.

Tuńǵysh Prezıdent kitaphanasynyń dırektory Baqytjan Temirbolat jas arhıvshilerdiń kezdesýi óte ózekti, sura­nysqa ıe taqyryp aıasynda ótip jatqanyn tilge tıek etti.

– Búginde arhıv isi sıfrlyq tehno­logııalardyń qaryshtap damýymen jańa múmkindikter kezeńinde tur. Biraq keıingi ýaqytta jalǵan aqparattardyń beleń alýy jekelegen memleketterge ǵana emes, álemdik ekonomıkaǵa keri áserin tıgizip jatyr. Al jasandy ıntellekttiń adamzat úshin paıdasymen qatar keri áserine qatysty sarapshylar dabyl qaǵyp otyr. Osy oraıda shyndyqtyń shyraqshysy retinde arhıv isi mamandarynan túpnusqa qujattardyń ómirsheńdigin saqtaý, álemde qalyptasqan ahýaldy qaperge alyp ári zamanaýı múmkindikterdi ıgere otyryp, arhıv isin alǵa ozdyrýda qyraǵylyq tanytýy qajet, – dedi ol.

Qazir arhıvterdiń damý deńgeıi sol eldiń órkenıet dárejesi men halyqtyń óz tarıhyn qanshalyqty baǵamdaýy­­nyń kórsetkishi ispetti. Álemdik órkenıet túr­li baǵytta damyǵan saıyn, qoǵamdyq ómir­diń barlyq salasynda, onyń ishin­de arhıvterdiń qyzmetinde jańa syn-qa­ter­ler týyndap otyr. Arhıv isin júr­gizý­de ǵalamdyq kedergilerdi aına­lyp ótip, ja­handyq ózgeristerge tótep berý­diń jol­daryn anyqtaý jazǵy mekteptiń kó­te­rer júgi bolsa kerek. Arhıv isi ma­man­daryn tek arhıvtik qyzmet sheń­berinde ǵana emes, qoǵamǵa qoljetimdi ashyq arhıv qa­­lyptastyrý jáne óz ta­rıhy men máde­nıe­tin jete biletin otan­súıgish mamandarmen tolyqtyrýdy da qarastyratyn bolady.

Jazǵy mektep qatysýshylary arhıv­terdi sıfrlyq transformasııalaý men bilikti kadrlar daıyndaý jumystaryn utymdy uıymdastyrýdaǵy usynystaryn ortaǵa saldy. Prezıdent arhıvi mamandary elimizdegi arhıvterdi álemdegi jetekshi arhıvterdiń ınnovasııalyq damý jolymen ilgerilete otyryp, bul iste barynsha ashyqtyq pen sıfrlyq tehnologııalardy keńinen qoldanýǵa úıretýdi maqsat etedi. Osy oraıda jazǵy mektep izgi dástúrdi jalǵastyra otyryp, arhıvshiler úsh kún qatarynan zamanaýı ádistemeler, sıfrlyq transformasııa, ǵylymı tásilderdi is júzinde qoldaný­dyń múmkindikterin talqylaıdy.

ALMATY