Oıdyń túsi

Birimen-biri jymdasyp, ıyq­tasa qatar órilgen túrli túster ga­lereıasy beınelengen kartına kórýshiniń nazaryn birden aýdartady. Jalpy, keskini qu­raq kórpeni eske túsirgen sýret ataýyna qarap, eriksiz oıǵa batasyń. Adamnyń bir sátte myń san ta­rapqa qubylatyn oıyn bireý kór­kemsózben jetkizse, endi bireý boıaýly túspen aıshyqtaıdy. Oı­dyń qaı kezde qandaı túske boıa­lyp jatqanyn árkimniń óz ishi ǵana bilse kerek. Avtor da óz boıynan baıqaǵan oı qubylysta­ryn salyp otyr. Kartınaǵa uzaq úńilip turyp, túrli boıaýdyń arasynan sol sáttegi óz oı-túsińdi, óz kúıińdi izdeıdi ekensiń.

Atalǵan shyǵarmada barlyq tús beınelengen. Jalpy, avtor sýret salýda kók pen kúlgin tústi jıi qoldanady. «Oı tústerinde» de solaı. Biraq qara tús joq. Sýretshiniń oıynsha, qara tús bolsa, «О́mir tústeri» dep atalar edi.

«Bul kartınany salýǵa bir aı ýaqyt jumsadym. Medıatıvti kóńil kúıde saldym desem bolady. Áıtpese mundaı kartınany salý qıynǵa soǵar edi. Al adam oıynyń túrli kúılerin túspen beıneleý ıdeıasy qalaı týdy deısiz ǵoı, ylǵı óz oıla­rym­dy baqylap júrdim. Iаǵnı ózi­me eks­perıment jasadym. Baıqa­ǵa­nymdy tústermen jetkizgim kel­di», deıdi sýretshi.

Iá, ómir oıdan bastalady. Oı-sanamyzda, beınelep aıt­qan­da, qandaı tús kó­birek bolsa, ómirimiz de, ómirge degen kó­z-qaras ta sol túske qaraı ózgere bermek.

Avtor qalamyna kórinbeıtin energııalardy beıneleý stıli tán. «Oı tús­terinen» bólek «Ty­nyshtyq dybysy», «Jupar túsi», basqa da kartınalary bar. Aıta keteıik, R.Aqanaevtyń ju­mystary «Shyǵystyq galereıa» (Máskeý), «Alys álemder» (Va­shıngton), «Has Sanat» (Astana), «Trıbýna» (Almaty) galereıa­larynda qoıylǵan. Sondaı-aq kar­tınalary Qazaqstan Pre­zı­dentiniń (2005), Reseı, Ger­ma­nııa, Fransııa, Amerıka, Ka­na­da, Lıhtenshteın, Shveı­sa­rııa­nyń jeke kolleksııalaryn­da saqtaýly. «ART-MIF» (Más­keý qalasy, 1993), «El jastary» (Máskeý qalasy, 1986) kór­me­lerine qatysqany da belgili. Máskeý (1995), Erfýrt (1994), Vashıngton (1999), Astana (2004), Almaty (2002) qalalarynda jeke kórmesin ótkizgen.

Sýretshi shyǵarmashylyqta jan-jaqtylyǵymen erekshe­le­nedi. Kes­kin­deme, grafıka jáne músin óneri sala­syndaǵy túr­li saryndaǵy jumys­­tary ózin­dik stılge ıe. Onyń stımpank stı­linde oryndalǵan Don-Kıhot mú­sini Á.Qasteev atyndaǵy mýzeıde tur. Týyndy kelýshilerdiń nazaryn erekshe formasy men materıalymen baýraıdy. Al «Shyǵý tegi týraly ańyz» trıp­tıhinde jartasqa salynǵan sýretter kıiz kilemdi eske túsiretin túrli tús­ti quraqtarǵa toly keneptiń keńis­tiginde beıneledi. Iаǵnı ómir­diń baıyrǵy fılosofııasy, bolmystyń názik úılesimi sý­retshi qylqalamynyń bir taqy­ryby­na aınalǵan.

Sýret ónerinde avtordyń óz aty ǵana emes, áýleti de áıgili eke­ni barshaǵa málim. Qazaq qyl­qalam sheberleriniń ishinde Aqa­naevtar esimi erekshe atalary sózsiz. Syrly sýret salýdyń has sheberi atanǵan Aqanaev áýleti – sýretshiler dınastııa­sy. Onyń basynda Amandos Aqa­naev pen Qazaqstannyń eń­bek sińir­gen qaıratkeri Nellı Býbe tur. Bul kúnde aty álemge áıgilengen áýlettiń bas ıesi, sý­retshi, keskindemeshi Amandos Aqanaevtyń qylqalamynan týyn­daǵan tórt myńnan astam tól týyn­dynyń jartysyna jýyǵy Memlekettik murajaı­dan bastap, Máskeýdiń Tretıakov galereıasynda, AQSh, Italııa, Fransııa, Grekııa, basqa da kóptegen eldiń Ortalyq mýzeılerinde qoıylǵan.

Atadan balaǵa daryǵan, qan­men kelgen óshpes ónerdi ás­pet­tep, jibin úzbeı jalǵastyrý dástúri – ulttyq qundylyq­­tyń na­ǵyz kórinisi emes pe?

Áıgili áýlettiń balalary Rýs­lan­nyń, Botagózdiń, Esken­dirdiń kartınalary da sýret áleminde tanymal. Nemereleri Asparýh, Muhıt, Rada, Gleb, Aleksandra jáne Muhıttyń zaıyby Darına da shyǵarmashylyqpen aınalysady. Olardyń týyndylary da otbasylyq kórmelerde kópshilik nazaryna usynylyp júr. Tutas sýretshiler tolqynyn shyǵarmashylyqtaǵy jar­qyn energetıka baılanystyrady. Kar­tınalarynda ómir bardaı, tir­shi­liktiń ty­nysyn berip tur­ǵandaı kórinedi. Bú­gingi keıip­kerimiz Rýslan Aqanaevtyń sýret ónerindegi ózindik bolmysy, erekshe qol­tańbasy, sony stı­liniń syry da osy – sonaý tereńnen tartatyn, tárbıemen daryǵan altyn úziktiń jalǵasy ekenine kózimiz jetti.