Serik Jaılaýuly 1976 jyly Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń hımııa fakýltetin bitirdi. Elimizdiń eń úzdik joǵary oqý ornynda bilim alǵan jas maman ǵylym jolyn tańdady. Ǵylym akademııasy quramyndaǵy Hımııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtyna joldamamen kelip, qyzmetke turdy. Instıtýtta taban aýdarmaı toǵyz jyl eńbek etip, ǵylymı zertteý júrgizý, laboratorııalyq zertteý nátıjelerin saralaý men jınaqtaý, oı túıip, qorytyndy jasaý joldaryn, ádisteri men tásilderin jete meńgerdi. Alǵashqy zertteý eńbekterin jazyp, jarııalady. Organıkalyq hımııa mamandyǵy boıynsha kandıdattyq dıssertasııa qorǵady, ǵylym men bilim jolyndaǵy alǵashqy jetistikteri jas maman qabiletiniń jarqyrap ashylýyna yqpal etti, kásibı quzyrettiligin arttyrdy.
Qabiletti, talantty jas ǵalymǵa respýblıkanyń Bilim mınıstrligi basshylarynyń yqylasy tústi. 1985-1995 jyldary Bilim mınıstrliginde aǵa ınspektor, basqarma basshysynyń orynbasary, mınıstrdiń kómekshisi, bólim basshysy, bas basqarma basshysy laýazymdarynda eńbek etip, ǵylymı zertteý men bilim berý isin uıymdastyrý, basqarý salasynda memlekettik deńgeıdegi biliktilik bıigine kóterildi. Mınıstrler kabınetiniń apparatynda syrtqy baılanystar bóliminiń hattamalyq qyzmet sektorynyń meńgerýshisi, Qazaqstannyń TMD elderimen yqpaldastyq boıynsha memlekettik komıteti tóraǵasynyń orynbasary, Bilim jáne mádenıet mınıstrliginiń joǵary jáne orta arnaýly bilim departamenti dırektorynyń orynbasary, Bilim, mádenıet jáne densaýlyq saqtaý mınıstrligi quramyndaǵy joǵary jáne orta arnaýly bilim basqarmasy basshysynyń orynbasary, basshysy bola júrip, elimizdiń ǵylymy men bilim berý isiniń kórnekti qaıratkeri, tuǵyry bıik turlaýly tulǵasy deńgeıine kóterildi.
Serik Jaılaýuly 1999 jyly Qazaq memlekettik Qyzdar pedagogıkalyq ınstıtýtynyń rektory bolyp taǵaıyndaldy. Jalpy, pedagogıka mamandyǵy boıynsha doktorlyq dıssertasııa qorǵady. «Joǵary oqý oryndary men jalpy bilim beretin mektepter júıesinde jas mamandardy kásiptik adaptasııalaýdyń ǵylymı-pedagogıkalyq negizderi» taqyrybynda jazylǵan doktorlyq dıssertasııasynda joǵary jáne jalpy bilim beretin mektepter pedagogıkasynyń asa ózekti jáne irgeli dıdaktıkalyq máseleleri sheshimin tapty. Dıssertasııada negizdelgen tujyrymdar men qaǵıdalar otandyq pedagogıka ǵylymyndaǵy jańa jetistik retinde baǵalandy. Serik Jaılaýulynyń zertteýleri bilim berý isiniń ómirlik mańyzy zor ózekti máselelerine arnaldy.
О́mir jolynyń túrli belesinde alǵan tereń bilimi men bıik kásibı quzyrettiligi, baı tájirıbesi Serik Jaılaýulynyń árqashan adal da senimdi qoldaýshysy boldy. 2003-2007 jyldary A.Iаsaýı atyndaǵy Halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıtetiniń prezıdenti bolyp qyzmet etkende ony qoldaǵan da, qorǵaǵan da osylar boldy: tereń bilimi, bıik quzyrettiligi, baı tájirıbesi. Bul úsh qazyna-baılyq kisilik kemeldikpen, azamattyq asyl ustanymmen ushtasyp, ǵylym men bilim qaıratkeriniń biregeı abzal qasıetiniń negizine aınaldy. Serik Jaılaýulynyń tııanaqty, júıeli uıymdastyrý jáne basqarý jumystarynyń nátıjesinde Halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıteti Túrki áleminiń uıystyrýshy, yntymaqtastyrýshy rýhanı ortalyǵyna aınaldy.
