Juldyzy janǵan Jetisý

Árıne, bul ilkimdi istiń artynda oblys ákimi Beıbit Isabaevtyń nátıjeli ju­mysy jatqany anyq. Áýeli kadr má­se­lesi qalaı retter eken degen kúdik basym­ boldy. Sebebi jańa aımaqqa bilikti mamandar aýadaı qajet edi. Almaty obly­sy­na tıesili memleket qyzmetkerleri úde­re kóshkende, ýaıymymyz eselene tús­ken. Degenmen óńir basshysy kóp uza­maı qolda bar mamandarmen qyrýar ju­mys atqarýǵa bolatynyn dáleldedi.

Osylaısha, agroónerkásiptik keshen­, kó­lik-logıstıka, týrızm, balamaly ener­­getıka, ónerkásip, onyń ishinde jer qoı­na­ýyn paıdalanýdy damytý stra­tegııalyq baǵyttary boıynsha jańa ınves­torlar tartyp, ınvestısııalyq tar­tymdylyqty arttyrý maqsatynda ju­mystar qolǵa alyndy. Oblys baıla­nys­tyrýshy re­tinde temirjol, avtomobıl­, kólik-lo­gıs­tıka salasynda úlken tranzıttik ále­ýet­ke ıe. Aımaqtyń «Batys Eýropa – Ba­tys Qytaı» jolynyń ortasynda trans­shekaralyq ornalasýy syrtqy naryq­tar­ǵa shyǵý jáne eksporttyq áleýetti da­my­týǵa jol ashady.

 Sonymen birge shekaralyq áleýetti paı­dalana otyryp Qytaı ınvestısııa­la­ryn tartý boıynsha belsendi jumys júr­gizilip jatyr. Osyǵan baılanysty ja­qynda oblys delegasııasy Qytaıǵa ju­mys saparymen baryp, kólik, logıs­tı­ka jáne saýda salasy boıynsha ekijaq­ty­ baılanysty damytý maqsatynda is­kerlik kezdesý ótkizdi.

Jalpy, ınvestısııa boıynsha ny­sana­ly­ kórsetkishke qol jetkizý maq­sa­tynda aı­maqta 2030 jylǵa deıin jal­py­ quny 1,6 trln teńgeni quraıtyn, 7 myń­nan asa ju­mys­ ornyn quratyn 148 ınves­tı­s­ııalyq jo­ba pýly qalyptastyryldy. Ob­lys quryl­ǵan­nan beri aımaqqa negizgi ka­pıtalǵa 314 mlrd teńge ınvestısııa­ tar­tylyp, 1 myńnan asa jumys ornyn­ qurýmen 38 mlrd teńgege 47 ınves­tı­sııa­lyq­ joba iske asyryldy.

Sonymen birge bıyl ınvestısııalyq ahýal­dy jaqsartý maqsatynda «Jeti­sý­ Invest – 2023» halyqaralyq ınves­tı­sııa­lyq forýmyn ótkizý josparlanyp­ otyr. Jalpy, bul baǵyt­ta­ǵy jumys turaqty baqylaýǵa alynyp, jal­ǵasady.

Osy jyldyń mamyr aıynyń alǵash­qy kún­derinen «Qorǵas shekara ma­ńy ynty­maq­­­tastyǵy halyqaralyq or­ta­­­lyǵy» Bas­qa­rýshy kompanııasy AQ QR Úkimetiniń pár­menimen Jeti­sý­ obly­synyń quzyretine beril­di. Bu­ryn tikeleı Qarjy mınıstrligine qaras­­ty­ halyqaralyq ortalyqtyń endi ja­ńa­­­­dan qurylǵan Jetisý oblysynyń eko­no­mı­kalyq kúretamyryna qan júgir­tetini sóz­s­­iz.

Tabıǵaty týrızmniń tutqasyna, al topyraǵy qyzylsha men júgeriniń al­tyn besigine aınalǵan Jetisýdyń bul­ rette baǵyty aıqyn. Máselen, bú­ginde Alakól, Balqash kóline demalýshylar sany eselep artýda. Jaǵa­laý­daǵy ınfraqurylym damytý maq­sa­tynda úlken jobalar qolǵa alynyp, tý­rıster úshin barlyq jaǵdaı jasalýda.­ Al qyzylsha ósirýden Nurmolda Alda­bergenov, Zylıha Tamshybaeva, júge­ri­ sobyǵyn mápeleýden Nıkolaı Go­lo­vas­kıı men Kúlásh Aıtjanova sekildi eń­bek ozattary shyqqan óńirdiń bul sa­la­da tájirıbesi mol. Sondyqtan dál qa­zir oblysta qyzylsha men júgeri al­qap­ta­ryn ulǵaıtý máselesi qolǵa alynyp otyr­ǵany jasyryn emes. Árıne, mol nátı­je birden qol­ǵa túspeıdi. Eń basty­sy,­ bir jyldyń ishin­de uzaqmerzimdi jo­s­parlardyń negizi qa­lan­dy.

Jetisý oblysyn odan ári áleýmettik-eko­no­mıkalyq damytý Memleket bas­shy­­synyń tapsyrmalary, Qazaqstan Res­­pýb­lıkasynyń 2025 jylǵa deıingi Ult­tyq damý josparynda belgilengen jal­py­ulttyq basymdyqtar men mindetter aıa­synda júzege asyrylatyn bolady. Ob­lysta jańa ınves­torlardy tartý, óńir­diń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn art­tyrý boıynsha 5 strategııalyq baǵyt: agro­ónerkásip keshenin, ónerkásipti, so­nyń­ ishinde jer qoınaýyn paıdalanýdy, kó­l­ik-logıstıkany, týrızmdi jáne bala­ma­ly energetıkany damytý boıynsha ju­mys jalǵasady.

