«Túrki ınvestısııalyq qoryn qurý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy jóninde Ulttyq ekonomıka mınıstri Álibek Qýantyrov baıandama jasady. Vedomstvo basshysynyń aıtýynsha, ekijaqty yntymaqtastyq, kópjaqty platformalar sheńberinde, sonyń ishinde Túrki memleketteri uıymy aıasynda belsendi ózara is-qımyl jasalyp keledi.
«Túrki memleketteri uıymynyń negizgi mindetteriniń biri – ekonomıkanyń ozyq sektorlaryna ınvestısııa tartý úshin qolaıly jaǵdaılar jasaý, jańa tehnologııalardyń paıda bolýyn yntalandyrý jáne olardy belsendi engizý. Bul baǵyttaǵy negizgi basymdyqtardyń biri – Túrki ınvestısııalyq qoryn qurý máselesi. Qordy qurý bastamasyna Ázerbaıjan Respýblıkasy uıytqy boldy. 2021 jylǵy 31 naýryzda ótken Túrki memleketteri uıymynyń beıresmı sammıti barysynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qordy teń kapıtaldy jáne teń daýys quqyǵy qaǵıdatyna sáıkes qurý boıynsha jumysty jedeldetý qajettigin atap ótti.
Osylaısha, bıyl 16 naýryzda Túrki memleketteri uıymyna múshe Memleket basshylary keńesiniń tótenshe sammıti aıasynda qordy qurý týraly kelisimge qol qoıyldy. Túrki ınvestısııalyq qory – túrki áleminiń ekonomıkalyq ıntegrasııasynyń alǵashqy birlesken qarjy ınstıtýty. Qordyń maqsaty óńirishilik saýdany keńeıtý jáne ekonomıkalyq belsendilikti qoldaý arqyly uıymǵa múshe memleketterdiń ekonomıkalyq damýyna járdemdesedi», dedi Á.Qýantyrov.
Mınıstrdiń sózine súıensek, Qor ınvestısııalyq qyzmet arqyly jobalardy, atap aıtqanda shaǵyn jáne orta kásiporyndardyń jobalaryn qarjylandyrady. Fızıkalyq jáne sıfrlyq ınfraqurylymdy qurýdy jáne jańǵyrtýdy qoldaý, ónerkásiptik óndiristi, kólikti, aýyl sharýashylyǵyn, týrızmdi jáne jasyl ekonomıka sekildi qyzyǵýshylyq týdyratyn salalardaǵy damý jobalaryna qoldaý kórsetedi. Bul atalǵan jobalar eń aldymen jańa jumys oryndaryn ashýǵa, Qazaqstan ekonomıkasyn ártaraptandyrýǵa múmkindik beredi.
«Qordyń jarǵylyq kapıtaly jalpy nomınaldy quny 350 mln dollar tólengen aksııalar jáne nomınaldy quny 150 mln dollar qosymsha tartylatyn aksııany quraıdy. Onda árbir memlekettiń úlesine 70 mln dollar tólengen aksııalardan turady. Qordyń árbir múshesi birdeı daýys berý quqyǵyna ıe. Qordyń quramyna qordyń Prezıdenti, Basqarýshylar keńesi, Dırektorlar keńesi, Bas dırektor jáne qatardaǵy qyzmetkerler kiredi.
Uıymǵa múshe memleketter basshylarynyń 2022 jylǵy 11 qarashadaǵy sheshimine sáıkes qordyń birinshi prezıdenti bolyp Túrki memleketteri uıymynyń burynǵy Bas hatshysy Baǵdat Ámireev taǵaıyndaldy. Qordyń ornalasqan jeri, ıaǵnı shtab-páteri retinde túrki elderi kóshbasshylarynyń kelisýimen Ystanbul qalasy bolyp belgilendi. Qordy qurý týraly kelisim halyqaralyq shart jasasýdyń zańdylyqtaryna, Qazaqstan Respýblıkasynyń halyqaralyq mindettemeleri men zańnamasyna, ulttyq strategııalyq josparlaý júıesindegi qujattardyń maqsaty men mindetterine qarama-qaıshy kelmeıdi», dedi Á.Qýantyrov.
