Shymkent – ınvestorlarǵa qolaıly qala

«Bıyl Shymkent qalasynyń respýb­lıka­lyq mańyzy bar qalalar sanatyna qosylǵanyna 5 jyl toldy. Osydan bes-alty jyl buryn qala aýmaǵyna ınfra­qurylymmen qamtylý deńgeıi tómen 40-tan asa eldi meken qosylǵan. Qalanyń qajet­tiligine jetispeıtin ınfra­qury­lym, qoǵamdyq kólik máseleleri ózekti edi. Qazir bul suraqtar birshama sheshimin tapty.

Sońǵy bes jylda ónerkásip óniminiń kólemi 492 mlrd teńge­den 937 mlrd teńgege jetti, sha­ǵyn jáne orta kásipkerlik sýbek­tileriniń sany 58 myńnan 110 myńǵa deıin ósti. Qalaǵa 2 trln teńgeden asa ınvestısııa tartylyp, bıýdjet kólemi 146 mlrd teńgeden 613 mlrd teńgege jetti», dedi Murat Dúısenbekuly.

Sóıtip, makroekonomıkalyq kórset­kish­terde ósim dınamıkasy bar ekenin aıtty. Bıylǵy 5 aıda ınvestısııa kólemi – 22 paıyzǵa, qurylys jumystary – 29 paıyzǵa, paıdalanýǵa berilgen turǵyn úı alańy – 73 paıyzǵa, bólshek saýda kólemi – 25 paıyzǵa artqanyn atap ótti.

О́rge basqan óndiris

Ákim qalada óndiris salasy da órken jaıyp kele jatqanyna toqtaldy. «Qalada jalpy aýmaǵy 869 gektardy quraıtyn 5 óndiristik alań jumys isteıdi. Onda 13 myń­nan asa jańa jumys oryndary quryldy. Endi 358 mlrd teńgege 337 ınvestısııalyq joba iske asyrylýda. Búginge qoldanystaǵy óndiristik aımaqtardyń tolymdy­lyǵy 90 paıyzdan asty. О́ndiris alańdaryna qajettiliktiń artýyna baılanysty, jańadan 867 gektardy quraıtyn 5 óndiris aýmaqtaryn qurý jumystary júrgizilýde.

Bul aýmaqtarda 400 mlrd teńgeni quraıtyn 284 ınvestısııalyq joba iske asty. Al onda ashylatyn jumys orny – 12 myńǵa jýyq. Qurylatyn aýmaqtardyń ekeýinde qoldanystaǵy óndiristik alańdar keńeıtilse, úsheýi – jańa alańdar. Onyń ishinde «Juldyz» ındýstrııalyq aımaǵy bar. Jalpy aýmaǵy 306 gektar aımaqqa ınje­nerlik ınfraqurylymnyń qury­lysy júrgizilip jatyr. Jańa ındýstrııalyq aımaqta mashına jasaý, farmasevtıka, metallýrgııa, jıhaz ónerkásibi, qurylys ındýstrııasy salalarynda 3 myńnan asa adamǵa jumys beriledi. 200 mlrd teńgeden asa qarjyǵa 50-den asa iri ınvestısııalyq joba iske aspaq. Ol aımaqta ınvestısııalyq quny 147 mlrd teńgeni quraıtyn, 42 jobany iske asyrý jumystaryn bastap kettik», dep sózin jalǵady ákim.

Shymkent qalasynda aýylsha­rýashy­lyq ónimderin tereń óń­deıtin óndiris alańdaryn damytý maqsatynda, aýmaǵy 132 gektardy quraıtyn «Bozaryq» tamaq ónerkásibi agro-ındýstrııalyq aımaǵynda ınjenerlik ınfra­qurylym júıeleriniń qurylysy júrgizilip jatyr eken. Nátıje­sinde, 21 jobaǵa 23 mlrd teńge ın­vestısııa tartylyp, 1 800-den asa jumys orny ashylatyn bolypty.

