Jahandyq lańkestik máselesi elordada talqylandy

Is-shara bastalǵan soń Qazaqstan Ult­­tyq qaýipsizdik komıteti tóra­ǵasy Ermek Saǵymbaev quttyq­taý sóz sóı­ledi. Ol ke­ńes qurylǵaly uıym­nyń damýyna eleý­li úles qosqa­nyn, aı­maq­tyq jáne ja­­han­dyq deńgeıde terrorızmge, separatızmge jáne ekstremızmge qarsy kúrestiń ti­regi jáne úı­les­tirýshi ortalyǵyna aı­nal­ǵanyn atap ótti.

Otyrysta Ulttyq qaýipsizdik ko­­mı­teti tóraǵasynyń orynbasary Rýslan Seısembaev baıandama jasady. Onyń aıtýynsha, Qazaqstanda ter­­rorıs­tik qaýip turaqty túrde saq­­t­alyp tur. Jyl saıyn keminde 2 ter­rorıstik shabýylǵa tosqaýyl qo­ıy­lady.

«Bıyl Túrkistandaǵy Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesin qoldan jasal­ǵan ja­ryl­ǵysh qurylǵymen ja­rýǵa da­ıyn­dalyp jatqan top us­taldy. Son­daı-aq Astanada ha­lyq kóp jına­la­tyn jerlerde qarýly shabýyl jasaý áre­ketteri toqtatyldy. Qolda bar aqparatqa súıensek, «ShYU-ǵa múshe mem­­leket­ter úshin terrorıstik qa­ter­ler­diń qalyptasýy birqatar ústem fak­­­tordyń áserinen bolady» degen qory­tyn­dy jasaýǵa múmkindik beredi», dedi R.Seısembaev.

Spıker sonymen qatar keıingi jyldary Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketterde terrorızm qaýipiniń artqanyna toqtaldy. Onyń aıtýynsha, keıingi úsh jylda keminde 80 rezonanstyq lańkestik shabýyl jasalǵan. Ásirese bıyl kúrt ósken. Mysaly, 2022 jyly 18 lań­­kes­tik áreket tirkelse, 2023 jyly 47 oqıǵa bolǵan.

«Terrorısterdiń qolynan 400-den as­tam beıbit azamat qaza taýyp, 940-qa jýyq adam jaraqat aldy. Kúsh qurylym­da­ry men quqyq qor­ǵaý organdaryna kúsh qoldaný áre­ketteriniń jolyn kesý úshin 300-den astam terrorızmge qarsy operasııa júrgizildi. 1 600 terrorıst pe­n olardyń kómekshileri ustaldy. Bı­lik­ke qar­sy­lyq kórsetken 60-qa jýyq qyl­mys­ker qamaldy», dedi UQK tóraǵasynyń oryn­basary.

Budan bólek, baıandamashy eldi arbaı­tyndardyń aıla-tásilderine toqtaldy. Onyń aıtýynsha, halyqty radıkal­dan­dy­rýdyń taǵy bir ma­ńyz­dy faktory – terrorızmdi ınternet arqyly nasıhattaý. In­ter­netti qoldanýshylardyń belsen­diligi terrorızm men ekstremızm ıdeo­log­te­riniń úgit-nasıhat jumy­syn júr­gi­zý­ge jaǵdaı jasap otyr.

«Búginde bul – jastardy radı­kal­­dan­dyrýdyń negizgi faktory. Sıfrly ortada halyqaralyq ter­­rorıstik uıym­dar halyqqa des­trýktıvti aq­­parattyq nasıhat júr­­­­gizip, psı­ho­lo­gııalyq áser etýi úshin paı­­dala­natyn jelilik ınfra­­­­qurylym quryldy», dedi R.Seısembaev.

UQK tóraǵasynyń orynbasary kel­tir­gen derekterge súıensek, sarap­ta­malyq baǵalaýlar ınternette jumys isteıtin 10 myńǵa jýyq ekstre­mıs­tik elektrondy alań bar ekenin kór­set­ken. Áleýmettik jeli­ler men mes­sendjerler arqyly de­rekter almasý, eks­tremıstik materıal­dardy taratý, sondaı-aq terro­rıstik qyz­met­ti basqarý qury­lady.

«О́kinishke qaraı, eń osal jáne terro­rıs­­tik qaýipke jıi ushyraıtyn sanat – jastar. Bıyl ǵana elimizde destrýktıvti qaýymdastyqtardaǵy jastar arasynan 80 myńǵa jýyq jeli paıdalanýshysy anyq­taldy. Olardyń ishinde 6 myńǵa jýyǵy 18 jasqa tolmaǵan. Bul máseleni sheshý úshin ShYU elderinde terrorızmge qarsy aq­parattyq-nasıhattyq is-qımyl jumy­syn odan ári jetildire túsý qajet», dedi spıker.

Sondaı-aq jıyn barysynda ShYU-ǵa múshe memleketter úshin lańkestik qa­­ter­­ler boıynsha qory­tyn­dy jasal­ǵany, Aýǵan­s­tan­daǵy lańkestik is-qımyldyń kóp­tigi áńgime boldy. 2021 jyly Aýǵan­standa bı­likke kelgen «Talıban» qozǵa­lysy mem­­lekettik basqarýdyń tıimdi jú­ıe­­sin quryp, qaýipsizdikti qamta­­masyz ete al­ma­ǵan. Máselen, 50-ge jýyq lańkestik shabýyl­dan 350-den astam adam­nyń ómiri qıyl­dy, odan bólek 700-den astam adam jaralandy.

