Sýretti túsirgen Nıkolaı Postnıkov
– Alǵashqy úsh jylda Baiqonyr festıvali elimiz sheńberin ǵana qamtyǵany esimizde. Biraq keıin siz kınofestıvaldi «halyqaralyq» dep ataı bastadyńyz. Iаǵnı Baiqonyr respýblıkadan tys jerlerde tez suranysqa ıe boldy ma?
– Iá, úshinshi kınofestıval áli de respýblıkalyq mańyzǵa ıe bolǵan-dy, biraq biz týraly estigen shet memleketterdiń rejısserlerinen kóptegen ótinim kelip túse bastady. Olardyń basym kópshiliginiń TMD elderinen kelgeni ras, biraq ótinim Ońtústik jáne Soltústik Amerıkadan da kelip túskende, tańyrqap qaldyq. Biz muny halyqaralyq deńgeıge shyǵýǵa bolatyn belgi retinde qabyldadyq. Sol sebepti 2019 jyly ótken IV festıvalden bastap biz tolyqqandy halyqaralyq kınofestıvalge aınaldyq. «Qalaısha jańa sapaǵa kóterip, qaı qyrynan damytsaq bolady?» degen saýal ár uıymdastyrýshy úshin basty suraq bolsa kerek, sondyqtan jyl saıyn ótetin kınofestıvaldiń deńgeıin kóterýge bar kúsh-jigerimizdi salyp, ózge eldiń ozyq tájirıbesi men ótkizý tártibin nazarǵa alamyz. О́ıtkeni damý joq jerde ómir de bolmaıdy. Aıtpaqshy, ózgerister ekinshi festıvalden bastaldy. Eger alǵashqy jyly ol eki kún sheńberinde ótkizilse, kelesi jyly úsh kúnge uzartyldy.
– Eń alǵashqy Baiqonyr kınofestıvaline pandemııa qurbany bolǵan Ońtústik Koreıanyń kórnekti rejısseri Kım Kı Dýk qatysqany belgili.
– Iá, Baiqonyr festıvaline shaqyrǵan álemdik kınonyń kórnekti sheberi bizdiń alǵashqy sheteldik qonaǵymyz bolyp edi. Biz Kım Kı Dýktyń qazylar alqasynyń quramynda bolǵanyn qalap edik, biraq shyǵarmashylyq adamyna tán erkindik pen qarapaıym minezi boıynan esip turǵan ol jaı ǵana kórermen qatarynan oryn alyp, qazaqstandyq jas kınomen jaqynyraq tanysýǵa sheshim qabyldady. Kım Kı Dýk konkýrstyq baǵdarlamany kórip, kınojobalardyń ishinen bireýin bólip kórsetti. Shyn ónerdi sheber ǵana qapysyz tanıdy – ol jobalaǵan fılm festıval sońynda eń jaqsy rejıssýra úshin júldege ıe boldy. Bul Darhan Tólegenovtiń «Marshrýt» kartınasy edi. Alǵashqy tanystyqtan bastap-aq Kım Kı Dýk ekeýmiz tez til tabysyp, jaqyn dostarǵa aınaldyq, únemi habarlasyp turdyq. Bir qyzyǵy, ol aǵylshyn tilinde sóılemedi, men koreı tilin bilmeımin. Sondyqtan Google aýdarmashysyn jıi qoldanýǵa týra keldi. Árıne, onyń mezgilsiz qaıtys bolýy búkil álemdik kıno úshin jáne jeke óz basyma orny tolmas qaıǵy boldy.
– Siz ótken jyldardaǵy kınofestıval jeńimpazdarynyń keıingi taǵdyryn baqylap otyrasyz ba? Árıne, birinshi festıvalden beri 7 jyl ótti – bul sonshama kóp ýaqyt emes bolar, biraq Baiqonyr-da jeńiske jetkennen keıin mansaby sátti damı bastaǵan avtorlar bar shyǵar?
– Olardyń bolashaq taǵdyryna tikeleı áserimiz bolmasa da, shyǵarmashylyǵy toqyrap qalmaýy úshin janama járdem kórsetip, qolushyn sozýǵa tyrysamyz. Tabysty mansaptyń mysaldary bar. Áńgimege arqaý bolǵan Darhan Tólegenov 2016 jyly alǵashqy qarymyn baıqatqan «Marshrýt» fılmimen-aq el kınosynda bolashaǵy zor myqty rejısserdiń paıda bolǵanyn dáleldedi. Al bıyl ol óziniń «Aǵaıyndylar» kartınasymen «Úzdik fılm-drama» nomınasııasy boıynsha Qazaqstan kınosynshylar qaýymdastyǵy ulttyq syılyǵynyń ıegeri atanǵanda, jas talanttyń júldege laıyqty qol jetkizgenine qýana otyryp, basqasha bolýy múmkin emesteı tańyrqamadyq.
– Bıylǵy festıvalge qatysýshylar men qonaqtardy qandaı jańalyqtar men tosynsyılar kútip tur?
