Baǵany tejeý amaly
Úkimet otyrysynda Ulttyq ekonomıka mınıstri Álibek Qýantyrov jyldyń ótken esepti kezeńinde Qazaqstan ekonomıkasynyń ósý qarqyny 4,8%-dy quraǵanyn baıandady. Atap aıtqanda, naqty sektor 4,6%-ǵa, al qyzmet kórsetý salasy 4,7%-ǵa jetti. Negizgi salalardyń barlyǵynda oń dınamıka baıqalady. Ásirese qurylys, saýda, sondaı-aq aqparat jáne baılanys salalary eń joǵary ósimdi kórsetken.
Negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalardyń ósý qarqyny 12,4%-dy qurady. Investısııalar aǵyny kólik jáne qoımalaýda – 58%, bilim berýde – 24,3%, saýdada – 22,6%, aýyl sharýashylyǵynda – 21,3%, ónerkásipte – 9%, onyń ishinde taý-ken ónerkásibinde 8,4% paıyzǵa ósti.
Qańtar-maýsym aılarynda syrtqy saýda aınalymy 4,3%-ǵa ósip, 67,2 mlrd dollardy qurady. Eksport 38 mlrd dollarǵa, onyń ishinde óńdelgen taýarlar eksporty 12,1 mlrd dollarǵa jetken. Taýar ımporty 29,3 mlrd dollarǵa jetip jyǵylǵan. Jalpy, respýblıkanyń oń saýda balansy 8,7 mlrd dollarǵa teń.
Premer-mınıstrdiń orynbasary – Qarjy mınıstri Erulan Jamaýbaevtyń aıtýynsha, esepti kezeńde memlekettik bıýdjetke 10,4 trln teńge kiris túsken. Sóıtip, jospar 98,2%-ǵa oryndalǵan. Atap aıtqanda, respýblıka bıýdjeti 6,8 trln teńgege, jergilikti bıýdjet 3,5 trln teńgege tolyǵypty. Sonymen qatar memlekettik bıýdjet shyǵystary – 98,8%-ǵa, respýblıkalyq shyǵystar – 99,3%-ǵa, jergilikti shyǵystar 98,8%-ǵa oryndalǵan.
Premer-mınıstr ótken 7 aıdyń qorytyndysy boıynsha el ekonomıkasy damýynyń oń dınamıkasyna naqty sektor aıtarlyqtaı úles qosqanyn atap ótti. Máselen, óńdeý ónerkásibinde ósim – 3%-dy, azyq-túlik óndirisinde – 4,5%-dy, sýsyndar óndirisinde 6,4%-dy qurady. Jeńil ónerkásip salasy 21%-ǵa ósti. Bul toqyma buıymdary óndirisindegi 37%-dan asa ósim esebinen qamtamasyz etildi.
Sonymen qatar plastmassa jáne daıyn metall buıymdarynyń óndirisi – 8%-ǵa, hımııa ónerkásibi 4,1%-ǵa artty. Mashına jasaý salasy 29%-ǵa ósti. Oǵan avtomobıl jasaýda – 43%, elektr jabdyǵy óndirisinde – shamamen 34,5%, lokomotıvter men vagondar jasaýda 30% ósim esebinen qol jetkizildi.
Buǵan qosa esepti kezeńde jıhaz óndirisi 15%-ǵa artty. Qurylys salasy 12% turaqty ósim kórsetti, 8,5 mln sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi. Qyzmet kórsetý salasynda saýda – shamamen 10%-ǵa, baılanys – 8%-ǵa jáne kólik salasy 7%-ǵa ósken.
Jalpy, 7 aıdyń qorytyndysy boıynsha Abaı, Aqmola, Batys Qazaqstan, Qostanaı, Soltústik Qazaqstan oblystary men Almaty qalasynda barlyq negizgi makrokórsetkish boıynsha ósim bar. Al Atyraý, Almaty jáne Ulytaý oblystarynyń kórsetkishteri tómen.
«Jaýapty memlekettik organdar men óńir ákimdikteri negizgi makroekonomıkalyq kórsetkishterge qol jetkizý boıynsha jumystardy kúsheıtýge tıis», dedi Á.Smaıylov.
Ol Memleket basshysy Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda ortamerzimdi kezeńde jyl saıynǵy ekonomıkalyq ósimdi 6% deńgeıinde qamtamasyz etýdi tapsyrǵanyn eske saldy.
