Zerde • 05 Qyrkúıek, 2023

Táshenovtiń alǵysy

260 ret
kórsetildi
5 mın
oqý úshin

Burynǵy bılerden qalǵan «ádil adam el bastar» degen sóz bar. Ásilinde qaıratker tulǵa el tanyǵan aqyn ıa jazýshy, áldebir belgili adam bolýy shart emes. Júregi taza, kóńli aq, qaıratty, ádiletsizdikke jany tózbegen erjúrektiń biri Tashmuhamet Beısenbaevty bireý bilse, bireý bilmeıdi, árıne. Aqmola jurtyna sińirgen eńbeginen bólek, bul kisiniń ómiri eki tulǵaǵa qatysty estelikti tiriltedi. Sáken Seıfýllın hám Jumabek Táshenov týraly.

Táshenovtiń alǵysy

El isine asa belsendilikpen aralasqan qaırat ıesi Tashmuhamet Beısenbaevtyń eńbek jolyn muqııat baıyptaǵan – Ilııas Qaraǵozın esimdi qalamger. Derek Astana qalasyndaǵy tarıhı ólketaný murajaıda ekenin aıtady. 1915 jyly berilgen áskerı kýálikte «Tashmuhamet Beısenbaev Aqmola oblysy áskerge astyq daıyndyq jónindegi HII aýdannyń meńgerýshisi» delinipti. Sonymen qatar Tashekeń ómir jolynyń eleýli tustaryn 88 shýmaq jyrmen ádiptepti. Onda qoǵamdyq isterge qalaı aralasqany, qandaı áreketterge barǵany, halyqpen birigip ne istegeni baıandalǵan. Ásirese Aqmola óńirindegi Aqkól, Qoralykól mańyndaǵy momyn eldiń qaqysy úshin qaırat qylǵany kúres jolyndaǵy ómirin shyńdaı túskenge uqsaıdy. Tepkige jyqqan dúmdiler tym tegeýrindi ekenin sezgen Tashmuhamet Aqmoladaǵy Sáken Seıfýllınge júginedi. Sóıtip, Sákenniń nusqaýy arqyly maqsattaryna jetedi. Qoralykólge qonystanǵan momyn el mekenin qutty qonys bolsyn dep Oljabaı ataýdy uıǵarady. Beısenbaevtyń bas bolýymen dúken, kooperatıv, bastaýysh mektep ashylady. Atalǵan isterdi atqarǵan qaıratker esimi elge jaıylyp, el múddesi jolynda tynymsyz eńbek ete beredi. О́miriniń 37 jylyn kooperasııa salasyna arnaǵan Tashekeń óz basynan keshken oqıǵalar jóninde bertin kele áńgime qozǵaǵanda: «Sol kezde Sáken biraýyz sózben meniń aldaǵy taǵdyrym men mamandyǵymdy anyqtap bergenin ańǵarmappyn», depti. Oljabaı aýylynda ǵana emes, keıin Azat aýdany ortalyǵynda tutynýshylar bólimshesin ashady. Odan oljabaılyqtar qaıta suratyp alǵan soń az jyldar sonda qyzmet etip, Taıtóbedegi Oktıabr kooperatıvin basqaryp, jumysyn jolǵa qoıady. Ekinshi dúnıejúzilik soǵys jyldarynda Jańajol, Eńbekshi aýyldarynda balyq aýlaýshy kásiporynyn basqaryp, kúnine 100 tonnadan balyq aýlap, soǵysqa 300 myń somnyń kómegin jiberedi. KSRO-nyń «Sosıalıstik jarys úzdigi» belgisimen, sol kezdegi eń joǵarǵy Lenın ordenimen marapattalady. Tutynýshylar odaǵy salasynda Tashekeń mundaı mártebege KSRO boıynsha ekinshi, respýblıka kóleminde birinshi ıe bolǵan adam. Bul ataqtyń máni – «saýda salasynda meılinshe taza bolý túbi jaqsylyqqa jetkizedi» degenge saıady.

Tirshiliginde Tash atamyz: «Sáken óte symbatty, myqty adam bolǵan. О́ziniń tutqyndalaryn kúni buryn bilgen. Qaramaǵynda istegen 20 adamnyń aty-jóni qara tizimde júrgen. Ishinde men de barmyn. Sol tizimdi Sáken der kezinde taýyp, qurtyp úlgergen. Qansha tergep, qınasa da birde-bireýimizdi kórsetpegen. Sóıtip, biz aman qalyppyz», dep otyrady eken.

Bul kisini Mınıstrler keńesiniń tóraǵasy kezinde Jumabek Táshenov izdep keledi. Amandasyp, jaǵdaıyn biledi. «Qandaı kómek kerek?» dep suraıdy. Olaı etetini, Tash atamyzdyń soǵystan qaıtpaǵan tuńǵysh uly Ǵabdýlla Jańabaev Aqmolada basshylyq qyzmette júrgeninde qol astyndaǵy Jumabek Táshenovke sharapaty kóp tıgen eken. Tash aǵasy Jańabaıda bala bolmaǵan soń, ol kisiniń baýyryna osy Ǵabdýllany salyp bergen. Jańabaev bolatyny sodan. Ǵabdýlla 1935 jyldary Aqmolada ja­ýapty hatshy qyzmetin atqarypty. 1941 jyly soǵysqa attanyp, oralmaǵan. J.Táshenov Ǵabdýllanyń qolastynda júrgende, qaramaǵyndaǵy qara mal kóp qyrylady. Ol zamanda qara mal turmaq, bir qoı, bir shelek bıdaı úshin sottap jiberetini belgili. Sonda Ǵabdýlla álgi qara malǵa jaýapty Táshenovke shań jýytpaı, aman alyp qalady. Taǵdyryna balta shaptyrmaǵan. Jumabek aqsaqal jasyna jetken Tash atamyzǵa osyny aıtyp, alǵysyn bildirip, qolynan kelgenin aıamaıtynyn eskerte ketse kerek. Bul, árıne, jumabektanýshylar úshin tyń, aınalysqa túspegen, Tashmuhamet Beısenbaev urpaqtary ǵana aralarynda áńgime qylyp júrgen derek. Elge jetip, kerekke jarasa, quba-qup.

Sońǵy jańalyqtar