Qajylyq sapary alaıaqtyqtan qashan arylady?

Jyl basynda ótken kezekti konkýrs nátı­jesinde bıylǵy qa­jylyqty uıymdasty­rýǵa laıyqty 18 týrıstik fırma iriktelip alyn­ǵan bolatyn. Olar – buǵan deıingi jyldary qajylardy qasıetti oryndarǵa alyp barǵan kezde óz­derin oń qyrynan kórsetken, kem­shilikterge jol bermegen jáne qajylyq maýsymyn otandastarymyz úshin qolaıly jáne joǵary deńgeıde uıymdastyrýǵa qabiletti dep tanylǵan týroperatorlar.

Degenmen qoǵamnyń ózge salasyn bylaı qoıǵanda, din salasynda da zańdy belshesinen basyp, «Allanyń joly» dep turyp adamdardy aldaıtyn alaıaqtar men quqyq buzýshylar az emes ekenine jyl saıyn kýá bolyp kelemiz. Má­selen, bıyl qańtar aıynda Almaty men Shymkentte 50 shaqty adamdy Mekke men Mádınaǵa aparamyz dep aqshalaryn alyp, aldap ketken «Káýsar-trevel» atty týrfırma týraly aqparat taraǵany belgili. Polısııanyń málimeti boıynsha el turǵyndarynan 33 mln teńge alyp, biraq ýáde etken qajylyqqa aparmaǵan týrfırmanyń basshylary qolǵa túsken bolatyn.

Jýyrda Qazaqstan musylman­dary dinı basqarmasy qajylyq saparyn uıym­dastyrýǵa ruqsat berilmegen «Zam-Zam Qazaqstan» atty týrıstik fırmanyń da adamdardy qajylyqqa aparamyz dep aqsha alyp jatqany týraly máli­met taratty. Ol konkýrstan ótken 18 týroperator tiziminde joq. «Bú­gingi tańda qajylyq saparyna qatysty QMDB tarapynan jarııalanǵan aqparattyq-túsin­dirmelik málimetterge qaramas­tan, qajylyq oryndaryn resmı almaǵan qajylyq týrfırmasy retinde ózin jarnamalaı­tyn «Zam-Zam Qazaqstan» óki­li Danııar Ilıev Instagram jeli­sindegi «Zam-Zam_qazaqstan» paraq­shacynda «Múftııattaǵy qajylyq bólimi ár kvota úshin para talap etedi» dep jala jaýyp, qajylyq kvotalaryn Saýdııadan tikeleı alatyny týraly jalǵan aqparat taratyp, qajylyqqa adam jınaýmen aınalysýda» delingen málimette.

QMDB bergen aqparatqa qa­ra­ǵanda, Saýd Arabııasynyń Qajylyq jáne ýmra mınıstrligi qajylyq kvotalaryn ár eldiń din salasyna ókiletti memlekettik organdaryna nemese resmı ıslamdyq dinı basqarmalarǵa (múftııat) ǵana tıisti talaptar men tártipke saı beredi. Al «Zam-Zam Qazaqstan» ókilderi qajylyq kvotany tike­leı Saýd Arabııasynan alamyz dep qajylyqqa adam jınaǵan. Sony­men qatar, atalǵan týrfırma ókili qajylyqty uıymdastyrýǵa ruqsat alǵan 18 týroperatordy «QMDB-ǵa para bergen» dep, al dinı basqarmanyń ózin «paraqor» dep jala jaýyp keledi.

«Zam-Zam Qazaqstan» ókilderi bıyl qajylyq oryndaryn zańdy konkýrstyq negizde resmı jolmen alǵan 18 týrfırma týraly: «...múftııattyń tiziminde tek para beretin kompanııalar...», degen jáne jalpy qajylyqqa qatysty QMDB týraly shyndyqqa janaspaıtyn aqparat jarııa­laýda. «Zam-Zam Qazaqstan» ókilderiniń qajylyq oryndaryn berýde «QMDB paraqor» degen mátinde taratyp otyrǵan qaýeseti jalǵan. Sebebi qajylyq oryndaryn Qajylyq bólimi emes, bul salaǵa qatysy joq qoǵam já­ne din qaırat­kerleri men dinı qyz­­met­kerlerden qural­ǵan arnaıy komıssııa músheleri ashyq kon­kýrs­tyq negizde «Úmitker týro­perator­larǵa qajylyq oryndaryn bólý» týraly QMDB erejesiniń talaptaryna saı bólinedi», delingen málimette.