«Ekonomıkanyń ósýin yntalandyrý úshin júıeli túrde pármendi sharalar qabyldaý qajet. Ekonomıkany ártaraptandyrý, ózimizdiń otandyq óndiristi odan ári damytý, ınvestısııalardy arttyrý, jańa jumys oryndaryn qurý sharalaryn kúsheıtý kerek», dedi Premer-mınıstr.
Onyń aıtýynsha, baǵanyń ósýin tejeý de Úkimettiń basym baǵyty bolyp qala beredi. Osy jyldyń aqpan aıynan bastap respýblıkadaǵy ınflıasııa birtindep baıaýlady. Qabyldanǵan sharalardyń nátıjesinde ony 14%-ǵa deıin qysqartýǵa múmkindik týdy.
«Bul rette bizdiń aldymyzda jyl sońyna deıin ınflıasııa deńgeıin ótken jylmen salystyrǵanda 2 esege tómendetý mindeti tur. Inflıasııaǵa negizgi úlesti azyq-túlik ónimderi jalǵastyryp otyrǵanyn eskere kelip, aldyn alý sharalaryn ýaqytyly qabyldaý qajet. Bul úshin barlyq qajetti múmkindik bar. Bular ınflıasııa deńgeıin baqylaý jáne tómendetý jónindegi is-sharalar kesheninde kórsetilgen», dedi Úkimet basshysy.
Solaı degen Úkimet basshysy memlekettiń ekonomıkadaǵy úlesin tómendetý jumysyn kúsheıtý qajet ekenin taǵy da atap ótti. Osylaısha, Jekeshelendirýdiń keshendi jospary aıasyndaǵy is-sharalardy tıisti jol kartalaryna sáıkes buljytpaı oryndaý kerek. Sondaı-aq jekeshelendirý úderisiniń ashyqtyǵyn qamtamasyz etýge erekshe nazar aýdarý qajet ekenin naqtylady.
Sózin qorytyndylaı kele Premer-mınıstr aldaǵy 3 jylǵa arnalǵan Kóleńkeli ekonomıkaǵa qarsy is-qımyl jónindegi keshendi is-sharalar josparyn jáne bıýdjet esebinen qarjylandyrylatyn is-sharalardy ýaqytyly oryndaýdyń mańyzdy ekenine nazar aýdartty.
Bastaýysh balalaryna tamaq tegin
Elimizdegi bastaýysh synyp oqýshylarynyń barlyǵy mektepte tegin tamaqpen qamtylady. Bul týraly Oqý-aǵartý mınıstri Ǵanı Beısembaev baıandady. Sonymen qatar ol 1 qyrkúıekten bastap 7,7 myń bilim berý uıymynda 3,9 mln bala bilim alatynyn, olardyń 364 myńy birinshi synypqa baratynyn aıtty. Sóıtip, Memleket basshysynyń tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda bıyldan bastap 1,4 mln bastaýysh synyp oqýshysy (1-4) tegin tamaqpen qamtamasyz etiletinin jarııa etti.
Birinshi qyrkúıekke qaraı respýblıkada 65,6 myń balaǵa arnalǵan 52 jańa mektep, al jyl sońyna deıin 66,4 myń balaǵa arnalǵan taǵy 102 mektep esigin ashady. Bul 12 apattyq jáne 29 úsh aýysymmen oqytatyn mektep máselesin sheshedi. Buǵan qosa jaıly orta qurý maqsatynda 260 mektepte kúrdeli jóndeý jumystary júrip jatyr eken.
Balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý aıasynda 3 103 mektep ishki ister organdarynyń jedel basqarý ortalyqtaryna qosylǵan, 2 075 mektep lısenzııalanǵan kúzet agenttikteriniń qyzmetterimen qamtylǵan (jyl basynan beri ósim – 1,8 ese), 3 327 mektepte dabyl túımeleri ornatylǵan (ósim – 1,9 ese). Atalǵan baǵyttardaǵy jumystar áli de jalǵasyn taýyp jatyr.
Atalǵan taqyryptaǵy Úkimet otyrysynda Ishki ister mınıstriniń birinshi orynbasary Marat Qojaev ta bilim berý nysandaryndaǵy qaýipsizdikti qamtamasyz etý týraly baıandama jasady.
О́ńirlerdegi jańa oqý jylyna daıyndyq týraly Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Aıdarbek Saparov, Atyraý oblysynyń ákimi Serik Shápkenov, Túrkistan oblysynyń ákimi Darhan Satybaldy aımaqtaryndaǵy salaǵa qatysty jaǵdaılardy aıtyp berdi.