Sonymen qatar qor aıasynda Qazaqstan halyqaralyq jáne ulttyq qarjy ınstıtýttarymen, saýda-ónerkásip palatalarymen jáne jeke uıymdarmen yntymaqtastyq ornatýǵa, óńirishilik saýdany, kóliktik-logıstıkalyq tizbekterdi, qoımalyq jáne óndiristik qýattardy keńeıtýge múmkindik alady.
Budan keıin «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy Taraptar memleketteriniń azamattaryna qatysty aqparat almasý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy talqylandy.
«Qujat tórt baǵyttan turady. Olar – eki eldiń kelgen azamattary berilgen vızalar, kelý jáne bolý tártibin buzý, azamattyqqa qabyldanǵan adamdar týraly aqparatpen almasý. Bul málimetter qos azamattyqqa qarsy kúres, zańsyz kóshi-qon arnalary jolyn kesýge septigin tıgizedi», dedi Ishki ister mınıstri Erjan Sádenov.
Kelisim Qazaqstan Respýblıkasy men Qytaı Halyq Respýblıkasynyń kóshi-qon jáne qos azamattyqqa qarsy is-qımyl salasy quzyretti organdary arasyndaǵy yntymaqtastyqta quqyqtyq negiz qalyptastyrýǵa múmkindik beredi. Qujat taraptar azamattaryna qatysty kóshi-qon salasynda aqparat almasý boıynsha ózara is-qımyldy, ekijaqty yntymaqtastyqty odan ári damytýǵa jáne nyǵaıtýǵa yqpal etedi. Májilis zań jobasyn qabyldap, Senattyń qaraýyna jiberdi.
Sondaı-aq «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq qorynan balalarǵa tólem jasaý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy ekinshi oqylymda qabyldandy.
Ulttyq qordyń jyldyq ınvestısııalyq kirisiniń 50 paıyzy balalar 18 jasqa tolǵanǵa deıin olardyń arnaıy jınaq shottaryna aýdarylady. Bul qarajatqa olar bolashaqta turǵyn úı jaǵdaıyn jaqsartyp nemese bilim ala alady. Turǵyn úı satyp alýǵa nemese jaqsartýǵa Qazaqstan aýmaǵynda ǵana ruqsat etiledi, al bilim alý úshin sheteldik oqý ornynda oqýǵa múmkindik bar.
Jınaq jáne tólem tetigi 2024 jyldyń 1 qańtarynan bastalady. Árbir balanyń shotyna onyń týǵannan nemese Qazaqstan azamattyǵyn alǵan kezden bastap 18 jasqa tolǵanǵa deıin baǵdarlamaǵa qatysqan tıisti jyly úshin birdeı soma aýdarylady. Qarajat Ulttyq qorda bolady jáne ony Ulttyq Banki qarjy quraldaryna ınvestısııalaýdy jalǵastyrady. Tek shotta jınaqtalǵan qarajatty on segiz jasqa tolǵannan keıin ǵana paıdalanýǵa múmkindik beriledi. Alaıda balalar azamattyqty ózgertken nemese joǵaltqan kezde bul quqyǵynan aıyrylady. Sonymen qatar tólenetin qarajat salyq salýdan bosatylady.
Májilismender búgingi jalpy otyrysta Ulttyq qordan balalarǵa tólenetin tólemder máselesine qatysty túzetýlerdi qabyldap, Senatqa joldady. Sonymen qatar zań maqsatty jınaqtardy jáne olardy tóleýdi toqtata turý, tyıym salý, tárkileý múmkindigin shekteý sharalaryn, alýshy qaıtys bolǵan nemese qaıtys boldy dep tanylǵan jaǵdaıda muragerlerdiń olardy alý quqyqtaryn belgileıdi.
