Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Saılaýshylarynyń tosyn sheshimge barý sebebin saralaǵan depýtattar tapshylyq pen qymbatshylyqtyń qoldan jasalǵanyn anyqtapty. Mysaly, janar-jaǵarmaı satýshylary «biz usyndyq, sharýalar bas tartty» degen ýájben búkil ónimin satyp jiberip júrgen. Sharýalarǵa janar-jaǵarmaı bólýdiń kestesin qaıta qaraǵan máslıhat depýtattary qoldan jasalǵan tapshylyqtyń mán-jaıyn naqty derektermen jetkizgennen keıin oblys ákiminiń tikeleı aralasýymen másele sheshimin tapty. Máslıhattyń aralasýymen sheshilgen taǵy bir másele – tyńaıtqyshtardyń qymbattyǵy.
– Qazaqstan boıynsha selıtranyń jalǵyz óndirýshisi bar. Sol kompanııadan selıtra alýǵa memleket tarapynan sýbsıdııa bólinedi. Mysaly, bir kelisi 180 teńge tursa, 80 teńgesin memleket ótep beredi. Sonda sharýalardyń tyńaıtqyshty tasymaldaýmen qosqandaǵy shyǵyny 118 teńgeni quraıtyn. Alaıda araǵa deldaldar túsip ketip, selıtranyń baǵasy 140 teńgege deıin ósti. Kelissózder paıda bermegen soń sharýalar shý kóterip, osy máselemen oblystyq máslıhatqa keldi. Arnaıy jıyn ótkizip, tyńaıtqysh óndirýshisine bassyzdyqty toqtatý jaıly qatań talabymyzdy jetkizdik. «Aldyn-ala qarjysyn jınap, selıtrany shetelden eki ese tómen baǵamen alamyz. Al Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine arnaıy hat jiberip, otandyq selıtra óndirýshige sýbsıdııa berýdiń toqtatylýyn talap etemiz», dep shart qoıdyq. Sodan keıin ǵana selıtra óndirýshi táýbesine kelip, baǵany arzandatty, deıdi Túrkistan oblystyq máslıhatynyń tóraǵasy, «Amanat» fraksııasynyń múshesi Nuraly Ábishev.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Úkimettiń keńeıtilgen keńesinde jergilikti máslıhattardyń aldyndaǵy naqty mindetterdi atap, depýtattar elektorattyń ózekti máselelerin sheshýde kúndelikti qajyrly jumysqa kóship, kásibılik pen jaýapkershilik tanytýǵa tıis ekenin aıtqan edi. Joǵaryda eske salyp ótken, tapshylyq pen qymbatshylyqtyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan basqa da ıgi ister depýtattar tanytqan kásibılik pen jaýapkershiliktiń bir kórinisi der edik. Sondaı-aq máslıhat depýtattary oblystyq basqarma basshylarynyń esebin tyńdap, atqaryp otyrǵan jumysyn baǵalaýǵa da tyń kózqaraspen kelip otyr. Iаǵnı baıandama tyńdaýmen shektelmeı, depýtattardyń qatysýymen arnaıy komıssııa qurylady. Ol komıssııa músheleri oblystyń barlyq aýdan, qalalaryn aralap, salanyń jaǵdaıymen etene tanysady. Basqarma basshysynyń jumysy qanaǵattanarlyqsyz bolsa, shara kórý máselesin sessııaǵa shyǵarady.
Jýyrda depýtattar oblys sportynyń ahýaly men atqarylǵan jumystaryn saralap, birqatar kemshilikti anyqtaǵan. Bir ǵana mysal, oblys kóleminde deni durys stadıon neken-saıaq ekenine máslıhattaǵy turaqty komıssııa músheleri aýdan, qalalardaǵy sport nysandaryn aralaý barysynda kóz jetkizgen. Basqasyn aıtpaǵanda, oblys ortalyǵy Túrkistan men oǵan jaqyn Kentaýdaǵy stadıondar ońyp turǵan joq. Biri jóndeýden ótkizilýde, jóndeýden ótkenderiniń ózinde problemasy bar. Eskisi bar, jańasy bar fýtbol alańdary jóndeýdi qajet etip turǵandyqtan túrkistandyq kásibı komandalar kezdesýleri men jattyǵýlaryn Shymkentte ótkizýge májbúr bolǵan. Osy syndy birqatar kemshilik boıynsha máslıhat jýyrda oblystyq dene shynyqtyrý jáne sport basqarmasy basshysynyń qyzmetine qatysty oblys ákimine usynys bildirgen.
