Foto: Úkimetiń baspasóz qyzmeti
Qaraǵandy oblysynyń ákimi Ermaǵanbet Bólekpaev oqıǵanyń hronologııasyn jarııalady, sondaı-aq Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha qurylǵan apattyń sebepterin anyqtaý jónindegi arnaıy komıssııanyń jumysyna toqtaldy.
Onyń aıtýynsha, shahtada joǵalǵan eki kenshi izdestirilýde jáne D-6 kómir konveıeriniń janyndaǵy órtti sóndirý jumystary júrip jatyr. Jumysqa taý-ken qutqarýshylarynyń 4 bólimshesi jumyldyrylǵan.
Tótenshe jaǵdaılar mınıstri Syrym Sháriphanovtyń aıtýynsha, taldaý jumystary kórsetkendeı, 2016 jyldan beri «AMT» AQ kómir shahtalarynda apattar qatary azaımaǵan. Máselen, 2016-2022 jyldary 18 apat oryn alyp, sonyń saldarynan 19 shahta jumysshysy qaza tapqan, taǵy 45 jumysshy ártúrli aýyrlyqtaǵy jaraqattar aldy. Tek 2021-2022 jyldary «AMT» AQ kásiporyndarynda 4 apat tirkelip, 21 adam zardap shekti, 12 adam qaza tapty.
Apattardyń negizgi sebepteriniń qataryna tehnologııalyq prosesterdi óz deńgeıinde uıymdastyrmaý, qaýipsizdik talaptaryn bile tura eskermeý, óndiristik baqylaýdyń tıimsizdigi, sonymen qatar negizgi jáne qosalqy jabdyqtardyń tozýy jatady.
Bıylǵy 7 aıdyń qorytyndysy boıynsha «AMT» AQ kómir kásiporyndarynda 6 ret tekserý jumystary júrgizildi. Onda 957 ónerkásiptik qaýipsizdik talaptarynyń buzylýy anyqtaldy. Mamandandyrylǵan aýdanaralyq ekonomıkalyq sotyna 55 qaýipti óndiristik nysan men qaýipti tehnıkalyq qurylǵylardyń jumysyn toqtatý týraly 7 talap aryz joldandy. Qazir sot sheshimimen 25 nysannyń jumysy toqtatylǵan.
Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri Marat Qarabaev sońǵy jyldary «ArselorMıttal Temirtaý» kompanııasymen óndiristi jańǵyrtýǵa ınvestısııalar men ónerkásiptik qaýipsizdik salasyndaǵy sharalar boıynsha birqatar strategııalyq qujattarǵa qol qoıylǵanyn habarlady. Alaıda kásiporyn óz mindettemelerin oryndamaı otyr.
Osylaısha, jyl saıynǵy paıda tek aǵymdaǵy qyzmetti qoldaýǵa baǵyttalady. Máselen, koks peshteriniń birqatar batareıalary men hımııalyq óńdeý sehy apatty jaǵdaıda. Eki jańa peshtiń qurylysyna kelisimsharttar jasalmaı, pesh qory buzylýda. Nátıjesinde bul óndiristiń qysqarýyna ákeledi.
Premer-mınıstr bolǵan qaıǵyly oqıǵa ónerkásiptik qaýipsizdik salasyndaǵy zań buzýshylyqtarmen tikeleı baılanysty ekenin atap ótti.
«Bul – eń aldymen, kásiporyn ıesiniń kinási. Olardyń ózderin kompanııanyń tynys-tirshiliginen tolyqtaı shettetýi birneshe jyldar boıy qaıǵyly saldarǵa ákep soǵýda. Kórip otyrǵanymyzdaı, jumysshylar úshin tıisti qaýipsizdik deńgeıi saqtalmaı, kásiporyn jumysynyń barlyq kezeńinde basty nazar tek paıda tabýǵa aýdarylǵan. Sondyqtan da apattar jıi qaıtalanýda. Eń qaıǵylysy, adamdardyń ólimine alyp kelýde», dedi Álıhan Smaıylov.