Memleket basshysynyń tap­syr­masyna sáıkes, saýda-logıstıkalyq ortalyǵyn keńeıte otyryp, búkil ońtústik óńiri úshin óńirlik hab qurý jumystary bastaldy. Jobany iske asyrý merzimi 2023-2027 jyldar. Atalǵan aı­maqta 47 mlrd teńgege 23 jobany júzege asyrý josparlanǵan. Aýmaǵy 119 gektardy quraıtyn jańadan «Standart» jeke ındýs­trııalyq aımaǵy qurylýda. Bul aımaqqa 30 mlrd teńge ınvestısııa tartylyp, 150 jobany iske asyrý arqyly, 2 myń jańa jumys orny ashylatyn bolady. Bıyl óńdeý ónerkásibinde 300-ge jýyq jańa jumys ornyn quryp, 14 joba iske asyrylyp, 14 mlrd teńge ınvestısııa tartylmaqshy.

Keregesi keńeıgen kásipkerlik

 Shymkentte memleket tarapynan kásipkerlerge aýqymdy qoldaý kórse­tilýde. «Kásipkerlikti damytý jónindegi 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan ulttyq jobasy» aıasynda 17,9 mlrd teńge bóli­nip, jyl basynan 3 176 jobaǵa 7,9 mlrd teńgeniń qoldaýy kórsetildi. Odan bas­qa, memlekettik baǵdarlamadan bólek, kásipkerlerdi qoldaý maq­satynda jergi­likti «Isker qala» baǵdarlamasy iske asyrylýda. Baǵdarlama aıasynda 1,4 mlrd teńge bólinip, jyl basynan 153 jobaǵa 412 mln teńgege qoldaý kórsetildi.

«Bul rette, jastar men áıel­der ká­sipkerligin 1 paıyzdyq mólshermen 10 mln teńgege deıin nesıelendirý qaral­ǵan. Odan basqa baǵdarlama aıasyn­da kásipkerlerge óndiriske baǵyttalǵan jeńil­detilgen nesıeler berý qarastyryl­ǵan, atap aıtqanda, 2 paıyzdyq mólshermen 50 mln teńgege deıin nesıeler alýǵa bolady. Is-shara aıasynda ónerkásiptik parkterde úsh jyl ishinde jergilikti bıýd­jet qarajaty esebinen shaǵyn kásip­oryn­dardyń jaldaý aqy­synyń shyǵyndary óteledi. Birinshi jyl – 75%, ekinshi jyl – 50%, úshinshi jyl – 25% memleket esebinen tólenedi. «Bızneske arnalǵan úkimet – Shymkent Invest» biryńǵaı ortalyǵynda 33 myńǵa jýyq, jyl basynan taǵy 5 myńdaı kásip­kerge bıznes-jospardy ázirleýden bas­tap, jobany paıdalanýǵa berýge deıin­gi qu­jattarǵa qoldaý kórsetilýde. Nátı­je­­­sinde, búginde qalada belsendi ju­mys jasaıtyn kásipkerlik sýbektiler sany 124 myńnan asyp, ótken jylmen sa­lys­­tyrǵanda 52 paıyzǵa artty», dedi M.Áıtenov.

Bási joǵary bilim

Bilim berý nysandaryn damytý maqsa­tynda sońǵy bes jylda 48 810 oryndyq 105 mektep paıdalanýǵa berildi. Onyń 80%-y jeke ınvestor esebinen salynǵan. Endi úsh aýysymdy mektep sany 19-dan 3-ke, yńǵaıly mektep sany 17-den 3-ke azaıdy. Bıyl 18 mektepti paıdalanýǵa berip, úsh aýysymdy mektep máselesin toly­ǵymen sheshýdi kózdep otyr eken.

«Prezıdenttiń bastamasymen «Jaıly mektep» ulttyq jo­basy aıasynda qalada 2026 jylǵa deıin 28 myń oryndyq 18 mektep paıdalanýǵa beriledi. Sonymen qatar eki Oqýshylar saraıynyń qurylysy bas­talady. Onyń bireýi bıyl paıdalanýǵa beriledi. Odan basqa 750 oryndyq 5 óner mektebiniń qurylysyn salý josparlanýda», dedi baıandamashy.

Deńgeıi ósken densaýlyq

Sońǵy 5 jylda densaýlyq saqtaý uıymdarynyń materıal­dyq-tehnıkalyq bazasymen ja­raq­tandyrýǵa 19 mlrd teńge ba­ǵyttalyp, qamtý deńgeıi 67 paıyz­dan 79 paıyzǵa artypty. Sońǵy 4 jylda 12 jeke emha­na ashylyp, memlekettik emha­nalardyń júktemesi 30 paıyzǵa azaıǵan. О́tken jyly qalada jeke ınves­tor esebinen PET/KT sáýleli terapııa ortalyǵy ashylyp, qaterli isik aýrýyn bastapqy satysynda anyqtap, aldyn ala emdeýge múmkindik berýde.