Budan bólek, jalpy otyrysta depýtat Vera Kım Ekologııa máseleleri jáne tabıǵat paıdalaný komıtetiniń quramyna saılandy. Ol depýtattyq ókilettigin toqtatqan Ǵalymjan Eleýovtiń ornyna Májilistegi «Amanat» fraksııasynyń qataryna qosyldy. Aıta keteıik, keshe Ortalyq saılaý komıssııasy bos turǵan mandatty Vera Kımge berý týraly qaýly qabyldaǵan edi. Ol 2021 jyldan 2023 jyldyń qańtaryna deıin VII shaqyrylymdaǵy Májilis depýtaty boldy.
Jıyn sońynda depýtattar tıisti memlekettik mekemeler basshylaryna saýaldaryn joldady. Maqsat Tolyqbaı Almatynyń aınalasyn mekendegen halyqtyń jaǵdaıyna qatysty saýal joldady. Onyń aıtýynsha, turmysy turalap qalǵan, bıýdjetten bir tıyn kómek kórmeıtin, Almatynyń aınalasynda turatyn jarty mıllıon adamnyń jaǵdaıy kúrdeli.
«Jaqynda Almaty oblysynyń aýdandaryn aralap, myńdaǵan turǵynmen kezdesý ótkizip, saıajaı alaptarynda turatyn eldiń qalaı kúneltip otyrǵanyn kórip shoshydym. Qonaev qalasy, Qarasaı, Eńbekshiqazaq, Talǵar, Jambyl, Ile aýdanynyń ózinde 674 saıajaı bar. Turǵyndarynyń sany bes júz myńǵa jaqyndaǵan. Bul derektiń ózin de naqty aıtý qıyn. Sebebi azamattar turǵylyqty mekenjaı boıynsha tirkele almaǵan soń, járdemaqy men memlekettik kómek alý úshin Almaty qalasyna tirkelýge májbúr.
Halyq qysy-jazy turǵynjaı etip otyrǵan júzdegen saıajaıda mektep, balabaqsha, qoǵamdyq kólik qatynasy, medısınalyq járdem kórsetý, asfalt, poshta, baılanys pýnkteri áleýmettik qyzmet ınfraqurylymy, áleýmettik nysandar atymen joq. Elektr qýatyna deıin jekeniń qolynda. Eki ese tarıfpen tóleýge májbúr», dedi M.Tolyqbaı.
Depýtattyń aıtýynsha, oqý jyly bastalǵaly balalar birneshe shaqyrym jerdegi mektepke balshyqpen baryp, keıde ıterge talanyp jatyr. Osyǵan baılanysty olarǵa aýyl statýsyn berý qajetin atap ótti. О́ıtkeni qoldanystaǵy zańnamaǵa sáıkes jergilikti atqarýshy organdar bıýdjet qarajatyn qalalyq jáne aýyldyq aýmaqtardy damytýǵa ǵana bóle alady.
«Bul túıtkildi máseleni Úkimet deńgeıinde kún tártibine shyǵarmasaq, bunyń arty úlken áleýmettik shıeleniske alyp kelýi múmkin. Saıajaılardyń terrıtorııasyn qasyndaǵy aýyldyq okrýgterge qosyp nemese «aýyl» statýsyn bere salǵanmen problema sheshile qalmaıdy. Bir ǵana oblys ákimdiginiń shamasy jetpeıdi. Kóp qarjyny qajet etedi. Sondyqtan Úkimet jedel áreket etip, saıajaı máselesin sheshýge arnalǵan naqty, aýqymdy baǵdarlama ázirleý kerek. Ashyǵynda, bul Almaty oblysynda ǵana emes, baıtaq elimizdiń ár óńirindegi másele», dedi M.Tolyqbaı.
Budan bólek, birneshe depýtat naqty máselelerge qatysty saýal joldady.
