Máselen, bıyl 2023 jyldyń basynan beri Almatynyń narkolog-dárigerlerine 4 600-den astam adam júgingen. Bul derekterdi Psıhıkalyq densaýlyq ortalyǵy dırektorynyń narkologııalyq qyzmet jónindegi orynbasary Gúlmıra Ábdibaeva málimdedi. Sońǵy jyldary esirtki naryǵy aıtarlyqtaı ózgergen, jańadan talaı adam sıntetıkalyq esirtkiniń tuzaǵyna ilinip jatyr.
«Jyl saıyn sıntetıkalyq esirtki qaýpin aıtýdan, eskertýden jalyqpaımyz, alaıda esirtkige táýeldilikke toqtam bolmaı tur. Esepke alynyp jatqan jasóspirimder sany artty. Eger 2021 jyly esepte 8 kámeletke tolmaǵan jetkinshek bolsa, 2022 jyly – 18, al 2023 jyldyń birinshi toqsanynda 17 boldy», deıdi joǵary sanattaǵy psıhıatr-narkolog.
Álbette mamandar eldi jaman ádetterden tııýǵa barynsha umtylady desek te, tek bıyldyń ózinde ishkilikke úıir bolǵan taǵy 1 152 adam, nashaqorlyqqa salynǵan 3 457 adam esepke alynǵan.
Dáriger eń qaýipti sıntetıkalyq preparattar men olardyń asqyný saldarlary týraly bylaı deıdi: «Jastar kóbinese jaman ádetti júrgen ortasynan, aınalasynan juqtyrady. Adam jaqsydan góri jamandy tez úırenedi. Adam eseıgende de qutyla almaıtyn zııandy qylyqtardy jas kezinde tabady. Jańanyń dámin seziný úshin adam tyıym salynǵan dári-dármekterdi «tek 1 ret qabyldaımyn» dep oılaıdy. Biraq barlyq aıla osynda jatyr. О́kinishke qaraı, kóbinese osy «tek 1 ret qana» degen aldamshy sezim esirtkige degen qumarlyqqa jetelep ákeledi jáne muny jeńý basqa adamdardyń kómeginsiz múmkin emes. Jańadan esirtkige salynǵandar kóp jaǵdaıda kez kelgen ýaqytta kelesi dozadan bas tarta alamyn degenge senip, kómek suraýǵa tyryspaıdy», deıdi Gúlmıra Ábdibaeva.
Sarapshynyń aıtýynsha, búginde eń kóp taralǵan sıntetıkalyq preparattar-amfetamın (JITS dep tanylǵan, amf, jyldamdyq, fen, tez), metamfetamın men ekstazı (MDMA). Bul preparattardyń hımııalyq quramy dopamınniń bólinýin jasandy túrde kúsheıtip, kóńil kúı biraz ýaqytqa kóteriledi de, kúızelis pen ýaıymdar ýaqytsha joıylǵandaı bolady.
«Sıntetıkalyq preparatty qoldanǵannan keıin adamǵa kúsh bitip, esirip, elitip, belsendilik pen energııanyń joǵarylaýy sııaqty ózine degen senimdilik áserleri paıda bolady, bul aqyrynda adamǵa uıqysyzdyq pen álsizdik ákeletini sózsiz», deıdi dáriger.
Mamandar dosyńyzdyń, ıakı jaqyn adamyńyzdyń esirtki qoldanatynyn ańǵarý ońaı emes, alaıda múmkin deıdi. Aıqyn belgilerdiń biri – kóz qarashyǵyndaǵy ózgeris. Esirtkiniń áserinen kóz qarashyǵy keńeıedi, ne núktedeı tarylady, oǵan qosa jaryqtyń kúrt ózgerýine múldem jaýap bermeıdi. Sondaı-aq kóz erekshe jyltyrap nemese qyzaryp turǵanyna nazar aýdaryńyz deıdi.
Esirtkige salynǵan adamnyń taǵy bir aıqyn belgisi – teriniń bozaryp, sarǵysh tartýy. Uzaq ýaqyt jazylmaıtyn zaqymdar, bezeýler men jaralar paıda bolady. Esirtkini uzaq ýaqyt qoldanǵan saıyn teri sharshap, saý emestigi bilinedi.
Nashaqordyń jeke buıymdary arasynan nemese bólmesinen táýeldilikti kórsetetin oǵash zattar baıqalady. Máselen, paketter, tútikter men bongtar, túbi kúıdirilgen plastıkalyq bótelkeler, kúıgen qasyqtar...
Psıhıkalyq densaýlyq ortalyǵy dırektorynyń narkologııalyq qyzmet jónindegi orynbasary, joǵary bilikti sanatty psıhıatr-narkolog dáriger Gúlmıra Ábdibaeva ata-analardy balalarymen senimdi qarym-qatynas ornatýǵa shaqyrdy.
«Eger bala esirtki týraly birdeńe bilgisi kelse, qoryqpańyz, ony ne úshin surap otyrǵanyn, ne kórgenin, sezingenin birge túsinýge tyrysyńyz. Jazalaýdyń qajeti joq. Kez kelgen bala úshin ata-anasynyń qoldaýy, kómektesýi jáne sabyrǵa salǵany mańyzdy. Ursýdyń ornyna kerisinshe, qatty qushaqtap, eń janashyr ekenińizdi, qandaı jaǵdaıǵa tap bolsa da súıenetin adamy ekenińizdi bildirińiz», deıdi dáriger.