Bıyl jeke ınvestorlar esebi­nen 3 jańa emhana ashyldy. Osy atqarylyp jat­qan jumystardyń nátıjesinde jyl basynan jalpy ólim kórsetkishi 8%-ǵa, náreste shetineýi 20,6%-ǵa tómendedi. Al ana ólimi tirkelmegen. 2025 jylǵa deıin jańa zamanaýı perzenthana men je­ke ınvestorlardyń esebinen 800 oryn­dyq klınıkanyń qurylysy jáne 6 medı­sına­lyq ortalyq ashý josparlanyp otyr eken.

Synnan súrinbegen sport

Buqaralyq sportty damytý maqsatyn­da, osydan 3 jyl bu­ryn respýblıkada alǵash bolyp «Shymkent jastar lıgasy» atty biregeı joba bastalǵan. Jyl saıyn oqýshylardyń qyzyǵýshylyǵy artyp, lıga aýqymy artýda. Bıyl 151 mektepten 500-den asa komandalar jasaqtalyp, 6 myń­ǵa jýyq oqýshy qatysty. Qalada sport ınfraqurylymyn damytý maqsatynda bıyl «Ústel tennısi sport kesheni» jáne «Jańa ıppodrom» qurylysy (demeýshi esebinen), «Metallýrg» stadıonyn rekonstrýksııalaý jumystary aıaqtalyp, paıdalanýǵa berildi. Jyl sońyna deıin bıýdjet esebinen aýysymyna 250 balany qabyldaıtyn 2 sport ǵımaraty jáne jeke kásipker esebinen «SPORT LIFE» fýtbol ortalyǵynyń qurylysy aıaqtalyp, paıdalanýǵa beriletin bolady. Bıyl sporttyq úıirmelermen jan basyna shaqqanda qarjylandyrý arqyly 19 myńnan asa bala qamtamasyz etilgen.

Jumyssyzdyq azaıdy

Halyqty jumyspen qamtý is-sharala­ryna bıyl 57 myń adam josparlanyp, onyń 42 myńyn turaqty jumyspen qamtý qajet. Jyl basynan 14 myńnan asa adam turaqty jumys ornyn tapty. Sońǵy jyldary jumyspen qamtý is-sharalaryn kúsheıtý arqyly áleýmettik kómek alýshylar sany ótken jylmen salystyrǵanda 22 paıyzǵa azaıyp, 10 794 otbasyny quraǵan.

Igilikke jaraǵan ınfraqurylym

«Sońǵy 5 jylda ınjenerlik-ınfra­qurylym júıelerine bıýdjetten 191 mlrd teńge baǵyttalyp, onyń 87 paıyzy nemese 166 mlrd teńgesi sońǵy úsh jylda bólindi. Nátıjesinde, 1 magıstraldy sýaǵar salynyp, qýattylyǵy táýligine 364 myń tekshe metrge jetti. Ol shamamen 2030 jylǵa deıin jetedi. Tórt podstansa salý arqyly, elektr energııasynyń qýattylyǵy 490 mVt-ǵa jetip, qalanyń 2025 jylǵa deıingi qajettiligi sheshildi. Gazdandyrý salasynda jańa AGRS salý arqyly, gaz qýattylyǵy táýligine 430 myń tekshe metrge jetip, 2030 jylǵa deıingi gaz máselesi de óz sheshimin tapty», dedi Murat Dúısenbekuly.

 «Kólik ınfraqurylymyn damytýǵa bólinetin qarajattyń kólemin bıyl 38,0 mlrd teńge­ge jetkizip, 2018 jylmen sa­lystyrǵanda 5 esege ulǵaıtyldy. Sońǵy 5 jylda uzaqtyǵy 900 shaqyrymnan asa asfalttalǵan jol salynyp, qalanyń ortalyq bóligindegi iri jolaıryq paıda­lanýǵa berildi.

 Jolaýshylar tasymalynyń deńgeıin arttyrý maqsatynda, qaladaǵy avtobýs­tar parkin soń­ǵy 5 jylda 35 paıyzdan 90 paıyz­ǵa deıin jańartyp, shalǵaıda ornalasqan eldi mekender toly­ǵymen avtobýspen qamtyldy. Jeke ınvestor esebinen qurylysy júrgizilip jatqan jańa áýejaı termınalyn jyl sońyna deıin aıaqtaý kózdelgen.

