Ashanasyz 110 mektep

Túrkistan oblysynda bıyl 51 621 oqýshy birinshi synypqa barady. Oblysta salynyp jatqan 33 mekteptiń beseýi 1 qyrkúıekte tapsyrylsa, jyl sońyna deıin 14-i jáne 2024 jyly 14 mektep paıdalanýǵa beriledi. Jańa oqý jylyna daıyndyq barysy talqylanǵan jıyn­da oblys ákimi Darhan Satybaldy bilim berý mekemeleriniń qaýipsizdigi men jylý maýsymyna daıyndyǵyn kúsheıtýdi tapsyrdy. Sondaı-aq kúrdeli jóndeý jumystarynyń belgilengen merzimde aıaqtalýyn jiti qadaǵalaýdy júktedi. Oblystaǵy memlekettik bilim berý meke­me­leri 100% dabyl batyrmalarymen qamtylyp, polısııa departamentiniń jedel basqarý ortalyǵyna qosylǵan. Kásibı kúzet qyzmetimen qamtamasyz etilýge tıis bilim berý uıymdary kúzet fırmalarymen kelisimshartqa turyp jatyr. Qajettilikke baılanysty bilim berý uıymdarynyń qorshaýy jańartylý ústinde. Ishki ájethanasyn retke keltirýge tıis 89 mektepte káriz júıesine qatysty jumystar júrgizilip jatyr. 28 mekteptiń jylý júıesi gazǵa ótti. Bul jumystarǵa 70 mek­tepke bıýdjetten 1 mlrd 665 mln teń­ge qarjy qarastyrylǵan. Bilim berý­ mekeme­le­riniń jylytý júıeleri gıdravlı­kalyq syǵymdaýdan ótkizilip jatyr. Jańa oqý jylynan bastap oblystaǵy 1-4-synypta oqıtyn 187 832 bala bir ret­tik ystyq tamaqpen qamtamasyz eti­­ledi. Buǵan ob­lys­tyq bıýdjetten 6 mlrd 197 mln teńge qarjy bólingen.

О́ńirdegi 21 mektepke kúrdeli jóndeý jumystary júrgizilip jatyr. Merziminde aıaqtamaǵan merdiger kompanııalarǵa zań­na­ma talaptaryna sáıkes shara taǵaıyn­dalady. Máselen, Saryaǵash aýda­nyndaǵy №16 Panfılov atyndaǵy jalpy orta mektebinde kúrdeli jóndeý jumystaryna jaýapty «Shańyraq-21» JShS-ǵa 200 aılyq eseptik kórsetkish kóleminde aıyppul salynǵan. Oblys boıynsha 180 eldi mekende 15 225 bala mektepke ta­symaldanady. «Balalar jyly» aıasynda oblys mektepterine О́nerkásipti damytý qory arqyly lızıngpen 101 jańa zamanaýı avtobýs alynǵan. Olar 101 mektepke jetkizildi. Jańa oqý jylynda oqýshylar tasymaly memleket teńgerimindegi 120 jáne merdiger fırma menshigindegi 68 avtobýspen uıymdastyrylady. Áleýmettik osal toptaǵy otbasy balalary úshin mektep formasy jáne oqý quraldaryn alýǵa oblystyq bıýdjetten 1 mlrd 316 mln teńge qarjy bólindi. Osy sanattaǵy 32 455 balaǵa 40 567 teńgeden qarastyrylyp, ata-analarynyń shottaryna qarjylaı aýdarym jasaldy. Respýblıkalyq «Mektepke jol» aksııasy uıymdastyrylyp, 10 myńnan astam oqýshy qamtylady.