Qant ónerkásibin damytý aıasynda Memleket basshysynyń Jetisý oblysy­na jumys sapary barysynda ber­gen tapsyrmasyn oryndaý maq­sa­tynda 2025 jylǵa qaraı egisti 2,9 ese­ge, jalpy jınalatyn ónimdi 434 myń ton­na­ǵa deıin, qant óndirisin 180 myń ton­naǵa deıin arttyrý josparlanýda. Son­daı-aq ártaraptandyrylǵan jáne ınnova­­sııalyq ekonomıka qurý maqsaty qo­ıyl­dy.

Bir jyldaǵy nátıjeli jumystardy aıta bersek tańǵa deıin tebirenýge bolady. Áli de atqarar jumys shash-etekten. Ob­lystaǵy serpindi bastamalar men men­ qolǵa alynǵan sharalardy kórip, bi­lip otyrǵan halyq ákimge óz baǵasyn be­rip qoıdy. Bizdińshe, qarapaıym ha­lyq­tan asqan synshy joq. Dál qazir óńir­ basshysy Beıbit О́ksikbaıuly óńir­ turǵyndarymen jıi kezdesip, mámi­lege kelip, aýdandarǵa barǵan saparyn­da­ barynsha shynaıy sóıleıdi. Bul da bol­sa jetisýlyqtarǵa úlken demeý. Biz­ dál qazir Jetisýǵa bir jyldyń bıi­ginen qarap turmyz, alda qansha myń­jyl­dyq­tar­ qol sozady.

Qysqamerzimdi ekonomıkalyq kórsetkish 104,1% qurady.

Salalar arasynda oń ósim ónerkásipte baıqalady, onda óndiris kólemi 1,3% -ǵa (281,3 mlrd teńge), aýyl sharýashylyǵy – 2,4% -ǵa (509,7 mlrd teńge) , saýda – 30,4% -ǵa (362,5 mlrd teńge) , qurylys – 4,3%-ǵa (136,4 mlrd teńge) ósti.

2022 jyly 16,3% -ǵa ósimmen 270 mlrd teńge ınvestısııa tartyldy. Osy jyldyń basynan beri 44,4 mlrd teńge ınvestısııa tartyldy, NKI – 120,9% ónerkásip kólemi 2,5%-ǵa ulǵaıa otyryp, 330 mlrd teńgeni quraıdy. 328 mlrd teńge ınvestısııa (108,6%) tartylyp, 322 myń sharshy metr turǵyn úı (109,0%) paıdalanýǵa beriledi.

2022 jyly Kóksý qant zaýyty 70 myń tonna qant óndirdi, bıyl zaýyt 86,9 myń tonna qant, onyń ishinde 58,8 myń tonna quraq jáne 28,1 myń tonna qyzylsha qantyn óndirýdi josparlap otyr.

Oblys qurylǵannan bastap jalpy quny 37,9 mlrd teńgeni quraıtyn 47 joba júzege asyryldy, 1 myńnan astam jumys orny quryldy.

Oblysta 358 eldi mekenniń 192-si gazdandyrýǵa jatady, onyń ishinde 22 eldi meken gazdandyryldy, 288 myń adam (41,2%) gazǵa qol jetkizdi.

Oblys qurylǵan kúnnen beri 39 960 adam jumysqa ornalastyryldy, onyń ishinde turaqty jumysqa 19 180 adam.

Ámire ÁRIN,

Jýrnalıstıkasy akademııasynyń akademıgi:

Jerine qaraı jelegi

– Jurtshylyq jadynda qalyptasqan «Ulytaý – ult uıasy», «Jetisý – el júregi» degen qaǵıdattardyń dáýir lebi dál qazir de mańdaıymyzdan mamyrajaı esip tur. Aıtary joq, aýmaǵyna eýropalyq áldeneshe memleket syıyp keter Jetisý aımaǵy – qasıetti de kıeli meken. О́lkeniń tarıhı-geografııalyq uǵymyna ejelden Shý alaby men Naryn ózeniniń joǵarǵy bóligi de engen eken.

Memleketimizdiń basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Jarlyǵymen óz aldyna Jetisý oblysy atanǵan aımaǵymyzǵa jyl on eki aı tolyp úlgerdi. Enshimiz bólingenmen enimiz bir, qoıyndasqan kenimiz bir, jyra, qyrat, belimiz bir! Birimiz baý, birimiz taý báz baıaǵy qalpymyzda jarasymdy tirshilik kúıin shertip jatqan jaıymyz bar.

Jarııa sharýamyzdyń basy-qasynda bilikti ákim Beıbit Isabaevtyń júrgeni kóńilge toq. Esimi elge máshhúr azamat ardy oılady aldymen, tilek qosty zańdymen. Bardy bar dep aıta aldy, joqty joq dep! Jalyndyny qostady, bosty bos dep! О́reli iske dem berdi tórelikpen, myń sýaryp aqylyn kónelikten! «Yntaly júrek sezgen sóz, bir tamyrdy qýalar», bul sózimdi esti jurt kótermelep qup alar! Keńesti jerde kenen is keń aýqymda túp alar! Qutty bolsyn merekeń, arta bersin berekeń, Jetisýym – Jeruıyq, jeteli bir el eken!

 

 Jetisý oblysy