«Al temirjol vokzaly senim­ger­lik basqarýǵa berilip, jeke ınvestor esebinen tolyǵymen qaıta jańartylatyn bolady. Nátıjesinde, áýejaıdyń jolaýshylardy ótkizý qabileti saǵatyna 200 adamnan 2 000 adamǵa, temir jol vokzalynyń qyzmet kórsetýi táýligine 2 000 adamnan 6 000 adamǵa deıin artady», dedi M.Áıtenov.

Turǵyn úı qurylysy qarqyndy

 Shymkent qalasynda sońǵy bes jylda 3 mln 700 myń sharshy metrge jýyq turǵyn úı salynǵan. Onyń 2 mıllıony sońǵy eki jylda paıdalanýǵa berildi. En­­digi kezektegi mejemiz – jyl saıynǵy tur­­ǵyn úı kólemin 2 mln sharshy metrge jetkizý. Ol úshin ınfraqurylymmen der kezinde qamtý qajet. Qazir qurylys aýmaq­tary aıqyndalyp, ınjenerlik júıe­­ler­di jobalaý jumystary bastalyp ketken.

«Bıyl memlekettik baǵdarlama sheń­be­rinde 4 445 otbasy baspanamen qamtyla­dy. Memlekettik baǵdarlamadan tys qa­lyp otyrǵan áleýmettik sanattaǵy aza­mat­tar da bar. Atalǵan sanattaǵy aza­mattar­dy turǵyn úımen qamtý maqsa­tyn­da, «Qamqor» jergilikti turǵyn úı baǵdar­lamasy qabyl­dandy. Baǵdarlamany júzege asyrýǵa 3 mlrd teńge bólindi», dedi bul jóninde qala basshysy.

Qolaıly qala qalyptastyrý

Qala turǵyndary men qo­naq­­ta­ryna qolaıly qala qalyp­tas­tyrý maqsatynda, aǵymdaǵy jy­ly 9 gúlzar, 1 saıabaq salý jáne qala ortalyǵyndaǵy Qoshqar ata ózeni jaǵalaýyn abattandyrý ju­mys­tary júrgiziletin bolypty. Aýmaǵy 42 gektardy quraıtyn Shym-sıtı shaǵyn aýdanynda jańa saıabaq qurylysy bastalǵan. Qaladaǵy demalys aımaqtaryn ulǵaıtý maqsatynda, josparǵa sáıkes jyl saıyn 10 gúlzar salý múmkindik bar.

«Tıimdi jáne nátıjeli jumys jasaý úshin halyqpen keri baılanys óte mańyz­dy. О́tken jyldan bastap Memle­ket basshysynyń Jarlyǵymen ákimderdiń halyqpen kezdesý ótkizý tártibi ózgerdi. Osy oraıda, toqsanyna 1 ret qaladaǵy 5 aýdan turǵyndarymen kezdesýdiń jelilik kestesi bekitildi. О́tken 5 aıda qala aýmaǵyndaǵy turǵyn alaptar men shaǵyn aýdandardy aralap, 70 kezdesý ótkizdim. Ákimniń jeke qabyldaýy barlyq memlekettik organdar basshylarynyń qatysýymen kúni boıy «ashyq esik» formatynda ótýde», dedi Murat Dúısenbekuly.

 Ákim halyqty tolǵandyratyn árbir suraqty baqylaýǵa qoıyp, ony qatań qadaǵalaýdy josparǵa engizgen. Jyl basynan beri qala ákimi 6 jeke qabyldaý ótkizip, 629 adam qabyldaǵan. Nátıjesinde, máseleler boıynsha 322 tapsyrma berilip, onyń 224 sheshimin tapsa, qalǵandary zań talaptaryna sáıkes qaralýda.

Odan basqa, turǵyndardy tol­ǵan­dyratyn máselelerdiń sońy­na deıin oryndalýyna qol jet­kizý, ashyq jáne tıimdi jumys ja­saý úshin ár eldi mekennen bel­sen­di azamattardyń baqylaýy eske­riledi. Bul tájirıbe halyqpen keri baılanys­ty kúsheıtip, qazir­diń ózinde tıimdiligin kórsetip otyr.