Polımer óndirisiniń paıdasy

Q.Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq zertteý ýnıversıtetinde «QazPolymers Dialogue: bilim, ǵylym jáne bıznestiń ózara yqpaldastyǵyna» arnalǵan dóńgelek ústel hımııa ǵylym­darynyń doktory, professor Erenǵaıyp Shaıhýtdınovtyń 90 jyldyǵyna oraı uıymdastyryldy. Sanaly ǵumyryn polımer ǵylymynyń damýyna, hımııalyq ınjenerııa salasynyń óristeýine arnaǵan akademık irgeli zertteýlerin jazyp, makromolekýlıarlyq hımııa salasyna tyńnan túren saldy.

– Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtý­tynyń prorektory, rektory qyzmetin atqarǵan jyldarda akademık Erenǵaıyp Shaıhýtdınov organıkalyq zattar men materıaldar, beıorganıkalyq jáne ja­rylǵysh zattar, pırotehnıkalyq qu­raldar, munaı-gaz, kómir, polımer­ler­di óndirý ári óńdeýmen baılanys­ty hımııalyq tehnologııa salasyna teh­­no­logtardy daıarlaý isin damytty. Aka­demıktiń basshylyǵymen el ekonomıkasy úshin qıyn kezeńniń ózinde, ótken ǵasyrdyń 90-jyldarynda oqý ornynda ınjenerlik beıindegi mamandar daıarlana bastady. Stýdentter men oqytýshylar bilim almasý baǵdarlamasymen alys-jaqyn shetelderge shyqty. Hımııa salasynda 600-den astam ǵylymı eńbek jazyp, osy salada jańalyqtyń jarshysy bola bilgen akademık 40 ǵylym kandıdatyn, 10 ǵylym doktoryn, 5 PhD daıyndady. Búginde Prezıdent Jol­daýyndaǵy mindetterge oraı ýnı­ver­sıtet polımer ónerkásibinde maman­darǵa qajettilikti óteı otyryp, ınjener mamandardyń biliktiligin arttyrý, jańa býyn mamandaryn daıarlaýǵa qatysty máselelerde múddeli taraptardyń usynys­taryn tyń­daýǵa daıyn. Sondyqtan qarqyn­dy damyp kele jatqan polımer óner­kásibiniń, munaı-gaz-hımııa salasynyń aldynda óndiristi ǵylymmen ushtastyrý mindeti tur, – dedi rektor Meıram Begentaev.

Sarapshylardyń boljamyna sáıkes, elimizde polımer naryǵy jylyna ortasha eseppen 4 paıyzǵa ósip jatyr. Qurylys materıaldary, qaptama buıymdar, avtomobıl jasaý segmentinde polımerli ónimderdi paıdalaný keıingi alty jylda eki ese ósken. Bıylǵa deıin naryq granýldy polıpropılenmen qamtamasyz etilip kelse, jyldyq qýaty 500 tonnany quraıtyn Kazakhstan Petrochemical Industries (KPI) polıpropılen óndiristik kesheniniń iske qosylýy elimizdegi óń­deý­shi kásiporyndardyń qajettiligin qam­tamasyz etetin bolady. Osy oraıda eli­mizdegi birqatar tehnıkalyq joǵary oqý oryndarymen yqpaldastyqta jumys istep kele jatqan Atyraýdaǵy polıpropılen óndirý zaýyty álemdik naryqta ózin iri oıynshy ekenin dáleldeı otyryp, 2030 jylǵa qaraı óndirisin 110 myń tonnaǵa deıin jetkizýdi kózdep otyr. «KPI Inc» JShS basqarma tóraǵasy Danııar Tıesov polımer óndirisiniń basymdyqtaryna toqtalyp, polıpropılen jáne polımerden jasalǵan buıymdar óndirisin damyta otyryp, temir, qaǵaz, aǵash sııaqty dástúrli materıaldardy polımerge almastyrý, polımer buıymdar eksportyn, onyń qurylys, medısına salasyndaǵy úlesin arttyrýdyń mańyzdy ekenin atap ótti.

Jıyn barysynda ǵalymdar men bız­nes ókilderine ǵylymdy qajet ete­tin ekonomıka qurý úshin ǵylymı zertt­eý­lerdi júzege asyrýǵa jáne kommer­sııalandyrýǵa járdemdesetin jobalar týraly «Ǵylym qory» AQ basqarma tór­aǵasy Ábdilda Shámenov aıtyp berdi. Ol óńirler men salalar boıyn­sha kommersııalanǵan jobalarǵa, ıdeıadan kommersııalandyrýǵa deıingi tolyq ǵylymı-tehnologııalyq sıkldi qam­tamasyz etý tetikterine toqtal­dy. En­digi kezekte Prezıdent Joldaýyn­da aıtylǵan bıznes-ınkýbator, kommer­sııalandyrý ortalyǵy, tehnopark, qu­ras­tyrý bıýrosy sııaqty ınnova­sııalyq ınfraqurylymdar, aımaqtaǵy jo­ǵary oqý oryndarynyń negizinde bir­tu­tas ın­no­vasııalyq ekojúıe qurý baǵy­­tyndaǵy jobalar da mańyzdy bola túspek.

Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq zertteý ýnıversıtetiniń hımııa jáne organıkalyq zattar tehnologııasy ka­fed­rasynyń meńgerýshisi, hımııa ǵylym­darynyń kandıdaty Ǵalııa Irmýha­metova polımerli materıaldarǵa qatys­ty ǵylymı zertteýlerdi kommersııalan­dyrý barysy týraly baıandady. Ǵalym­dar nysanaǵa alǵan joba ósimdik shıki­zaty negizinde gıdrogeldi emdeý fıtopreparattar óndirisin jolǵa qoıýdy maqsat etedi. Ǵalymnyń aıtýynsha, elimizde polımerli gıdrogeldi óndiris kenjelep barady. Medısına, kosmetıka jáne hımııa-farmasevtıka óndirisiniń suranysy ımport esebinen ótelip jatyr. Sondyqtan gıdrogeldi tańǵyshtar tehnologııasyn iske asyryp, tájirıbelik-ónerkásiptik óndiristi jolǵa qoıýdyń terapevtik tıimdiligi joǵary bolmaq.

Búginde ınnovasııalyq tehnologııa­lardy jol qurylysyna paıdalaný jol sapasy men asfaltbetondy qabat­tyń tózimdiligin arttyrýǵa yqpal ete­tini tájirıbede dáleldendi. Al jol qu­ry­lysynda polımerlerdi paıdalaný onyń aıazǵa tózimdiligin arttyryp, paı­da­laný kezeńin uzartýǵa múmkindik bere­di. Polımerli qospalardyń joǵary jáne tómen temperatýrada bıtým men as­fal­tbetonǵa áseri týraly Qazaqstan jol ǵylymı zertteý ınstıtýtynyń fı­lıa­ly jol-qurylys materıaldary jáne jańa tehnologııalar bóliminiń je­tek­shisi, PhD Saltanat Áshimova aıtyp ótti. Maman atap ótkendeı, osy oraı­da jol salasynyń normatıvtik-qu­qyq­­tyq bazasyn jetildirý, materıaldar, qu­rylymdar men jumys sapasyn qada­ǵalaý, qurylys salasyn ǵylymı-tehnı­kalyq turǵydan qoldaý sııaqty saladaǵy ózekti máselelerdi sheshý ýaqyt kúttirmeıdi.

S.О́tebaev atyndaǵy Atyraý munaı-gaz ýnıversıetetine qarasty N.K.Nádirov atyndaǵy munaı-hımııa ınjenerııasy jáne ekologııa ınstıtýtynyń professory, tehnıka ǵylymdarynyń kandıdaty Aıgúl Býkanova munaı-hımııa bilim klasterin damytý qajettigin alǵa tartty.

– Jahandyq básekelestik jaǵdaıynda ǵylymı zertteýlerdiń nátıjeleri men jańa tehnologııalardy damytý, óndiriske engizý óte mańyzdy. Sondyqtan bilim, ǵy­lym jáne óndirýshiler arasyndaǵy ózara is-qımyl, ásirese munaı-gaz hımııa­sy salasyn damytý memleket tarapynan basty nazarda turǵandyqtan, munaı-hı­mııa bilim berý klasterin ońtaıly, kási­bı standarttar negizinde iske asyrýy qajet. Osy oraıda sheteldik joǵary oqý oryndarymen qos dıplomdyq jáne birlesip oqytý, ǵylymı uıymdarmen jáne kásip­oryndarmen ekonomıkanyń mu­naı-hımııa sektorynyń tájirıbege baǵ­darlanǵan jáne dýaldy oqytý negizinde ma­mandar daıarlaý isi ýaqyt talaby, – dedi ol.

Qazirgi kezde atalǵan oqý ornynda munaı óńdeý, munaı hımııasy, gaz óńdeý, gaz hımııasy, polımer materıaldar óndirisi boıynsha úsh deńgeıde mamandar daıarlanyp jatyr. Desek te, sarapshy atap ótkendeı, keıingi otyz jylda eńbek naryǵyna ınjener-hımık, tehnologtar daıarlaıtyn oqý ornyna munaı-hımııa baǵytyna túsetin túlekter sany eki ese azaıǵan. Jastardyń basqa aımaqtarǵa ketýi beleń alyp jatyr. Oqý ornynyń kadrlyq áleýetinde de keri dınamıka kórinis berip otyr.

Osylaısha dóńgelek ústelge qatysý­shylar polımer ónerkásibin damytý, balamaly jasyl tehnologııalar, mamandar daıarlaýda týyndap otyrǵan keleli máselelerdi bólisip, ǵylym men bilim, óndiristik tájirıbe yqpaldastyǵyn damytýǵa nazar aýdardy.

ALMATY