Jasy júzden asqan qarııa, kámelettik jasqa tolyp, alǵash daýys bergen bozbala, soǵys ardageri, qoǵam qaıratkeri, ataqty jazýshy, óner juldyzy... qoıshy, áıteýir, bári bar. Endi birde taldyqorǵandyq azamattyń saılaýǵa ózi baǵyp júrgen túıesin minip kelgenin kórdik. Já, aptap ystyqta aptalap sý ishpeıtin kıeli janýardyń jóni bólek. Halqymyz da Oısylqara tuqymyn erekshe kóredi. Onyń shubatynyń ózi myń túrli dertke em. Balamyzdy da «botam» dep erkeletemiz. Sodan-aq túıeniń qasıetin bile berińiz.
Al endigi qyzyq basqa. Ol – dıvan arqalaǵan bir adamnyń saılaýǵa kelip daýys bergeni. Sol-aq eken ony barlyq aqparattyq saıt ilip ala jóneldi. Sýretin jarııalady. Buǵan ózimiz de tańǵaldyq. Arǵy-bergi saılaýda mundaı oqıǵany kórgen emespiz. Jurt daýys berýge otbasymen, dostarymen barady. Al endi dıvan arqalap kelý... Shynynda, bul tyń jańalyq. Ony bireýler san-saqqa jorydy. Ásirese áleýmettik jelide eki qolyn qaıda syıdyraryn bilmeı otyrǵandarǵa tamasha «tuzdyq» boldy.
Álgi kisi saılaýǵa dıvandy beker arqalap keldi dep oılamaımyn. О́zi de er eken, anaý-mynaý kótere almaıtyn dúnıeni bir ózi alyp kelgeni. Endi muny ol atyn shyǵarý úshin jasady ma, álde, dıvanda kósilip jatyp alyp, kúndiz-túni elimizdi synap otyratyndarǵa kórsetken qyry ma, kim bilsin?! Ne de bolsa, ishinde. Tipti, elimizge málim bir portal: «Saılaýshylardyń biri demalys kúni ózgeris engizýdi uıǵaryp, saılaý ýchaskesine dıvan arqalap keldi», dep jazdy.
Bireýler ony «haıp» dep jatty. Qazir ekiniń biriniń aýzynan osy sóz túspeıdi. О́tken joly aýyldaǵy boıdaq qurdasym da «haıp» dep bógetten ózenge sekirgen vıdeosyn salyp jiberipti.
Sonda «haıp» degenimiz ne? Ol aǵylshynsha «High yield investment program» degen birneshe sózdiń qysqarǵan túri. Iаǵnı «tabysty, paıdaly ınvestısııalyq joba» degen maǵyna beredi. Onyń tarıhy ótken ǵasyrda AQSh-ta bastaý alǵan. Amerıkalyq medıa maman Dýglas Rashkofftyń jazýynsha, munyń túpki maǵynasy «teri astyndaǵy ıne» degendi bildiredi. О́tken ǵasyrdyń 20 jyldary ony esirtkige táýeldilerge qatysty qoldanylǵan. Bir sózben aıtqanda, táýeldilik. Demek, ony daýryqpa aıqaıy kóp aldamshy jarnama deýge de bolady. Búginde «haıpqa» táýeldilerdiń sany artqan. Ásirese arzan ataq pen dabyraǵa qumar kóp. Olar áleýmettik jeli me, shoý baǵdarlama nemese jarnama arqyly ma, áıteýir, bir jerden jylt etip ózin kórsetkisi kelip turady. Psıhologter munyń aldyn almasa, erteń aıyqpas dertke aınalýy múmkin deıdi. Sebebi onyń qoǵamǵa qaýpi mol.
Jalpy, jumyr basty pendeniń «ataqty bolyp, jalpaq el tanysa» degen nıeti durys. Ol adamdy alǵa umtyldyryp, jigerlendiredi. Qýat beredi. Biraq onyń jalǵan daqpyrt úshin bolmaǵanyn qalaısyń. Osy jerde el ishindegi ezý tartqyzar bir áńgimeniń esime túsip otyrǵany. Bul ózi bolǵan oqıǵa. О́tken ǵasyr basynda Torǵaı dýanynda úlken jármeńke ótedi. Oǵan eldiń barlyq ıgi jaqsysy jınalyp, toı-dýmanǵa aınalady. Soǵan baryp kelgen Taıshyqara bıden aýyldastary «Dýandaǵy toıdan ne kórdińiz?», dep suraǵanda: «Oıbaı nesin aıtasyń, eki buzyq, eki qyzyq, bir júzik, bir masqara kórdim» degen eken. «O, ne degenińiz, túsindirip aıtyp berseńizshi», deıdi ǵoı áńgime tyńdaǵysy kelip otyrǵandar. «Toıdaǵy alaman jarysta Tóke bı men Quljan bı daýlasyp, shappaǵan atyna báıge aldy, eki buzyǵym sol. Seıdahmet pen Esenjol degen aqyndar ekeýi eki úıde otyryp, jurtty aýzyna qaratty, bul – eki qyzyǵym. Qaratorǵaı bolysyn otyz jyl basqarǵan Baımurat Túrkebaıuly kemel aqyl ári symbatymen eldi tańǵaldyrdy, bul – bir júzigim. Qaramoıyn Elǵon «qurym sal» atanamyn dep, ústine qurym kıizden kıim kıip keldi, bir masqaram – osy», dep jaýap beripti Taıshyqara. Sol toıdaǵy daýda el arasynda bedeldi Baımurat bolys «Qoı Tóke, qoı Tóke, qoı Tóke» dep úsh ret aıtyp Tóke bıdi sol toqtatqan eken desedi. Sońynan Baımurat «Jasy úlken aǵa edi, top aldynda betin qaıtaryp edim, aıybym bolsyn» dep eki shubar at jibergen eken. Ony qabyldaǵan Tóke bı «Baımurat «Qoı Tóke» dep úsh ret aıtyp edi ǵoı», depti. Ony estip, sózge toqtaǵan Baımurat taǵy bir at jiberipti.
Osyndaǵy «qurym sal» atanamyn dep barǵan Elǵonnyń ózi jaı adam emes. El ishinde «Elǵon» aıtty degen birtalaı sóz qalǵan. Baıaǵy adamdardyń boıynda tektilik bar ekenin bilesiz. Qazirgi «atyń shyqpasa, jer órtemen» júrgenderden sondaı qasıet kóresiz be?..
