Sharýalar shyǵyny 7 mlrd teńgege jetýi múmkin

Jambyldyq sharýalar qýań­shy­lyq qasireti saldarynan qansha shy­ǵynǵa ushyrady? Olardyń shy­ǵyny qalaı óteledi? Jalpy qur­ǵaq­shy­lyq­tyń kesirinen qansha alqap kúıip ketti? Osy suraqtarǵa oblys ákiminiń orynbasary Qanatbek Mádibek jaýap berdi.

Ol keltirgen derekke sensek, óńirdegi 763 myń gektar egistik jer­­diń 181 myń gektary sýarmaly alqap sanalady. Osy jyly aýylshar­ýa­­shy­lyq daqyldary 107 myń gektar alqapqa ornalastyrylǵan. Al qalǵan jer qudaılyq alań retin­de paıdalanylady.

«Búginde óńirdegi sýarmaly al­qap­qa ornalastyrylǵan daqyl­dar­­dyń 12 myń gektarynan aıyry­lyp qaldyq dep boljap otyrmyz. Alaıda onyń naqty esebi aldaǵy ýaqytta tolyqtaı belgili bolady. Maq­satymyz – shyǵynǵa batqan shar­­ýalardyń ótemaqysyn alýǵa kó­mek­­tesý. Bul jerde paıdany emes, sharýalardyń shyǵynyn ǵana nazar­ǵa alamyz. Bizdiń boljam boıynsha shyǵyn kólemi 5-7 mlrd teńgege jetýi yqtımal», deıdi Qanatbek Qaıshybekuly.

Jergilikti atqarýshy bılik kel­tir­­gen málimetke sensek, aýyl shar­ýa­­shylyǵy daqyldaryn der ke­zinde ornalastyrýǵa Qyrǵyz­gıd­ro­met­tiń Shý jáne Talas ózenderinde ve­ge­ta­sııalyq kezeńdegi sý mól­she­ri­niń 115 paıyzdy quraıtyny týraly boljamy, Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi men Qyrǵyz Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń sý resýrstary ara­syn­daǵy birlesken hattamasy negiz bolǵan.

«Ekologııa jáne tabıǵı resýrs­tar mınıstrligi men Qyrǵyz Respýb­lıkasy Aýyl sharýashylyǵy mı­nıstr­liginiń Sý resýrstary qyzmeti arasyndaǵy Jambyl oblysyna sý berý kestesiniń 2023 jylǵa ar­nal­ǵan sý mólsheriniń oń boljamyna qaramastan ýaqtyly qol qoıylmaǵan. О́zara kelisim boıynsha vegetasııalyq kezeń 2022 jylǵy sý berý kestesine sáıkes bastalǵan. Qysqasy, 23 maýsymda Qazaqstan Respýblıkasynyń Ekologııa jáne ta­bıǵı resýrstar mınıstrligi men Qyrǵyz Respýblıkasy Aýyl shar­ýashylyǵy mınıstrliginiń Sý resýrstary qyzmeti arasynda 2022 jylǵyǵa qaraǵanda, Talas ózeni arqyly 35 paıyz, Shý ózeni ar­qy­ly 44 paıyz tómen kólemde sý berý kestesine qol qoıyldy. Osy­laısha, sýarmaly sý kóleminiń tómendeýi týraly aqparat aýyl shar­ýashylyǵy daqyldary ornalas­ty­rylyp, vegetasııalyq kezeń bas­talǵannan keıin ǵana sharýa qoja­lyq jetekshilerine jetkizildi. Bul búginde oblysta sýarmaly sýdyń je­tis­peýshiligine negiz boldy», deıdi ob­lys ákiminiń orynbasary.

Onyń aıtýynsha, jergilikti atqa­rý­shy organdar tarapynan shar­ýa qojalyqtar men «Qazsýshar» RMK arasynda sý berý týraly bir­les­ken shartqa qol qoıylyp, sodan keıin ǵana egis jumystaryn bastaýǵa mindetter qoıylǵan. Iаǵnı sharýa qojalyq oǵan sýarmaly sý beriletinine senimdi bolýy qajet. Shart 94 myń gektarǵa jasaldy.