QMDB Qajylyq bóliminiń meńge­rýshisi Jandillá Bekji­gitovtiń aıtýynsha, osy jaǵdaıǵa baılanysty múftııat Bas prokýra­týraǵa aryz túsirip, dabyl qaqqan. Bas prokýratýra aryzdy Ishki is­­ter mınıstrligine joldaǵan. IIM bul istiń qaralyp jatqany tý­r­a­ly habar bergenimen, nege eke­nin qaıdam, atal­ǵan týrıstik fır­ma dinı basqarmanyń esker­týine qaramastan 120 adamdy jı­­nap, Saý­dııaǵa aparǵan. Aqyr sońy qajylyq paryzyn ótep júr­­g­en kezde elimizdiń azamatta­ryn sol eldiń polısııasy ustap, eki kún boıy avtobýstan shyǵar­maı teksergen. Tamaq ishýge de, tipti ájethanaǵa barýǵa da ruq­sat bermegen. Tek kelesi kúni Saýd Arabııasyndaǵy Qazaqstan elshi­ligi qyzmetkerleriniń aralasýymen ǵana olar bosatylyp, qazir Mekkedegi qonaqúıde elge qaıtýdy kútip otyr.

«Zam-Zam Qazaqstan» týrıstik fırma­synyń osy áreketinen zardap shekken adamdardyń biri Baıan Seıtjanqyzy bizge bergen suhbatynda oqıǵanyń mán-jaıyn aıtyp berdi.

– Áke-shesheme úlken qajylyq­qa joldama syıǵa tartqan edim. 21 maýsym­da saparǵa attanǵanǵa deıin týrıstik fır­maǵa qatysty eshqandaı kúdik bolǵan emes. Tek áýejaıǵa barǵanda qajylardyń qoldaryna kserokóshirmeden ótken vızalaryn ustatty. Onyń týrıstik vıza ekenin kórip, «Bizge qajylyq vızasy kerek emes pe?» – dep sura­dyq. Olar: «Ýaıymdamańyz­dar, qajy­lyq vızasyn Er-Rıadtan alamyz», dedi. Keıin ata-anam qa­jylyq vızasyn aldyq dep habarlady. Keıin 26 maýsymda qajylar Mı­na jazyǵyna qulshylyqtaryn oryn­daýǵa eki avtobýspen attanyp bara jatqanda olardy Saý­dııa­nyń quzyrly organdary us­taıdy. Týrıstik fırmanyń ókil­deri qashyp ketip, avtobýsta tek qajylar ǵana qalyp qoıǵan.

Sodan eki kún boıy sol jerde otyrdy. Men birinshi kúni-aq týrfırmanyń basshysyna habarlasyp, bolyp jatqan jaǵdaıdyń mán-jaıyn suradym. Ol maǵan: «Bizge berilgen eki avtobýs qajylardy tasýǵa arnalmaǵan eken. Sondyqtan ustap aldy. Qazir basqa avtobýs­tar jiberemiz, sosyn bosatady», dedi. Sol kúni túnge deıin jaǵdaı ózgermegen soń, fırma basshysyna birneshe ret habarlassam da, maǵan joǵarydaǵy jaýabyn aıtty. Qajylar kelesi kúni túske deıin avtobýsta otyrdy. Oılap qarańyz, ishinde jasy 82-ge kelgen ájeler de bar edi. Kún aptap ystyq. Tar avtobýstyń ishinde eki kún tapjylmaı otyrý ol kisilerge ońaı bolǵan joq. Kelesi kúni sol jaqtaǵy Qa­zaq­stan elshiligi qyzmetkerleri jaǵdaıǵa aralasyp, qajylarymyz «tutqynnan» bosatyldy. Biraq olardy jalǵan qajylyq vıza­sy úshin qulshylyqtaryn ári qaraı jal­ǵas­tyrýǵa ruqsat bermeı, keri qaıtar­ǵan. Qazir barlyǵy Mek­kedegi qonaqúı­de ashtan-ash jatyr, fırma tarapynan tamaq ta berilip jatqan joq, – deıdi Baıan Seıtjanqyzy.

