Qyzyljuldyzdyń baǵy qashan janady?

Kókshetaý qalasynyń irgesinde Krasnoıar aýylyna deıin jol saırap jatyr. Aýyl ishi de kóztartarlyqtaı, tórt qubyla tegis kórikti. Abattandyrylǵan, jol boıy tazartylǵan, trotýar tóselgen. Qyzyljuldyzǵa jetý úshin selolyq okrýgtiń ortalyǵy Krasnoıar selosyn basyp ótý kerek. Ári qaraı tórt shaqyrym júrseń, Qyzyljuldyz aýylyna taban iliktiresiń. Biraq bir bel asqansha beliń úziledi. Jumyrdyqtaı qıyrshyq tas tóselipti. Kóz ushynan jalǵyz jolaýshy kórindi. Asyǵa basyp keledi. Qara joldyń boıyndaǵy qarsy kezdesken jolaýshydan jón surastyq. Aýyl turǵy­ny Anastasııa Doronına bo­lyp shyqty. Jas qyz Kókshetaý qa­l­a­­syndaǵy dúkenderdiń birin­­de satýshy bolyp jumys isteı­di eken. Aýylǵa avtobýs qaty­na­maǵandyqtan, selolyq okrýgtiń ortalyǵyna jaıaý jetpek.

– Qazir kún jyly, erteń qys kelgende qaıtesizder? – dep suradyq biz.

– Aýylǵa avtobýs qatyna­maǵaly eki jyldyń júzi boldy, – deıdi Anastasııa. Amal joq, jaıaýlap-jalpylap jetemiz de, jumys isteýimiz kerek qoı. Aýylda turý qıyn bolyp ketti. Aýyz sýdy aptasyna bir-aq ret ákeledi. Kóktemde Sha­ǵalaly ózeni tasyǵan kezde qatynas múlde bolmaı qalady. Kishkentaı kópirimiz buzylyp sý astynda qalady. Sol kezde aýyl turǵyndarynyń keıbireýi temirjol boıymen júredi. Biraq olaı júrýge bolmaıdy ǵoı, qaýipti. Ustap alsa, aıyppul salady.

Az ǵana júrgen soń jańaǵy Anas­tasııa aıtqan ózen ańǵa­ryndaǵy shaǵyn kópirge jettik. Anaý aıtqandaı kúrdeli qurylys emes, amalsyzdan lajdaǵan sharýa. Astyna túıeniń belindeı úsh-tórt temir turba ótkizip, ústin qıyrshyq taspen nyǵarlap bitep tastapty. Surastyryp kórsek, sonaý 2010 jyly selo­lyq okrýgtiń burynǵy ákimi Bazarbaı Ábýevtiń tusynda salynǵan ótkel eken. Burynǵy ákimdi de taýyp, tildestik. Aıtýyna qaraǵanda, kádimgi kópir salýǵa qarajat bolmaǵan. Amalsyzdan jergilikti kásipker Abaı Qusaıynovtyń kómegimen qııamettiń qylkópiri tárizdi osy ótkeldi salǵan. О́tkel salynǵan soń, avtobýs ta júrgen. Áıtse de, kóktemdegi qyzyl sý biraz jerin shaıyp kete berse kerek. Erte kóktemde temir turbanyń ishindegi muz erigenshe ózen boılap kilkip kelgen seń óter sańylaý taba almaı týra osy saǵaqqa kepteledi. Sý kólemi kóbeıgen soń ótkeldi buzyp ketedi. Jylda jamaýmen álek. Kókshetaýlyq jolaýshy tasymaldaýshy kásiporyndar osy kópirdiń jaıyn ýáj etip, kólik qatynasyn ornatqy­sy kelmeıdi. Áıtpese, Krasnoıar aýylyna deıin №12 baǵyt bar. Tek sony tórt shaqyrymǵa uzart­sa jetip jatyr.

Aýyldaǵy bas kóterer azamattyń biri Jastilek Rama­zanov aýyz sý, kólik qatynasy, lajsyzdan salynǵan ótkel máselesin aıtyp kúızelip otyr. Erte kóktemde az ýa­qyt qana minez tanytqannan ke­­­ıin arnasy tar Shaǵalaly ózeni qalypqa túsedi. Tipti, jaz aı­­larynda keýip te qalady. О́zennen keler anaý aıtqandaı qaýip joq.

– Kópirdi sý basqannan keıin aýyl turǵyndary temirjoldy boılap qatynaıtyn edi. Birer márte aıyppul salynǵannan keıin sap tıyldy. Biraq bala-shaǵany kózińnen tasa etpeı qarap otyra almaısyń ǵoı. Keıde tártip buzatyndar da tabylyp qalady, – deıdi Jastilek aǵaı.