Sýarmaly sý kóleminiń qysqarýy týraly aqparattan keıin oblys­tyń jáne aýdandardyń jergilikti atqa­rý­shy organdary sharýa qojalyq­tar­ǵa árbir magıstraldyq kanaldan sý berý kezegin uıymdastyrdy.

Kerek derekke kóz júgirtsek, dıqandardy aǵyn sýmen qamtamasyz etý jolynda kezdesken ózge de ke­der­giler bar sııaqty. Máselen, sýarmaly jerdi aǵyn sýmen qam­ta­masyz etý maqsatynda 2019 jyldan bastap oblystyń 6 aýdanynda jalpy quny 40 mlrd teńgeni quraıtyn eki joba qol­ǵa alynǵan. Alaıda ýaqtyly jú­zege asyrylmaǵan.

«Atalǵan jobalardyń ákimshisi – Ekologııa jáne tabıǵı resýrs­tar mınıstrligi Sý resýrstary ko­mı­tetiniń «Qazsýshar» mekemesi. Búginde joba aıasynda 20,5 mlrd teńge ıgerilip, bul qosymsha 34 myń gektar alqapty aǵyn sýmen qam­tamasyz etýge múmkindik berýde. Osylaısha, oblys boıynsha «Qazsýshar» RMK 94 myń gektar egistik alqapty sýmen qamtamasyz etýde. Sharýa qojalyqtarymen kelisimsharttar jasalǵan. Aıta ketý kerek, atalǵan eki joba boıynsha jumystar 2021 jyly aıaqtalýy kerek edi. Alaıda jobalaý-smetalyq qujattamanyń sapasyz ázirlenýine, josyqsyz merdigerlerdiń jumy­sy­na jáne «Qazsýshar» RMK tarapynan baqylaýdyń álsizdigine baılanysty Úılestirý keńesiniń 2021 jylǵy 8 qyrkúıektegi hattamasymen osy jobalardyń aıaqtalýy 2023 jylǵy jeltoqsanǵa aýystyrylǵan», deıdi ol.

Osyndaı kedergiler óńirde ve­getasııalyq kezeńniń laıyqty jú­zege asyrylýyna kedergi kel­tirgen. Saldarynan egistik alqap­qa sý aınalma arnalar arqyly berilgen. Nátı­je­sinde, sýdyń 20-30 paıyzy shyǵyn bolǵan. Osylaısha, dıqandar onsyz da az sýdyń aıtarlyqtaı bó­liginen qaǵylǵan.

Shynyn aıtý kerek, aǵyn sýdyń tapshylyǵy bıyl ǵana sezilip tur­ǵan joq. Qyrǵyzdar tarapy buǵan deıin de birneshe márte sý berýde qysym kórsetken bolatyn. Sodan da bolsa kerek, óńir sharýalary jańbyrlatyp jáne tamshylatyp sýarý tehnologııasyn ıgerýge ke­ıin­gi jyldary aıryqsha den qoıa bastady. Naqtyraq aıtar bolsaq, 2021 jyly sý únemdeý tehnologııalarymen qamtylǵan alqap 40 myń gektardy qurasa, bıyl 57 myń gektarǵa jetken. Bul kórsetkish res­pýblıkadaǵy alqaptyń 20 pa­ıyzyn quraıdy eken. Tıimdi tehnologııa sýdy 30 paıyzǵa deıin únemdeýge múmkindik beredi.

Premer-mınıstr Álıhan Sma­ıy­lov óńirge jumys saparymen kel­gen kezde uńǵymalardy burǵylaý ju­­mysyn shıratýdy tapsyrǵan edi. Búginde óńirde bul baǵytta qandaı jumystar atqarylyp jatyr?

