BILIM MEN INFRAQURYLYM INVESTISIIаLAR KÚTEDI

Juma kúni IV Qazaqstandyq ın­vestısııalyq sammıt óz jumy­syn jalǵastyrdy. Sammıttiń alǵashqy kúninde memleketimiz úshin mańyzǵa ıe birqatar memorandýmdarǵa qol qoıylǵanyn habarlaǵanbyz. Al ekinshi kún “Qazaqstandy órkendetý jolyndaǵy óńirlik yntymaqtastyq jáne ekonomıkalyq ıntegrasııa” taqyrybynda jalǵasyn tapty. “Interneshnl Gerald Trı­bıýn” gazetiniń jaýapty redak­to­ry Elıson Smeıl moderatorlyq etken májiliste Úndistannyń Qa­zaq­standaǵy elshisi Ashok Sad­jan­har Qazaqstan Ortalyq Azııa­daǵy ekonomıkalyq kóshbasshy bolyp tabylatyndyǵyn, aımaq­ta­ǵy tikeleı sheteldik ınves­tı­sııalardyń 80 paıyzy, sondaı-aq syrtqy saýdanyń da 80 paıyzy Qa­zaqstannyń úlesine tıetin­di­gi­men dáıektep ótti. Úndistan el­shi­si Nursultan Nazarbaevtyń er­kin saýda aýmaǵyn qurýdy usyn­ǵa­nyn jáne Ortalyq Azııa el­deriniń kópshiligi ony qoldaǵanyn eske sala otyryp: – Qazaqstan tehnologııa­lyq turǵydan damyǵan jáne tabıǵı re­sýrstarǵa baı el retinde eko­nomıkalyq kóshbas­shylyq rólin óz moınyna ala alady”, – dedi. Sheteldik kompanııalardy elge tórtinshi ret jınaǵan mańyzdy jıynnyń bir májilisi Qazaqstandaǵy bilim berýdiń jaı-japsaryna, onyń keleshegine baǵyshtalǵan bolatyn. – Qazaqstanda árbir 10 myń adamnyń 700-i stýdent. Bul álemdegi eń úzdik kórsetkish, – dedi sammıtte Qazaqstannyń munaı jáne gaz ıns­tıtýtynyń Basqarýshy dırektory Jaqsybek Qulekeev. Onyń aıtýyn­sha, bul kórsetkish Eýropa elderimen salystyrǵanda eki esege joǵary. Bul bir jaǵynan jaqsy bolsa, ekin­shi jaǵynan mamandar daıyndaýda birqatar qıyndyqtar týdyryp otyr. Sheshimi tabylýy tıis máse­le­ler kóp. Menińshe, ony Batys el­derimen áriptestik pen myqty bá­se­kelestik arqyly júıeli túrde jo­ıýǵa bolady, dedi Jaqsylyq Qulekeev. Sammıtte Qazaqstan kólik jáne kommýnıkasııa salasynda sheteldik ınvestorlarǵa barlyq múmkindik­ter­di jasap otyrǵany naqty my­sal­darmen málim etildi. Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstri Ábilǵazy Qusaıynov bul baǵytta salyq, jer, bıýdjet kodeksterine, avtokólik joldary týraly zańǵa ózgerister engizilgenin atap ótti. Mınıstr ın­dýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdar­lamalar aıasynda 16 mıllıard dol­larlyq 59 joba júzege asyryl­ǵa­nyn, qazirgi kezde onyń 4,5 mıl­lı­ard dollarlyq 9-y iske qosylǵanyn jetkizdi. Sondaı-aq aldaǵy ýaqytta avtokólik joldaryn damytý boı­ynsha 6 joba júzege asatyn bolady. – Bulardyń ishindegi eń úlkeni – “Batys Eýropa-Batys Qytaı” dálizi. Jalpy uzyndyǵy 8,5 myń shaqyrymdyq jobaǵa álemdik 5 qarjy ınstıtýty 3,5 mıllıard dol­lar bóldi. Qazirgi kezde teńiz arqyly Azııadan Eýropaǵa jylyna 700 mıllıard dollardyń taýary tasy­lady. Teńiz joly ýaqyt jaǵy­nan uzaq ári qarjylaı qymbat. Qazaq­stan atalǵan dálizdi salý arqyly teńiz jolyna básekeles bola alady. Mysaly, avtokólik jolymen taýar­dy Azııadan Eýropaǵa 10 kúnde jet­kizýge bolady. Bul arzan, ári tıimdi, – dedi mınıstr. Bul jobalarmen qatar aldaǵy ýaqytta quny 288 mıllıon dollar­lyq 209 shaqyrymdy quraıtyn Taraz – Shymkent – Tashkent avto­joly, 104 shaqyrymdyq, quny 492 mıllıon dollarlyq Almaty – Qapshaǵaı joly, 70 shaqyrymdyq 580 mıllıon dollardy quraıtyn Almatynyń úlken aınalma joly jobalary júzege asyrylmaq. Qusaıynovtyń aıtýynsha, qazirgi kezde Qazaqstan aýmaǵymen 6 halyq­aralyq avto, 9 temir jol, 4 áýe dá­lizi ótedi. Avtokólik joldarynyń jalpy uzyndyǵy 128 myń, temir jol 14 myń shaqyrymdy quraıdy. 