Alaıda joǵaryda keltirilgen keı málimetterdiń shynaıy jaǵdaıǵa sáıkes emestigin aıtýshylar az emes. Bul rette jýyrda óńirdiń birqatar aýdanynda bolyp, mektepterdiń daıyndyǵyn baqylap qaıtqan oblystyq máslıhat depýtattarynyń óz aıtary bar. Bilim salasyndaǵy ózekti máseleler qaralǵan «Amanat» partııasynyń Túrkistan oblys­tyq fılıalynda ótken jıynda máslıhat depýtattary, partııalyq baqylaý men qoǵamdyq keńes músheleri óńirde kem degende bes mektepte kúrdeli jóndeý jumystary ýaqytynda aıaqtalmaı qalýy múmkin ekenin aıtyp, dabyl qaqty. Osy jıynda baıandama jasaǵan Túrkistan oblysynyń bilim salasynda sapany qamtamasyz etý departamentiniń basshysy Ǵalymjan Almatov bilim uıalarynyń jumysyna júrgizilgen monıtorıng barysynda anyqtalǵan kemshilikterdi tizip berdi. Al bilim basqarmasy basshysynyń orynbasary Ardaq Sadyqovanyń baıandamasynda keltirilgen qurǵaq sıfrlar, jalań málimetter kópshiliktiń kóńilinen shyqqan joq. Mysaly, A.Sadyqova Tólebı aýdanynda kúrdeli jóndeý jumystary 5 mektepte júrip jatqanyn málim etti. Alaıda bul aýdanda kúrdeli jóndeý jumystary «Qaratóbe» mektebinde ǵana júrgizilip jatqany belgili boldy. Muny jıynda oblystyq ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý basqarmasynyń basshysy Qanat Qaıypbek te rastady. A.Sadyqova kezinde osy Tólebı aýdanynda mektep dırektory bolǵan. Eki márte aýdandyq bilim bólimine basshylyq etken. Tólebı aýdanyndaǵy bilim salasynyń jaǵdaıyn bes saýsaǵyndaı bilýge tıis orynbasardyń ne sebepti jalǵan derek berip otyrǵany belgisiz. Aýdandaǵy 43 jyl buryn paıdalanýǵa berilgen Qaratóbe jalpy orta mektebinde 415 oqýshy bilim alady. Kúıgen kirpishten soǵylǵan bilim nysanynda buǵan deıin shatyrlar, esik-terezeler aýystyrylǵan. О́tken jyly kúrdeli jóndeý jumystary bastalǵan. Oǵan jergilikti qurylysshylar tartylypty. Nysannyń ishki jumystary aıaqtalýǵa jaqyn. Osy aıdyń sońynda paıdalanýǵa berilýge tıis. Al Saıram aýdany, Qaramurt aýylyndaǵy №6 Kırov atyndaǵy jalpy orta mektebiniń jóndeý jumystary «Aýyl – el besigi» baǵdarlamasy aıasynda júrgizilip jatyr. 750 oryndyq ǵımarat 1978 jyly salynǵan. Búginde atalǵan mektepke 1100-den astam oqýshy barady. Kúrdeli jóndeý 2022 jyly bastalǵanymen, osy jylǵa ótpeli bolǵan. Bıyl tıisti qarjy bólindi. Alaıda jóndeý jumystary belgilengen kesteden keshiktirilip jatyr. Bul oraıda oblys ákimdigi tarapynan jóndeý jumystaryn júrgizip jatqan kompanııa basshysyna túngi aýysymǵa kóship, keshikken kesteni bir aptada qýyp jetý jóninde talap qoıylypty. Eger oryndaı almasa aıyppul arqalaıdy. Qazirgi kezde 70-ten astam jumysshy qyzý eńbek ústinde.

Taǵy bir ózekti másele bar. Qyr­kúıekten bastap bastaýysh synyp oqýshylarynyń barlyǵyna birdeı ystyq tamaq berý týraly Prezıdent tapsyrmasyn oryndaýǵa ázirlik nashar. Túrkistan oblysynyń bilim salasynda sapany qamtamasyz etý de­partamentiniń málimeti boıynsha, óńir­degi memlekettik 907 mekteptiń 110-ynda ashana joq. Mektepterde ın­ter­­nettiń, dabyl qaqqyshtyń, beıne­kameralardyń, týrnıkettiń jumys isteýi, ájethanalardy ǵımarattyń ishine kóshirý syndy talaptardyń údesinen shyǵý jaǵy da syn kótermeıdi. Jańa oqý jylyna daıyndyq sharalaryna baılanysty jurt jantalasyp júrgende oblystyq bilim basqarmasynyń basshysy Dinıslam Bolathanuly keıingi eki-úsh aıdyń kóle­minde jıyndarda tóbe kórsetýdi qoıǵan. Birde densaýlyǵyna baılanysty jumysta bolmaıdy, endi birde eńbek demalysyna shyǵyp ketedi. Basqarma basshysynyń «tıip-qashyp jumys isteýin» jaqyn kúnderi mınıstrlikke aýysýdy kózdep júrgenimen baılanystyrýshylar bar. Byltyr jyl sońynda ákimdikte ótken jıynda oblys ákimine jemqorlyqqa qarsy kúresti jandandyrýǵa ýáde bergen Dinıslam Bolathanuly bıyl jyl basynda jemqorlyqpen tutyldy. Ras, basqarma basshysy men onyń orynbasarlarynyń ústinen jemqorlyq qylmys jasady degen negizben qozǵalǵan qylmystyq is keıin jabyldy. Degenmen antıkor oblys ákimine Dinıslam Bolathanuly men onyń orynbasarlarynyń tártiptik máselesin qaraý jóninde hat joldaǵan. Jańa oqý jylyna daıyndyq qyzý júrgizilýge tıis jaz aılarynda basshysy birde naýqastanyp, endi birde demalysta júrgen, orynbasary naqty jaǵdaıdy bilmeıtin oblystyq bilim basqarmasynyń jumysyna syn aıtýshylar kóp.

Desek te jańa oqý jylyna daıyn­dyq oblys ákimi men osy salaǵa jaýapty orynbasarynyń kúndelikti qadaǵa­la­ýynda. Búginde qurylys nemese jóndeý ju­mystaryna jaýapty barlyq merdigerge sapaǵa asa mán berý, jumysty kestege saı aıaqtaý tapsyrylǵan. Basty talap – nysandar jańa oqýy jylyna tolyq tapsyrylýǵa tıis. Osy oraıda merdigerler aldaǵy ýaqytta eki aýysymmen tynymsyz jumys isteýge ýáde berip, jumysshy brıgadalaryn kóbeıtýge kirisken.

Túrkistan oblysy