«Sý tapshylyǵy bar aýdandarda jerasty sýyn paıdalaný úshin uń­ǵy­malardy burǵylaý jumys­ta­ry bastaldy. Búgingi tańda 103 uńǵyma paıdalanylýda. Alaıda uń­ǵy­malardy burǵylaý jónindegi ju­mys­tardyń quny sharýa qojalyq­tary úshin ekonomıkalyq jaǵynan tıimsiz. О́ıtkeni oblystaǵy sharýa qojalyqtarynyń shamamen 70 paıyzynyń jeri 50 gektardy quraıdy. Tipti Aýyl sharýashylyǵy mı­nıstrliginiń bul jumystardy 50 paıyz mólsherinde sýbsıdııalaý faktory eskerilse de, joǵaryda aıtylǵandardy eskere otyryp, jergilikti bıýdjet qarajatynan taǵy 30 paıyz sýbsıdııalaý týraly sheshim qabyldandy. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi sýbsıdııalaý qaǵıdalaryna tıisti ózge­ris­ter engizýde. О́zgerister en­gizil­­gennen keıin sharýa qojalyq­ta­rynyń uńǵymalardy burǵylaý shy­ǵynda­ry­nyń 80 paıyzy sýbsıdııalanady», deıdi ol.

Búgingi tańda óńirdiń alty aýda­­­nynda shyǵyndy anyqtaý bo­­ıyn­sha jumys toptary qurylǵan. Dı­qan­dar­dyń shyǵyny vegetasııalyq kezeń tolyq aıaqtalǵannan keıin anyqtalmaq. Áıtse de joǵaryda aıt­qa­nymyzdaı, jalpy shyǵyn 5-7 mlrd teńgeni quraýy bek múmkin.

Búginde jergilikti atqarýshy bı­lik óńirdegi sý tapshylyǵyn kezeń-kezeńimen sheshýdiń joldaryn qa­rastyryp otyr. Sol úshin bıyl 3 jańa sý qoımasynyń jobalyq-smetalyq qujatyn ázirleýdiń ma­ńyzy zor. Sondaı-aq «Eýropalyq qaıta qurý jáne damý banki», «Dú­nıe­júzilik qaıta qurý jáne damý banki» jelisi negizindegi jobalardy iske asyrýdy aıaqtaýǵa aıryqsha mán berilip, quzyrly mınıstrlikke usynystar joldanǵan.

Budan bólek Tasótkel sý qoı­ma­syn rekonstrýksııalaý, «Jas­ór­ken» gıdro beketin qalpyna keltirý jumystaryn qolǵa alý kerek. Osy jumystar tolyqtaı iske asqanda Ta­las ózeni arqyly keletin sýdy ba­qylaýǵa múmkindik týmaq.

«Biz egistik kólemin azaıtpaımyz. О́ıtkeni sý jetpeıtin jerdi tálimi jer retinde paıdalanýǵa bolady. Sondaı-aq tamshylatyp jáne jańbyrlatyp sýarý tehnologııasyn paıdalanýǵa qatysty yntalandyrý jumystaryn júrgizemiz. О́ıtkeni búgingi tańda 57 myń gektar alqapqa atalǵan tehnologııa paıdalanylýda. Bul kórsetkishti arttyrý kerek», deıdi Q.Mádibek.

Qalaı alyp qarasaq ta, osy jyly óńir dıqandary qýańshylyqtyń zardabyn tartyp otyr. Derekterge júginsek, Alataýdyń arǵy betindegi aǵaıyndardan byltyr 65 tekshe metrden asa sý jiberilse, bıyl ol kór­setkish 20 tekshe metrge ázer jetken. Al óńirdiń 6 aýdany qýań­shy­lyqtyń qasiretin aıqyn sezinse, Qordaı aýdanyndaǵy jaǵdaı tipti ýshyqqan bolatyn. Qysqasy, bıylǵy jaǵdaıdan sabaq alatyn ýaqyt kelgen sııaqty.

P.S. Maqala bettelip jatqanda Premer-mınıstrdiń ókimimen «Azamattyq qorǵaý týraly» zańnyń 48-babyna sáıkes Jambyl oblysynyń Baızaq, Jambyl, Qordaı, Merki, Turar Rysqulov, Talas aýdandarynda óńirlik ahýalǵa baılanysty tabıǵı sıpattaǵy tótenshe jaǵdaı jarııalanǵany belgili boldy. Dıqandardyń kútkeni de osy jańalyq edi...

Jambyl oblysy