– Basqarma basshysynyń jumysy depýtattardyń kóńilinen shyqqan joq. Buryn-sońdy máslıhat tarapynan qandaı-da basqarmanyń basshysyna shara kórilsin degen usynys jasalmaǵan edi. Biz osyǵan alǵash ret qol jetkizip otyrmyz. Búgingi qoǵam jańashyldyqty talap etedi. Elimizde Konstıtýsııalyq reformalardyń qolǵa alynýy – osynyń aıǵaǵy. Halyqtyń talap-tilegine qulaq túrý, kemshiliktermen jumys isteýdiń jańasha ádis-tásilderi qalyptasqanyn atap ótken jón. Jańa quramdaǵy máslıhattyń alǵashqy qadamdarynan-aq ózgeristi baıqaýǵa bolady. Meniń 17 jyldyq depýtattyq tájirıbem bar. Iаǵnı máslıhattyń aldyńǵy quramdarymen salystyryp aıta alamyn. Qazirgi shaqyrylymdaǵy depýtattar óte bilimdi, árqaısysy – týǵan jeriniń patrıoty. Árqaısysy ózi saılanǵan aımaqtyń ózekti máselelerin, saılaýshylarynyń muń-muqtajyn jaqsy biledi ári solardy sheshýge baryn salýda. Jalpy, eldiń aldynda turǵan ekonomıkalyq jáne áleýmettik mindetterdi oryndaýǵa yqpal etýde jergilikti máslıhat mańyzdy ról atqaryp keledi. Mysaly, jyl basynan beri oblystyq máslıhattyń 4 sessııasy ótkizilip, túrli salalarǵa qatysty mańyzdy máselelerdi retteıtin 53 sheshim qabyldandy. Oblystyń jyldyq bıýdjeti 2 ret naqtylandy. Bıylǵy bıýdjet kólemi 1 trln 325 mlrd teńgeni qurady. Bul somanyń jartysynan astamy áleýmettik salaǵa bólindi. Bul óz tusynda oblystyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna qatysty birqatar mindetterdi sheshýge septigin tıgizdi, deıdi N.Ábishev.
Sondaı-aq tóraǵa qoǵamdyq qabyldaýdy kabınette emes, eldi mekenderge baryp, qarapaıym kópshiliktiń ortasynda ótkizýge, dáliregi, halyqtyń talap-tilegin tyńdap qana qoımaı, kózben kóre máselelerdi jedel sheshýdiń kóshpeli formatyna bet buryp jatqan áriptesteriniń az emes ekenin aıtady. Depýtattar 100-den asa qoǵamdyq qabyldaý ótkizse, turǵyndardy tolǵandyratyn máseleler boıynsha oblystyq máslıhatta N.Ábishevtiń tóraǵalyǵymen 6 jıyn ótkizilip, tıisti organdarǵa 17 hattamalyq usynys berilgen. Búginde ol usynystardyń 8-i oryndalyp, 9-y boıynsha jumys júrgizilýde.
«Árıne, depýtattar halyqpen tyǵyz baılanysta bolýǵa tıis. Degenmen qaıta-qaıta kezdesý uıymdastyra berip, turǵyndardyń mazasyn ala berýge de bolmaıdy dep esepteımin. Qazir aýdan basshylary turaqty túrde elmen esepti kezdesýlerdi ótkizip turady. Oblystyq máslıhat depýtattarynan bólek aýdandyq máslıhat depýtattary da bar, olar da saılaýshylaryn jınap, basqosýlardy ótkizedi. Turǵyndardy tolǵandyryp júrgen saýaldardy áriptesterim jaqsy biledi. Sondyqtan biz ýaqytty halyqpen kezdesýge emes, halyqtyń máselesin sheshýge jumsaǵanymyz jón. Depýtattarǵa qoıylatyn talaptar bar. Qazir máslıhat jumysynyń reglamentine birqatar ózgeris engizgeli otyrmyz. Máselen, sessııa nemese turaqty komıssııanyń otyrystaryna qatarynan eki ret sebepsiz qatyspaǵan depýtatqa shara kóriledi. Úsh ret kelmeıtin bolsa, onyń depýtattyq mandatyn qaıtarý týraly usynysty saılaý komıssııasyna beremiz. Osynda otyryp keıbir depýtattar málimdeme jasaımyn dep shekten shyǵyp, artyq sóz aıtady. Basqa adamnyń quqyǵyn taptaýǵa jol bere almaımyz. Bul da – depýtattyq etıka men ádep máselesine tikeleı qatysty dúnıe. Jalpy, depýtattarǵa sessııada eńsesin tik ustap, pikirin erkin aıtýǵa barlyq múmkindik jasalǵan, quqyq berilgen. Eshkimge shekteý qoıylmaıdy. Áriptester ár sessııalarda oı-pikirin búkpesiz aıtyp ta júr. Turaqty komıssııalarda máseleler ashyq talqylanady. Máslıhattyń burynǵy shaqyrylymdaryndaı emes, qazir erkindik bar», deıdi oblystyq máslıhat tóraǵasy.
Bıyl máslıhat depýtattary jergilikti atqarýshy organdarǵa 154 depýtattyq saýal joldaǵan. Onyń 86-y nemese 56%-y qanaǵattandyrylyp, oryndalǵan. Al qalǵan 68-i oryndalý ústinde nemese olarǵa zańnama talaptaryna sáıkes túsiniktemeler berilgen. Depýtattyq saýaldarda negizinen turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq, qurylys, ınfraqurylym, qarjy jáne ekonomıka, bilim, densaýlyq jáne áleýmettik salaǵa qatysty máseleler kóterilgen.