Aýyldyq okrýg ákimdiginde úmit otyn tutatatyn umty­lys bar tárizdi. Olar jol ýchas­kesin keńeıtip, úıindi kó­pir­diń eni men qorshaýyn stan­dartqa sáıkestendirý týraly joba jasaǵan. Tipti, osy isti júzege asyratyn merdiger de anyqtalypty.

Al aýyz sý máselesi óte qıyn. Buryn aýylǵa aýyz sý aptasyna eki márte tasymaldansa, qazir bir-aq ret qatynaıdy. Aýyz sýdy turǵyndar temir nemese plastık ydystarǵa quıyp alady. Bıylǵydaı qara qarǵanyń mıy qaınaıtyn ystyqta mun­daı ydystarǵa sýdy saqtaý­dyń ózi ońaı emes. Aptalap jabyq ydys­­ta turǵan sýdyń túsi ózge­rip, dámi buzylady.

Aýyl turǵyndary qymbat bolsa da óz uńǵymalaryn qazyp alýǵa umtylýda. Bul tarap­taǵy tyǵyryqtan shyǵar jal­ǵyz jol – osy. Áıtse de, aýyl qotanyndaǵy uńǵyma qazyp shyǵarǵan sý ishýge jaramsyz, tym tuzdy. Turǵyndardyń aıtýyna qaraǵanda, onymen baqsha sýarýǵa da bolmaıdy, mal da ishpeıdi. Aýyl turǵyny Irına Bagapova osyndaı uńǵymany qazdyryp, 18 metrden sý shyǵa­rypty. Tirshiliktiń túıtkili áb­den qajytqanymen, baýyr basqan jerinen kóshkisi kel­meıdi. Ásirese, 92 jastaǵy ana­sy qonys aýdarýǵa qarsy. Eńbek ardageri Lıýdmıla Shmık te jaıly jer izdep kete almaı otyr.

Kishkentaı aýyldyń túıindi máseleleri qalaı sheshiletinin Krasnoıar selolyq okrýginiń ákimdiginen suradyq. Ákimdiktiń aıtýyna qaraǵanda, shaǵyn aýyldy aýyz sýmen qamtamasyz etip otyrǵan «Kókshetaý sý arnasy» kásiporny aptasyna bir márte ǵana kólik jibere alady. Bar múmkindikteri – sol. Eger kásiporynnyń mashına parki jańartylsa, tasymaldyń kóbeıýi múmkin.

Al Kókshetaý qalasynyń qurylys bóliminiń málimdeýine qaraǵanda, osy tóńirektegi Elıta, Avtobaza, Chaıkıno jáne Qyzyljuldyz aýyldaryn aýyz sýmen jabdyqtaý máselesin sheshý úshin jobalyq-smetalyq qujat ázirlep jatyr eken. Oblystyq energetıka jáne turǵyn úı-kom­mýnaldyq sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy Danııar Qýanyshbaevtyń aıtýynsha, óńirdegi Qyzyljuldyz tá­rizdi shaǵyn aýyldardy aýyz sýmen qamtamasyz etý úshin sýdy tazartý jáne taratý pýnkt­terin ornatatyn joba ázirlenip jatyr. Bul jospar 2025 jylǵa qaraı júzege aspaq.

Aýyl balalary Krasnoıar aýylyna qatynap oqıdy. Qysy qatty bul óńirde boran jıi. Al ondaı kezde joldyń da tazalanbaı qalatyn kúnderi bolady. Amal joq mektep oqýshylary qarǵa adym jer uzap shyǵa almaıdy. Kóktemde taǵy solaı. Keıingi jyldary qarqyndy damyp kele jatqan Kókshetaý qalasynyń Saryarqa shaǵyn aýdany ıek astynda. Qopa kólin jaǵalaı salynatyn aınalma jol osy aýyldy basyp ótpek. Mine, sol kezde aq túıeniń qar­ny jarylmaq. Oǵan sheıin tur­mystyń taýqymetimen aýyl tur­ǵyndary ózderi ǵana kúresip keledi.

Osy jyly aýyldyq okrýg ortalyǵynan aýylǵa deıingi jolǵa qıyrshyq tas tóselipti. Áıtse de, irgedegi karerden aýyr kólikpen qum tasıtyndar jalǵyz joldy jıi buzyp tas­taıdy eken.

13 tamyzda aýyldyq okrýg­tiń jańa ákiminiń saılaýy ótti. Endigi úmit – el sengen jańa ákim­de. Bálkim, Qyzyl­jul­dyz­dyń juldyzy janyp qalar.

Kókshetaý