Men oısha kókjıek asyp sharyqtap ketemin Shyǵyp kele jatqan kúnge úmitpen jetemin.
(Ál-Farabı)
Jasyl kókke shoq juldyzdar qadapty, Qara túndi, jaryq kúndi jaratty.
(Júsip Balasaǵun).
Qupııa syrǵa toly aspan tuńǵıyǵyna úmitpen de, qaýippen de karamaǵan adam bolmaǵan shyǵar. Sol aspan álemine erekshe úńile bilgen, tirshiligin sonymen baılanystyrǵan halyq myńǵyrǵan mal ósirgen kóshpeli el. Qystaýdaǵy qoıdyń kúzeti, ıt-qustan amandaý úshin túni boıy jylqy baqqan azamat ǵasyrlar boıy óziniń aspan álemi týraly tanymyn jyrdaı qylyp kelesi býynǵa jetkizip otyrǵan. Bir ǵana Jeti qaraqshy týraly ańyz, olardyń Úrkerdiń qyzyn urlap alyp, endi Temirqazyqqa arqandalǵan aq boz at pen kók boz atty qýa ketý úshin ańdýy, tań atyp qalyp, attardy qolǵa túsire almaýy týraly ádemi ertegi kimdi uıytpaǵan. Mundaı tamasha ańyz qazaqtan basqa esh halyqta joq. Osy jerde taǵy bir aıta keterlik jaı, eger jeti qaraqshy arqandaýly eki atty «eki juldyzdy» urlasa aqyr zaman bolady dep túsinedi halyq. Bul da bir bolashaqty meńzegen tereń túsinik bolsa kerek.
Átteń, osyndaı aspan álemi týraly ǵajaıyp túsinik týdyrǵan halyqtyń dúnıetanymyn tym qarabaıyrlandyryp jatyrmyz. Juldyzdardyń qazaqy ataýy jóninen qansha jazsaq ta kóptegen gazetter Úrkerdi orystyń Devasynan aýdaryp, Bıkesh deýden bir tanbaıdy. Búlingen jalǵyz bul ataý ǵana emes. Oý, bularyń qalaı, biz táýelsiz el emes pe edik, jastardyń sanasyn nege búldirip jatyrsyńdar deıtin áı, der áje joqtaı.
Qolymyzǵa túsken mektepte oqylatyn «Astronomııa» páninde berilgen aspan áleminiń kartasy osy ýaıymymyzdy kúsheıte túsken. Isi qazaqtyń qulaǵyna ábden sińimdi bolǵan Jeti qaraqshydan basqasyn túgel laılap baǵypty. Temirqazyqqa baılanǵan Kishi qaraqshyny orystar Malaıa Medvedısa deýshi edi, biz «ozyq» jurttan qalmaıyq dese kerek ony Kishi aıý dep-aq jiberipti. Dál tóbede, osy Qaraqshy juldyzdarymen mańaılaı oralatyn, qazaq Qaraqurt dep ataǵan juldyz Kassıopeıa delinse, batys eliniń Lıra degeni de sol ataýmen júr. Tóbege órmeleı shyǵatyn bul juldyz shoǵyn qazaq О́rmekshi dep ataýshy edi. Juldyzdar kartasyn jasaǵanda ózderi bilmese, eń bolmasa biletin kim bar-aý dep suraý da salmaǵany ǵoı. Endiginiń bilermeniniń isi osylaı bolar ma.
Qazaq bir shoǵyr juldyzdy Úsh arqar dep ataıdy, onyń sońyna ergen jalǵyz juldyz Súmbile dep bar gazetke biz tilimiz jaýyr bolǵansha jazyp kelemiz. Sóıtsek te keı basylymdar Úsh arqardy orystyń Skorpıonynan alyp Sary-shaıan deýden bir tanbaıdy. Al oqýlyqty Úsh arqar men Tarazy bir aq juldyz dep kórsetkeni aspanǵa qarap ósken aýyl qazaǵynyń ezýin jyıdyrmas kúlki ǵoı.
Zodıaktyń on eki aı juldyzynyń qazaqy tanymǵa saı ataýlary osy oqýshylarǵa arnalǵan aspan áleminiń kartasynda orysshadan, álgi «seniń arqańda kún kórip júrmindi - na tvoem spıne solnse vıjý» dep orysshalaǵandaı, orysshadan qazaqshaǵa aýdara salǵanmen júr. Sý quıýshyny qazaq Kónek, Mergendi, (Streles) Sadaq, Eshkimúıizdi (Kozerog) Kambar, Bıkeshti (Deva) Úrker, Egizderdi (Blıznesy) Qosaq dep ataıtynyn, olardyń solaı atalýynyń tabıǵat qubylysyna asa baılanysty ekenin san jazdyq. Biraq nátıje joq.
Osy juldyzdar kartasynan jaz ben qystyń arajigin ashqandaı bolyp kórinis beretin Bosaǵa juldyzyn tappadyq. Sol sııaqty Qosaqtyń (juldyz aty qoı qosaqtaıtyn qosaqtan shyqqan) mańyndaǵy rombıkti eske túsirgendeı babalarymyz Sheten (qoı qamaıtyn oryn) ataǵan juldyzdar shoǵy da ilikpeı qalǵan. Kartada taǵy bir juldyzdar shoǵyryn Veronıka shashy dep te atap jiberipti. Men biletin qazaq ony Qulynjal deıtin tárizdi edi.
Biz urpaqty ulttyq rýhta tárbıelegimiz kelse munyń bárin usaq-túıek dep qaramaı, jetkinshek sanasyn bóten uǵymmen ýlamaı, qazaqy dúnıetanymdy kókiregine qondyra bilgenimiz jón.