Premer-mınıstr oqý jyly bastalǵanǵa deıin 52 jańa mektep ashý josparlanyp otyrǵanyn atap ótti. Jańa bilim ordasyn myńdaǵan oqýshy asyǵa kútip júrgenine toqtaldy. Sonymen qatar jańadan salynyp jatqan 15 mektep ýaqytyly ashylmaı qalýy múmkin ekenine de nazar aýdardy.
«Mundaı obektilerdiń basym bóligi Túrkistan oblysy men Astana qalasynda ornalasqan. Osy baǵyttaǵy jumystardy kúsheıtip, jańa mektepterdiń iske qosylýyn qamtamasyz etý qajet», dedi Á.Smaıylov.
Úkimet basshysynyń aıtýynsha, 180 mektepte kúrdeli jóndeý jumystary aıaqtalýǵa jaqyn. Biraq munda da jumystardyń ýaqytynda aıaqtalmaı qalý qaýpi bar. Aqmola oblysynyń ózinde ǵana shamamen 7 mektep jańa oqý jylyna deıin jóndeý jumystaryn bitirip úlgermeı qalýy múmkin. Pavlodar jáne Soltústik Qazaqstan oblystarynda osyndaı 2 mektepten bar.
«Atalǵan óńirler shuǵyl sharalar qabyldaýy qajet. Normaǵa sáıkes barlyq qurylys jumysy jańa oqý jylynyń bastalýynan eki apta buryn aıaqtalýy kerek. Oqýshylar taza ári boıaý ısi joq synyptarǵa kelýge tıis», dedi Premer-mınıstr.
Buǵan qosa Úkimet basshysynyń aıtýynsha, 54 mektep ǵımaratynan jylytý qazandyqtary áli kúnge deıin syrtqa shyǵarylmaǵan. Mektepterdi jańǵyrtý máselesi boıynsha da suraqtar bar.
«Búginge deıin 948 mektepte jańǵyrtý jumystary júrgizildi dep sanalady. Alaıda tek 290 mektep qana zamanaýı robottehnıka, hımııa, bıologııa jáne fızıka kabınetterimen jabdyqtalǵan. Bul óte jetkiliksiz. О́ńirler ákimdikteri Oqý-aǵartý mınıstrligimen birlesip, barlyq mektepte zamanaýı pán kabınetterin ashý úshin keshendi jańǵyrtý jumystaryn júrgizýi kerek. Jumysty esep berý úshin ǵana júrgizýge bolmaıdy», dedi Á.Smaıylov.
Sondaı-aq Premer-mınıstrdiń aıtýynsha, bilim berý obektileriniń qaýipsizdigine de nemquraıly qaraýǵa jol bermeý kerek.
«Bilim berý obektileriniń barlyǵy birdeı qaýipsizdik talaptaryna saı kelmeıdi. Mektepterdiń 30%-dan astamy áli kúnge deıin polısııanyń jedel basqarý ortalyqtaryna qosylmaǵan. Osy rette jumysty belsendi júrgizý qajet», dedi Úkimet basshysy.
Oǵan qosa Premer-mınıstr 1 qyrkúıekten bastap barlyq bastaýysh synyp oqýshysy, ıaǵnı shamamen 1,5 mln bala tegin tamaqpen qamtylatynyn atap aıtty.
«Bıyl az qamtylǵan otbasylar mektep kıimi men keńse taýarlaryn satyp alý úshin bir balaǵa keminde 40 myń teńgeden alady. Barlyǵy 500 myńǵa jýyq balaǵa osyndaı kómek kórsetiledi. Balalardy mektepke tasý úshin bıyl 500-den asa jańa avtobýs satyp alyndy», dedi Á.Smaıylov.
Sonymen birge Úkimet basshysy kómekke muqtaj balalardy 100% memlekettik qoldaý sharalarymen qamtamasyz etýdi tapsyrdy.
«Shalǵaı aýyldarda mektep jármeńkeleri men kóshpeli avtodúkenderdi uıymdastyrý qajet. Ákimdikter, Oqý-aǵartý, Saýda jáne ıntegrasııa, Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrlikteri men «Atameken» palatasy oqý quraldary men mektep formasynyń qoljetimdi baǵasyn qamtamasyz etý máselelerin pysyqtaýǵa tıis», dedi Premer-mınıstr.
Sóz sońynda Á.Smaıylov beınekameralardy jańartý, beınebaqylaý júıelerin jedel basqarý ortalyqtaryna qosý, bilim berý uıymdaryn lısenzııalanǵan kúzetpen qamtamasyz etý boıynsha jumystardy aıaqtaý qajettigin aıtty.