Jalpy, elimizde adamdardy qajylyq saparyna aparýmen týrıstik fırmalar aınalysatyny belgili. Olar bylaıǵy ýaqytta týrıstik vıza arqyly jumys is­teıtin bolsa, qajylyq maýsymynda min­detti túrde qajylyq vızasyn alýy kerek. Al qajylyq vızasy Saýd Arabııa­synan múf­tııat­qa beriledi. Múftııat konkýrs arqyly synnan sátti ótken týroperatorlarǵa olardy bólip be­redi. Bul týraly jýyrda Qazaq­stannyń Saýd Arabııasy Korol­digindegi Tótenshe jáne О́kiletti Elshisi Berik Aryn qajylarmen kezdesýi barysynda aqparat berip, qajy­lyq maýsymynda Saýd Ara­bııa aýmaǵyna zańsyz, ıaǵnı týrıstik vızamen kelgen sheteldik azamattar anyqtalǵan jaǵdaıda zań buzǵany úshin 50 myń rıal kóleminde aıyp­pul salynatyny, 6 aıǵa qa­maýǵa alynatyny jáne deportasııa­lana­tyny týraly aıtqan edi. Al jo­­ǵarydaǵy adamdardy aldap apar­ǵan týrfırma jalǵan qajy­lyq vızalaryn paıdalanǵan bolyp otyr.

Osyǵan oraı keshe Qazaqstan musylman­dary dinı basqarmasy «Qajylarǵa qııanat jasady» degen taqyryppen taǵy da máli­met jarııalady. Onda «Qazaqstan musyl­mandary dinı basqarmasy buǵan deıin bir­neshe ret dabyl qaǵyp, málimdeme jarııalaǵan edi. Sonymen qatar múftııat qa­jy­lardy osyǵan deıin aldap, dalada qaldyrǵan atalǵan kompa­nııanyń zańsyz áreketteri týraly quqyq qorǵaý organdaryna shaǵym túsirgen. Qoldan jasalǵan qajylyq vızalaryn paıdalanǵan kompanııa ókilderi sharıǵat pen zańǵa qaıshy áreketterin áli kúnge deıin tyımaı keledi. Qazaqstan azamattaryn zańsyz jolmen qa­jy­­lyq­qa ákelgen «Zam-Zam Qa­zaq­stan» kompanııasynyń jetek­shisi Danııar Ilıev zań aldynda jaýap berýge tıis dep sanaımyz», delingen.

Biz osy istiń mán-jaıyn Di­nı basqar­ma­nyń Qajylyq bóli­mi meńgerýshisi Jan­dillá Bekjigi­tovten surap bildik.

– Qajylyq – ıslamdaǵy bes paryzdyń biri. Odan bólek ki­shi qajylyq sanalatyn ýmra qul­shylyǵy da bar. Jylyna elimizden úlken qajylyqqa 4 myń adam barsa, ýmraǵa 20 myńdaı adam baryp qaı­tady. Degenmen dinı basqarmaǵa úlken qajylyqty ǵana uıymdastyrý jaýapkershiligi berilgenin bilesizder. Bul jerdegi eń basty másele – bizdiń eli­mizde qajylyqqa týrıstik sapar retinde qaraýdan týyndap otyr. Máselen, arab elderi, Túrkııany aıtpaı-aq qoıaıyq, irge­mizdegi Qyrǵyzstan men О́zbekstanda qajylyqqa tek qulshylyq retinde qaraıdy. Al bizde qajylyq «dinı týrızm» dep atalady. Búkil másele osy jerden shyǵyp otyr. «Týrızm» sózi aralasqannan keıin qazir onymen kim kóringen aınalysyp ketti. Dinı basqarma olarǵa tyıym salatyndaı jáne jazalaıtyndaı qolynda zańdyq kúshi bar quzyrly mekeme emes. Biz tek úılestirýshi organ ǵanamyz. Eger «týrızm» degen sózdi alyp tastap, oǵan tek dinı ǵıbadat-qulshylyq retinde qarasaq qana qajylyqty uıymdastyrý 100 paıyz múftııattyń baqylaýyna óter edi, – dedi ol.