«Aýǵanstandaǵy terrorıstik qa­ýip­tiń joǵary deńgeıiniń saqtalýy ShYU keńis­tiginde eksporttaý yq­tı­­mal­dyǵyn bol­jaýǵa múm­kin­dik beredi. Bul jaǵdaı ShYU-ǵa múshe mem­le­ketterde barlaý, she­kara jáne qu­qyq qorǵaý organ­da­ry­nyń ózara is-qımyl jasaý ádisteriniń praktıkalyq ny­san­­daryn jetildirýdi qa­jet ete­di», dedi R.Seısembaev.

Taǵy bir aıta keterlik másele, Shanhaı yntymaqtastyq uıymy (ShYU) qaty­sýshylarynyń quramy ke­ńeıip keledi. Bul – uıym­nyń tu­raqty ósip kele jatqan halyq­ara­lyq bedeli men yqpalynyń dáleli. О́ńir­lik terrorızmge qarsy qury­lym keńesiniń jumysyna ShYU to­lyq­qandy múshesi retinde Iran Islam Respýblıkasynyń ókili alǵash ret qa­tysty. Keler jyly ShYU-ǵa Belarýs pen Mońǵolııa to­lyq­­qandy múshe atanýy múmkin.

«Búgingi keńeste terrorızmge, ekstremızmge jáne separatızmge qarsy kúres máseleleri boıynsha buryn qa­byldanǵan sheshim­der­diń iske asyrylý barysy qa­raldy. Lańkestik áreketterge qarsy is-qımyl jáne sa­rap­­tamalyq toptar­dyń ózekti máse­leler boıynsha jumys jos­parlary bekitildi. Áýe jolaýshylary týraly aldyn ala aqparat júıelerin paı­da­l­a­nýdyń halyqaralyq tájirıbesin zerdeleý, sondaı-aq ShYU memleket­te­riniń osy saladaǵy ulttyq tájirı­be­sin taldaý qorytyndylary maqul­dan­dy», dedi R.Seısembaev.

Málimdemede terrorızmdi qar­jy­­lan­dyrý arnalarynyń jolyn kesý jáne anyqtaý, sondaı-aq qarýdyń zańsyz aı­na­lymyna qarsy is-qımyl jónindegi yn­ty­maqtastyq máseleleri kóterilgeni aıtyl­ǵan.

«Úndistan aýmaǵynda prak­tı­ka­­lyq yntymaqtastyqty kúsheı­tý úshin ınter­net jelisin ter­rorıstik jáne ekstre­mıstik maq­sat­­tarda paı­da­­lanýdyń jolyn kesý boıynsha prak­­tıkalyq semınar men terrorızmge qarsy oqý-jattyǵý josparlanǵan. 2024 jyly QHR aýma­ǵyn­da terrorızmge qarsy birlesken oqý-jattyǵý ótkizý týraly sheshim qabyl­dan­dy. Ekstremıstik ıdeologııaǵa qarsy is-qımyl boıynsha birlesken ynty­­maq­tastyq baǵdarlamasyn ázir­­leý bastaldy. ShYU elderiniń lań­kestik taqy­ry­by­na arnalǵan kezekti otyrysty Qytaıda ótkizýdi josparlap otyrmyz», dedi Rýslan Seısembaev.

Aıta keterligi, Shanhaı yntymaq­tas­­tyq uıymynyń О́ńirlik terrorızmge qarsy qurylym Keńesine Ún­distan, Iran, Qytaı, Qyr­ǵyzstan, Pákistan, Reseı, Tá­jikstan, О́zbek­stan quzyretti organ­da­rynyń jáne ShYU О́TQQ At­qa­rýshy komıte­tiniń dele­gasııalary qatysty. Baıqaý­shy­ retin­­de Belarýs jáne Mońǵolııa ókil­deri shaqyryldy.

Forýmda terrorızmdi qarjy­lan­dyrý arnalaryn anyqtaý jáne jo­lyn kesý, sondaı-aq qarýdyń zań­syz aına­lymyna qarsy is-qı­myl máseleleri qaral­dy. ShYU-ǵa múshe memleketterdiń terrorızm, separatızm jáne ekstremızmge qarsy is-qımyl jónindegi yn­ty­maq­­tastyǵynyń 2022-2024 jyl­darǵa arnalǵan baǵdarlamasyn oryn­daý­dyń ara­lyq nátıjeleri shyǵa­ryl­dy.

Aldaǵy kezeńge arnalǵan josparlar talqylandy. Osylaısha, Úndistan Respýblıkasynyń aýma­ǵyn­da ınternet jelisin terrorıstik, separatıstik jáne ekst­remıstik maqsattarda paıdalanýǵa jol bermeý boıynsha semınar men bir­les­ken oqý-jattyǵý ótkizý kózdelgen.

Sondaı-aq taraptar óńirde turaq­ty­lyq pen qaýipsizdikti saqtaýǵa baǵyt­talǵan birlesken jobalardy jáne ózge de sharalardy iske asyrý týraly qorytyndy qu­jat­­qa qol qoıdy. Qytaı Halyq Res­pýb­­lı­­ka­synyń aýma­ǵynda ShYU О́TQQ kezekti otyrysyn ótkizý týraly ýaǵ­dalastyqqa qol jetkizildi.