Oljas Súleımenovtiń «Aınalaıyn» atty óleńinde:
«Aınalaıyn – eń kórkem ún,
О́kinishti, uǵa almas árkim osy.
Ádiptep-aq, aldyńda aıtar edim,
Átteń, álsiz tartady tárjimasy», –
degen shýmaq bar. Iá, basqa tilge aýdarylmas, tek qazaqqa tán maǵynasy alýan sózder bar. Máselen, «aınalaıyn», «qulynym», «botam», «shybynym» «qaraǵym» t.b.
Biz sóz etkeli otyrǵan án – el jadynda jattalyp, tyńdarmannan tıisti baǵasyn alǵan ánderdiń biri áıgili Keńes Dúısekeevtiń «Qaraǵym-aı» áni.
«Qaraǵym-aı» ániniń taqyrybynyń ózi-aq qazaqy qalybymen júrekti eljirete jóneledi. Ánshi Nurlan О́nerbaevtyń oryndaýymen halyqqa jetken taǵdyrly áýendi estigende tyńdarmanǵa kóńili bosap qoıa beretindeı ári-sári kúı keshtiredi. Halyq ishinde án tarıhyn ár saqqa jorýshylar bar. Biri basqa túsken aýyr qaıǵydan týǵan án dese, keıbiri jaýapsyz mahabbattan týǵan týyndy desedi.
Álqıssa, kompozıtor Keńes Dúısekeev kópbalaly otbasynda tárbıelenip, bes jasynda ákesi ómirden ótedi. Uldardyń ishinde jalǵyz ósken Kúlshat esimdi ápkesi ustazdyq mamandyqty ıgerý maqsatymen pedagogıkalyq joǵary oqý ornyna túsedi. Baýyrlaryna qamqor, meıirban qyz on toǵyz jasqa qaraǵan shaǵynda kenetten ómirden ozady. Bul qaza jas talanttyń janyna óshpes tabyn qaldyrady. Jany názik, árnege eleń eter kompozıtor júregi óz ishinde býlyǵyp kóp júredi. Arada jyldar ótip, Keńes Dúısekeev erjetip, ónerge qanat qaqqan tusta jaýqazyn ǵumyry orta jolda qıylǵan ápkesiniń rýhyna taǵzym etý nıetimen án shyǵarýǵa bel býady. Kompozıtor kóz aldyna ápkesiniń uzatylyp bara jatqanyn, esen-aman boıjetkenin elestete otyryp, ómirsheń ándi dúnıege ákeledi. «Eger de ákem men ápkem tiri bolǵanda, ápkem óz serigin taýyp, óz bosaǵasynan uzatylyp bara jatqanda, ákem aq batasyn berip, qyzyna osy ándi aıtar edi», – deıdi kompozıtor.
Aldymen áýeni týǵan shyǵarmanyń óleńin aqyn Shómishbaı Sarıev jazady. О́leń qazaqtyń qara óleńiniń sarynymen, jatyq, sheberlikpen jazylǵan.
«Qaraǵym-aı,
Bul ómir osylaı ótedi eken,
Súımeseń dúnıe beker eken.
Paraqtap jınasań bar ǵumyryń,
Bir súıgen kúnińe jete me eken?»
Iá, ár shýmaq saıdyń tasyndaı quıylyp, tómen qulaǵan taspa bulaqtaı tańdaıǵa tatyp tur. Án men óleńniń úılesýi degen osyndaı-aq bolar.
Kompozıtor án haqynda, bir suhbatynda taǵy da aǵynan jarylady.
«Men «Qaraǵym-aıdy» jazǵan kezde eldiń bári «Dúısekeev qaıtadan ǵashyq bolypty» desipti. Al negizi bul týyndy – ákeniń qyzyn turmysqa berip jatqan kezde aıtatyn áni. Qyzymen qoshtasý retinde oryndalatyn shyǵarma. Meniń dostarym qyzdaryn uzatqan kezde osy ándi aıtyp, eńirep jylaǵandaryn kórdim. Keıbir kezde «Qaraǵym-aıdy» qazaqtyń halyq áni dep aıtyp jatady. Ol kompozıtor úshin úlken baqyt shyǵar», depti Keńes Dúısekeev.
Keıingi ýaqytta «Qaraǵym-aı» áni Dımash Qudaıbergenniń oryndaýynda álem tyńdarmandary nazaryna jetti. Internettiń ár tusynan «Qaraǵym-aı» ánin oryndaǵan sheteldik tyńdarmandardy kórýge bolady. Bul júrekten shyqqan týyndynyń esh shekaraǵa qaramaı-aq basqa júrekterge jetetininiń dáleli. Tipti ánniń óleńin óz tiline aýdaryp, shyǵarmany bar janymen túsinýge tyrysqan sheteldikterge de kýá boldyq.
«Dımash «Qaraǵym-aı» ánin oryndap bolǵanda, ornymnan qalaı turyp ketkenimdi bilmeımin. Shaqyryp, betinen súıdim. Oǵan Jaratqan daýys qana emes, júrek, zeıin, aqyldy bas bergen, – depti bir suhbatynda kompozıtor.
«Qaraǵym-aı,
Sulýlyq osyndaı bolady eken,
Bir basqa armansyz qonady eken.
Adamdar ómirge qonaq eken,
Shynymen bul dúnıe sholaq eken.
Qaraǵym-aı,
Elikter osylaı josady eken,
Jolyńnan seni kim tosady eken?
Bul kóńil nelikten bosady eken?
Bul taǵdyr seni kimge qosady eken?»
Iá, ańyzǵa aınalǵan ánniń maǵynasy áriden tamyr tartady, kisini ǵumyr mánine úńilýge, oılanýǵa shaqyrady. О́z ýaqytynda baǵasyn alǵan týyndy keleshek urpaqtyń da kózaıymyna aınalary sózsiz.