Úkimet basshysy atap ótkendeı, «ArselorMıttal Temirtaý» basshylyǵy qaýipsiz eńbek jaǵdaılaryn jasaý boıynsha qabyldanyp jatqan sharalar jáne eleýli ınvestısııalardyń baǵyttalatyny jóninde árdaıym málimdep keledi. Alaıda, oryn alyp jatqan apattar men qaıǵyly oqıǵalar kerisinshe jaǵdaıdy kórsetip otyr.
«ArselorMıttal Temirtaý» nysandarynda sońǵy 15 jylda 100-den astam adam qaza tapty. Bul san jyl saıyn ósip keledi. «ArselorMıttal» halyqaralyq kompanııalar tobyndaǵy árbir ekinshi qaza qazaqstandyq dıvızıonǵa tıesili bolyp otyr», dedi Álıhan Smaıylov.
Onyń aıtýynsha, aımaqtaǵy ekologııalyq jaǵdaı da erekshe nazar aýdarýdy qajet etedi. Temirtaýdaǵy barlyq zııandy shyǵaryndylardyń 88%-y osy kásiporynǵa tıesili. Nátıjesinde qala turǵyndarynda onkologııalyq aýrýlardyń, tynys alý joldary aýrýlarynyń jáne basqa da syrqattardyń ósýi baıqalady.
«Atap ótkenimizdeı, kásiporyn óndiristi jańǵyrtý, jańa tehnologııalardy engizý boıynsha sharalar qabyldamaıdy. 30 jylǵa jýyq ýaqyt ishinde biz kombınattyń kúıreýin ǵana kórip otyrmyz. Jekeshelendirý kezinen beri onyń óndiristik kórsetkishteri jartysyna deıin tómendedi. Bolat shyǵarý kólemi ótken jyly 6 mln tonnadan 3 mln tonnaǵa deıin – eki esege qysqardy. Kómir óndirý tórtten bir bólikke azaıdy», dep atap ótti Premer-mınıstr.
Ol sondaı-aq lonjerondy jáne elektrotehnıkalyq bolatty, basqa da joǵary marjınaldy nomenklatýralardy shyǵarý boıynsha quzyretterinen aıyrylǵanyn aıtty. Nátıjesinde jumyspen qamtylǵandar sany 72 myńnan qazirgi 30 myń adamǵa deıin qysqardy.
Álıhan Smaıylov ınvestısııalar boıynsha mindettemeler de máz emes ekenin atap ótti – olar deklarasııalanyp, biraq oryndalmaı keledi. 2018 jyly Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi, Qaraǵandy oblysynyń ákimdigi jáne «ArselorMıttal Temirtaý» arasynda Kásiporyndy damytýdyń 2020 jylǵa deıingi jol kartasyna qol qoıyldy.
«Investısııalar 305 mlrd teńge kóleminde málimdelgen edi. Alaıda bul mindettemeler oryndalmady», dedi Úkimet basshysy.
2021 jyly $3 mlrd-tan astam somaǵa Jańǵyrtýǵa ınvestısııalar quıý týraly kelisimge qol qoıý josparlanǵan edi. Alaıda kompanııa tek $1 mlrd-tyq joba usyndy.
«Is júzinde bul qarajat aǵymdaǵy jóndeýge baǵyttalyp, jańǵyrtýǵa arnalǵan uzaq merzimdi ınvestısııa emes edi», dedi Álıhan Smaıylov.
Premer-mınıstr apatty tez arada joıý jóninde jedel sharalar qabyldaý, onyń sebepterin jan-jaqty zertteý jáne osy qaıǵyly oqıǵaǵa kinálilerdi anyqtaý qajettigin atap ótti.
«Qaraǵandy oblysynyń ákimdigi «ArselorMıttal Temirtaýmen» birlesip, qaza tapqandar men zardap shekkenderge qajetti kómek kórsetip, onyń ishinde asyraýshysynan aırylý boıynsha járdemaqylar men áleýmettik tólemder taǵaıyndap, jerleý sharalaryna qarajat berý, jumys berýshi esebinen qaza tapqandardyń otbasyna úı alyp berý jáne moraldyq zııandy óteýdi qamtamasyz etýi kerek», dep túıindedi Úkimet basshysy.