– Joǵaryda aıtqanymdaı, biz únemi kınofestıval baǵdarlamasyn jetildirýge tyrysamyz, jańa nomınasııalardy qosamyz nemese keıbireýin alyp tastaımyz. О́tken jyly elimizde ulttyq baıqaýdan bólinip shyqqan anımasııalyq fılmder baıqaýy boldy. Muny Qazaqstan kınematografııasynda anımasııa janrynyń belsendi damyp kele jatqanynyń belgisi dep túsinemin. Jas anımasııalyq rejısserlerdi bul jańalyq yntalandyra túsedi. Bıylǵy ózgeris – Baiqonyr aıasynda jeke anımasııalyq kınofestıval ótedi. Al kelesi jyldan bastap anımasııalyq festıval tolyǵymen bólinip shyǵady. Baiqonyr festıvaliniń baıqaýlarynan anımasııa bólinip shyqty, al onyń ornyn debıýttik tolyqmetrajdy kartınalar tolyqtyrdy. Qazirdiń ózinde Armenııadan, Grýzııadan, Altaıdan festıvalge qatysýdy qalaǵan ótinishter kelip túse bastady. Alda áli jaz bar, túrli elden jaqsy debıýtter keledi dep oılaımyn.
– Bıyl ekinshi ret TMD elderiniń kınotanýshylary men kınosynshylarynyń forýmy ótkeli otyr. Baiqonyr kınosynshylarǵa qanshalyqty qyzyqty?
– Alǵashqy kúnnen bastap Baiqonyr jas avtorlardyń kıno kórmesi retinde uıymdastyrylatyny túsinikti boldy. Festıval tolyqqandy kıno jármeńkesi alańyna aınalýy úshin biz óz jobamyzǵa kıno salasynyń jumysyna belsene aralasatyn BAQ ókilderin de biriktirgimiz keldi. Sondyqtan festıvaldi TMD elderiniń kınotanýshylary men synshylarynyń forýmymen tolyqtyrý ıdeıasy paıda boldy.
Kınotanýshylar kez kelgen kınofestıvaldiń qurmetti meımandary, kıno merekesinde olar bir-birimen tanysady, kınolardy talqylaıdy, kınogerdi ósiretin ótkir syn aıtady. Biz osyndaı kezdesýler men talqylaýlarǵa qandaı da bir uıymdastyrýshylyq forma berýdi jón kórdik jáne onyń mańyzyn arttyra túsý úshin bul is-sharany forým dep atadyq. Kıno álemine endi ǵana ımene basyp kelgen forým festıvaldiń jas qanaty sııaqty kóńil bólýdi, qoldaýdy qajet etedi. Búgin bul TMD elderiniń kınotanýshylar forýmy bolsa, aýqymy keńeıe kele, erteń ol Eýrazııalyq kınotanýshylar forýmyna aınalýy múmkin. Aıtpaqshy, tolyqmetrajdy debıýttik kórkem kınonyń paıda bolýyna kınotanýshylar tarapynan bolǵan suranystyń áseri boldy. Kez kelgen formattaǵy mundaı is-shara kınofestıvaldiń damýyna yqpal etedi.
– Qazirgi qazaqstandyq kınematograftyń jaǵdaıyn qalaı baǵalaısyz? Jaqynda Qazaqstan kınosynshylar qaýymdastyǵynyń prezıdenti Gúlnara Ábikeeva bizdiń respýblıkamyzda daryndy kınematografısterdiń jańa býyny paıda boldy jáne «biz kórip otyrǵan qazaq kınosynyń mundaı órleýi áli bolǵan joq» degen oı aıtty.
– Kınosynshynyń bul oıy quptarlyq, «qazaq kınosynyń órleý kezeńi týdy» degen pikirine tolyǵymen kelisemin, bul turǵyda túıgen óz mysalym da jetkilikti. Pandemııaǵa deıingi sońǵy jyly biz Baiqonyr kınofestıvaline 170 ótinim qabyldadyq. Endi qanat jaıyp kele jatqan festıvalimizge álemdik oqshaýlanýdyń salqyny tımeı ketken joq, degenmen qıyndyqqa qaramastan, ótken jyly 90 ótinish qabyldandy. Bul jaman kórsetkish emes. Eger bir jyldyń ishinde biz 500 jas avtordy irikteý eleginen ótkizsek (jáne bul bizdiń kınofestıvalge qatysqysy keletinder ǵana), onda jalpy áleýetti elestetýge bolatyn shyǵar.
Menińshe, elimizdiń kıno salasynda zaman úrdisin sezingen sapaly kınogerler býyny ósip keledi, bastysy, memlekettiń buǵan nazar aýdarǵany abzal. Bul qymbat resýrsty joǵaltpaýdy nazarda ustaǵan jón, jas talanttardyń qabiletin tolyq ashyp, osy kadrlardyń elde turaqtap qalýyn kózdeıtin aýqymdy baǵdarlamalar jasaý kerek.
– Osyndaı turaqsyzdyq beleń alǵan kezeńde bir nárseni josparlaý da qıyn ekeni anyq, biraq siz aldaǵy festıval týraly ǵana emes, onyń bolashaǵy týraly da oılanasyz ǵoı.
– Aldaǵy jyly festıvaldi ótkizetin ýaqytty qaıta qarastyrýǵa týra kelip tur. Sebebi Baiqonyr festıvali Venesııa jáne Toronto kınofestıvalderimen qatar qıylysady. Akademııalyq kıno áleminiń kóptegen ókili qazaqstandyq báıgege kelgisi keletin nıetin baıqatady, biraq ýaqytynyń qolaısyzdyǵyna baılanysty bas tartýǵa májbúr. Osy jaǵdaıǵa oraı festıvaldi tamyz aıynyń sońyna qaraı jyljytýdy josparlap otyrmyz. Dúnıe dıdaryn sharpyǵan shartaraptaǵy jaǵdaıdy eskere otyryp, Baiqonyr kınofestıvalin bolashaqta Azııa men Eýropanyń jas kınosyn biriktiretin alań bolady dep topshylaımyn.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Aıgúl AHANBAIQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
