Sazger Shákárim

«Bul án

burynǵy ánnen ózgerek,

Buǵan

uıqasty óleń, sóz kerek

О́zine oraıly...

Deneń

jan nurly bolsa, jóndelmek,

О́leń

ánge ólshep aıtsa, óńdelmek,

Uıqassa qolaıly».

Osy bir shýmaqtardy oqysańyz-aq qu­laq­­qa án áýezi keledi. Beıne bir óleń­niń ózi án salyp turǵandaı. Aqynnyń ánde­rin tuńǵysh ret notaǵa túsirgen gol­landııalyq Alvın Ernestovıch Bımboes eken. Ol 1919-1922 jyldar aralyǵynda Aqmola saıası bóliminde nusqaýshylyq qyz­met atqaryp júrip, qazaq ánderin notaǵa túsi­rýmen shuǵyldanady. 1926 jy­ly N.F.Fındeızenniń redaksııalaýy­men shyqqan «Mýzykalyq etnografııa» jınaǵynda Bımboestiń qazaq mýzykasy týraly jazǵan kólemdi maqalasyna qosa, qazaqtyń jıyrma bes ániniń notasy basylady. Atalǵan jınaqtyń ishinde «№1 Sha­karım», «№2 Shakarım» degen atpen Sh.Qudaı­berdiulynyń eki áni jaryq kóredi. Biraq eki ánniń de óleńi nota astyna jazyl­maǵan, tek orys tilinde mazmuny beril­gen.

A.E.Bımboes notaǵa túsirgen «№1 Sha­karım» ániniń ekinshi túri A.V.Zataevıchtiń 1925 jyly shyqqan «Qazaq halqynyń 1000 áni» jınaǵyna «Tilek – bata» degen atpen engen.

Al Shákárimniń «Bul án burynǵy ánnen ózgerek» atty áni A.V.Zataevıchtiń 1931 jy­ly jaryq kórgen «Qazaq halqynyń 500 áni men kúıi» degen jınaǵynda «Shá­ká­rim Qudaıberdın áni» degen atpen ja­­­rııalanǵan. Jınaqtyń №156 anyq­ta­masynda A.V.Zataevıch: «Shákárim Qudaı­berdın – Semeı ýeziniń qart aqyny, qazir tiri, jasy jetpister shamasynda. Jınaq­ta keltirilgen ánin orys ánderiniń úlgisine eliktep shyǵarsa kerek», dep jazǵan.

Búginde aqyn ári sazgerdiń ánderi birshama tolyqqan. Olardyń sapynda «Qorqyt, Qoja Ǵafız», «Zaǵıpanyń zary», «Jıyrma úsh jasymda», «Anadan alǵash týǵanymda», «Aıdaı kúnim, aı-kúnim monshaqtaǵan» atty el tanyǵan ánder bar.

Shákárim Qudaıberdiulynyń ánge aınalǵan óleńderiniń ereksheligi tek kóńil-kúı sarynyn jetkizer mahabbat lırıkasy emes, fılosofııalyq tujy­rymdarǵa baı. О́mir men onyń máni týraly, ar men uıat haqynda oıǵa batyrady, ǵıbrat beredi.

«Anadan alǵash týǵanymda,

Jyladym nege dabystap.

Kindikti kesip qıǵanynda,

Anamnan kettim alystap.

Aq buıymǵa orap alǵanynda,

Qundaqqa qoıdy tańyp sap.

Jyp-jyly sýǵa salǵanynda,

Denemdi ábden arýlap...

...Aq sútke ábden toıǵanymda

Ashtyqty umyttym anyqtap.

Jylaýdy múlde qoıǵanymda

Uıqyda kúldim shalyqtap...

...Tabylmas anyq azat adam,

Jaralys bıler zamandy.

Kórseter muqtaj, azap saǵan,

Tartqyzar ómir jazańdy».

Máselen, osyndaǵy shýmaqtar jónin­de tarqatyp, taratyp jazsaq, kólemdi eńbek túzýge bolady. «Jaralys bıler zamandy» degen aqynnyń sol zamanyna kúılemeı, ar jolynda qajyrly eńbek etkeni – alyp tulǵalyq bolmysynyń dáleli.

Jyl ótken saıyn Shákárim ánde­ri­niń mańyzy keńeıip, qazaq kompozı­tor­larynyń shyǵarmalaryna arqaý bolyp júr. Atap aıtqanda, Ahmet Jubanovtyń «Abaı» sıýıtasynyń birinshi bólimine, A.Jubanov pen L.Hamıdıdiń «Abaı» operasyndaǵy Aıdardyń arıozosyna, Aıdar men Ajardyń dýetine aqyn-saz­gerdiń shyǵarmalary paıdalanyldy. Sonymen birge «Qalqaman-Mamyr» bale­tine, «Eńlik-Kebek» pesasyna, «Eńlik-Kebek» operasyna Shákárim týyndylary sep bolǵany kópshilikke aıan.