20 áýejaı bar. Onyń 15-i halyq­ara­lyq, 9-y IKAO talaptaryna saı ke­ledi. Sondaı-aq Azııa men Eýropa ara­syna 11 mıllıon tonna júk ta­symalyn júzege asyratyn Aqtaý teńiz porty bar. Qazaqstandyq ınvestısııalyq sammıttiń basty taqyryptarynyń biri retinde ýran óndirý men ıadrolyq ónerkásip salasy talqylandy. Bul sala búginde álemniń qyzyǵýshy­ly­ǵyn týdyryp otyr. Onyń ústine, Qazaqstan byltyrǵy jyly 14 myń tonna ýran óndirip, álemde ýran óndirisinen birinshi orynǵa shyqty. Sonymen qatar aldaǵy ýaqytta álemniń birqatar elderinde atom elektr stansalaryn salý júzege asyrylmaq. Bul – qazaq ýranyna suranys artady degen sóz. Shara barysynda sheteldik meı­mandardy qyzyqtyrǵanda “Qazaqstan ýran óndirisin ulǵaıta ma? Ýran óndirisindegi basty áriptesteri re­tinde kimdi kórgisi keledi? Ýran ón­im­derin ótkizýdiń basty rynoktary qaı elder?” degen saýaldar boldy. Mundaı suraqtarǵa Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar vıse-mınıstri Dúısenbaı Turǵanov, “QazAtom­Prom” ulttyq kompanııasynyń vı­se-prezıdenti Sergeı Iаshın jaýap ber­di. D.Turǵanovtyń aıtýynsha, Qa­zaqstan aldaǵy ýaqytta tek ýrandy óndirýge emes, ony óńdep satýǵa basymdyq bermek. “Bul baǵytta Ka­na­da, Reseı, Fransııa, Qytaı, Ja­ponııamen birlesken kásiporyn­dar qu­ryldy. Qazaqstan bul baǵyt­taǵy jos­­parlaryn júzege asyrýdy jal­ǵastyra beredi. Qazirgi ýaqytta ýran munaı men gaz sııaqty ınves­tı­sııa­lyq tartymdy salalar qata­rynda. Ser­geı Iаshınniń aıtýynsha, Qytaı aldaǵy ýaqytta 160-qa jýyq atom elektr stansasyn salýdy kózdep otyr. IV Investısııalyq sammıttiń jumysy “Qazaqstandaǵy ınvestı­sııa­nyń bolashaǵy: sholý men múm­kin­dikter” seksııasynyń otyry­sy­men aıaqtalyp, oǵan Premer-Mınıstr Kárim Másimov qatysty. – Bolashaqqa ınvestısııa salý­dyń 3 joly bar. Birinshisi, bolashaq­qa eshteńe salmaı munaı men gazdan túsken qarjyny jumsaý – bul jol eshqaıda aparmaıdy. Ekinshisi, syrtqy álemnen tys ishteı damý – qazir bul baǵytty qoldaýshylar kóp. О́ıtkeni olarǵa syrtqy álemmen básekege túspeı ómir súrý qolaıly. Bul jol da durys baǵyt emes. Biz úshinshi joldy tańdadyq. Ol – bilim men ınfraqurylymǵa ınvestısııa salý. Árıne, bilim salasy birden nátıje bere qoımaıdy. Alaıda, biz básekege qabiletti mamandardy daı­yn­daý arqyly bolashaqta damýdyń jańa múmkindigine qol jetkize ala­tyndyǵymyzǵa senim bildiremiz. Biz álem aldynda básekege qabiletti bo­lýymyz qajet. Sondyqtan ınfra­qurylymǵa ınvestısııa tartý – bas­ty maqsat. Biz túbinde BSU-ǵa kiretin bolamyz. Sonda sapaly bilim men ónimge salǵan ınvestısııa jemis beretin bolady. Qazaqstan uzaq mer­zimdi, biraq bolashaǵy úlken baǵytty ınvestısııalaý jolyn tańdap aldy, – dedi Úkimet basshysy. Kárim Másimov shaǵyn bızneske jaǵdaı jasaý, bul baǵyttaǵy keder­gilerdi joıý, álemdik básekege qabi­letti ónim óndirýge de ınvestısııa salýdy basty maqsat dep biletinin jetkizdi. Sammıtti ony uıymdastyrýǵa uı­ytqy bolyp kele jatqan “Inter­neshnl Gerald Trıbıýn” gazetiniń prezıdenti Stıven Danbar-Djonson qorytyndylap, Qazaqstanda ótken forým barlyq taraptar úshin tabysty bolǵanyn atady. Aınash ESALI. ALMATY.