Motorola DynaTAC 8000X - álemdegi alǵashqy kommersııalyq uıaly telefon. Onyń salmaǵy bir kılogramǵa jýyq boldy. 30 mınýt sóılesý úshin 10 saǵat qýattaýdy qajet etken desedi. О́nertapqysh Martın Kýper 1973 jyldyń 3 sáýirinde básekeles zertteýshi Djoel Engelge adamzat tarıhyndaǵy alǵashqy telefon qońyraýyn jasaǵan.
Kýper: «Djoel, men saǵan uıaly telefonnan qońyraý shalyp jatyrmyn. Dál qazir» dedi. Biraq Djoeldiń jaýaby tek únsizdik boldy.
Kýper óziniń bir suhbatynda uıaly telefonda sandyq kamera nemese ınternet syndy múmkindikter bolatynyn boljamaǵan edi. Dese de, ónertapqysh bolashaqta árkimniń óz uıaly telefony bolady dep sengen.
50 jyldyń ishinde uıaly telefon kóp ózgeriske ushyrady. Bastapqyda qaltaǵa salyp júrýge yńǵaıly telefondar paıda boldy. Olardyń qýattalý joly da áldeqaıda qarapaıym bolǵan. Ýaqyt óte kele jınalmaly, jınalmaıtyn, kamerasy bar telefondar qoldanysqa shyǵa bastady. Uıaly telefonnyń úlken, shaǵyn, pernetaqtasy bar, jıeksiz san alýan túri bar, onyń 92 paıyzynda ınternet qoljetimdi.
Búginde uıaly telefondy qoldanbaıtyn adamdaryń joqtyń qasy. Vigital Global kompanııasynyń 2023 jylǵy qorytyndy esebine sáıkes, telefon kúnine bes saǵat, orta eseppen paıdalanýshynyń 30% ýaqytyn alady eken. Zamanaýı gadjetti paıdalaný kólemi jyldan jylǵa ósip keledi. Máselen, 2023 jylǵy jahandyq sıfrlyq jıyntyq esepke sáıkes, tutas álemde 5,44 mıllıard adam úshin telefon qoljetimdi. О́tken jyly mobıldi paıdalanýshylar sany taǵy 3%-ǵa artty, al sońǵy 12 aıda 168 mıllıon jańa jeli paıdalanýshysy tirkelgen.
Bul ónertabys adamzattyń qarym-qatynas ornatý jolynda jáne aqparatqa qol jetkizý maqsatynda jasaǵan úlken qadamy desek qatelespeımiz. Uıaly telefondy paıdalaný arqyly mobıldi qosymshalar, oıyndar, onlaın jarnama syndy jańa salalarǵa jol ashyldy. Tehnologııa damyǵan saıyn kúndelikti ómirdegi máselelerdiń sheshimi de ońtaıly tabylyp keledi.
Karıma JUMAǴALI,
Qorqyt ata atyndaǵy Qyzylorda ýnıversıtetiniń stýdenti