Onyń aıtýynsha, paıda tabý maqsa­tynda zańsyz qajylyq vızasymen adamdardy qajylyq saparyna aparý jyl saıyn qaıtalanyp kele jatqan keleńsizdik. Bıyl tek «Zam-Zam Qazaqstan» ǵana emes, «Zulay Trevel», «Sultan Trevel», «Zamzam Company» syndy týrıstik fırmalar da zańsyz jolmen Saýd Arabııasyna adamdardy alyp kelgen. Bir ereksheligi, alǵashqy úsheýi qajylyq barysynda jergilikti quzyrly organdarǵa ustalyp qalyp, adamdary qajy­lyq­taryn óteı almaı qalsa, «Zamzam Company» qajylary ǵana ustalmaı, qulshylyqtaryn tolyq ótep shyqqan. Biraq bulardyń bári de Saýd Arabııasynyń Qazaqstanǵa bólgen 4 myń kvotasyn resmı túrde ıelenbegen týrıstik fır­malar. «Zamzam Company» týrıs­tik fırmasy alaıaqtyq áreket­terin óte joǵary deńgeıde uıym­dastyrǵany sondaı, birde-bir qajysy Saýdııanyń polısııasyna ustalmaı, qashyp-pysyp júrip qulshylyqtaryn ótep shyqty», deıdi Jandillá Bekjigitov.

Dinı basqarma ókiliniń aıtýynsha, jyl saıyn múftııat tarapynan tek resmı ruqsat alǵan qajylyq fırmalarymen ǵana qulshylyqty óteý týraly habarlandyrý berilip keledi. «Biz bıyl qajylyq qarsańynda múftııattyń jáne meshitterdiń saıttary men áleýmettik jelileri arqyly onnan asa ret resmı málimdeme jasadyq. Qoldan kelgenshe aıtýdaı-aq aı­typ kelemiz. Imamdardyń paraq­shalary men meshitterdiń vatsap chattary arqyly da áldeneshe ret habarlandy. Biraq soǵan qaramas­tan alaıaq fırmalardyń qıturqy áreketterine aldanǵandar azaımaı tur», deıdi ol.

Dinı basqarma taratqan máli­mette aıtylǵandaı, qazirgi kúni múftııatqa qajy­lar men olardyń týystarynan kópte­gen shaǵym túsip jatyr. «Jábir kórgen qajylar men onyń týystarynan jal­ǵan qujat jasap, azamattarymyzdy zańsyz jolmen qajylyqqa aparǵan «Zam-Zam Qazaqstan» dırektory men basqa da jaýapty ókilderin nege quqyqtyq jaýapkershilikke tartý boıynsha tıisti shara qoldanbaıdy degen suraqtar men shyǵymdar tolassyz kelip túsip jatyr. Quqyq qorǵaý organdary osy máselege tez arada nazar aýdaryp, zań buzýshylardy quqyqtyq jaýapkershilikke tartý boıynsha tıisti sharalar qoldanady dep senemiz. Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy qajylyq konkýrsynan ótken, ıaǵnı qajylyq saparyn uıymdastyrýǵa qabiletti dep tanylǵan, múftııat jarııa­laǵan tizimge saı týroperatorlar qyz­metine júginý qajettigin taǵy da qaperge salady. Sonymen qatar «QMDB jalǵan qajylyq vızalaryn daıyndady» dep jala japqan «Zam-Zam Qazaqstan» («Zam Zam store») kompanııasynyń dırektory Danııar Ilıevtiń ústinen sotqa shaǵym túsiretinimizdi jetkizemiz. Olar Alla aldyndaǵy paryzyn óteımin dep kelgen qajylarǵa qııanat jasady», delingen shaǵymda.