Bilim jáne ǵylym mınıstrliginde jańa maqsattar men mindetterdi júzege asyrý barysynda basshylar bilim men ǵylym salasynda basshylyq laýazymynda baı tájirıbe jınaǵan, sheber uıymdastyrýshy, salıqaly basqarýshy Serik Pirálıevke nazar aýdardy. Prezıdent ókimimen Serik Jaılaýuly Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń jaýapty hatshysy bolyp taǵaıyndaldy. Keıinnen Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń rektory boldy. Serik Jaılaýuly rektorlyq qyzmetin Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń strategııalyq damý baǵdarlamasyn jasaýdan bastady. Baǵdarlamada ýnıversıtettiń basty qyzmet salalary boıynsha naqty maqsattar, mindetter belgilenip, olardy is júzine asyrýǵa qajetti jaǵdaılar, tetikter anyqtaldy. Rektor ýnıversıtet quramynda «Bilim mazmuny jáne jańartpa tehnologııalar» ǵylymı-zertteý ınstıtýtyn ashyp, atqarylar istiń ǵylymı-ádistemelik, áleýmettik, tehnologııalyq negizderin ádisnamalyq jáne teorııalyq deńgeıde qapysyz tııanaqtaýǵa qol jetkizdi, bilim mazmunynyń sapasyn ǵylymnyń sony jetistikteri men qoǵamnyń zamanaýı suranysyna saı udaıy jaqsartýdyń júıesin jasady. Oqý laboratorııalary, zerthanalar eskirgen, ýaqyt suranysyna jaýap berýden qalǵan qural-jabdyqtary, ýnıversıtettiń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy zaman talabyna saı tolyq jańartyldy. Ýnıversıtettiń damý strategııasyn kezeń-kezeńimen is júzine asyrýdyń naqty nátıjeleri rektordy jańa beleske qulshyndyrdy. 2011 jyly Respýblıkalyq qoǵamdyq-saıası «Prezıdent jáne halyq» gazeti men «Ýaqyt tańdaýy» agenttigininiń birlesken jobasy aıasynda ár sala boıynsha jyl úzdikteri anyqtaldy. Osy joba aıasynda ótkizilgen saraptaý jáne saralaý jumystarynyń nátıjesinde Serik Jaılaýuly «Jyldyń eń úzdik rektory» atandy.
Ýnıversıtettiń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy, bilim berý, maman daıarlaý sapasy jyl saıyn jaqsaryp, jańa deńgeıge kóterildi, oqytýshy-professorlar korpýsynyń ıntellektýaldyq áleýeti artty. Qos dıplomdy bilim berý júıesi jolǵa qoıyldy. Ýnıversıtette magıstrler men PhD sheteldik ýnıversıtettermen birige daıarlaý júzege asyryldy. Sorbonna Parıj Sıte (Fransııa), Vıktor Franklın pedagogıkalyq ýnıversıteti (Aýstrııa), Granada ýnıversıteti (Ispanııa), Pech ýnıversıteti (Majarstan), Baltyq halyqaralyq akademııasy (Latvııa), Erzındjan memlekettik ýnıversıteti (Túrkııa), Hýbeı tehnologııalyq ýnıversıteti, Ýhan ýnıversıteti (Qytaı), taǵy da basqa ýnıversıtettermen tyǵyz yntymaqtastyqta, birlese otyryp júrgizgen jumystar ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtettiń bilim berý, maman daıarlaý qyzmetin bıikke kóterdi. Bul rette 2014 jyly Serik Jaılaýulynyń bastamasy jáne eren eńbegi nátıjesinde ashylǵan «Sorbonna – Qazaqstan» ınstıtýty Abaı atyndaǵy QazUPÝ men «Sorbonna» joǵary bilim ǵylymı ortalyǵynyń birlesken oqý baǵdarlamasy boıynsha birikken bakalavr jáne qos dıplomdy magıstr daıarlaýda qol jetken tabystar ýnıversıtettiń bilim berý, maman daıarlaý isin jańa sapalyq deńgeıge shyǵardy. Serik Jaılaýuly basshylyq etken jyldarda Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıteti zor jetistikterge jetti. Osy jetistikter keıingi jyldarda ýnıversıtettiń halyqaralyq reıtıng júıesinde joǵary kórsetkishke jetýine negiz boldy.
Ulttyq ýnıversıtet rektorynyń ajaryn ashatyn, abyroıyn arttyratyn erekshe qýat kózi – onyń ǵylymı zertteý salasyndaǵy jetistikteriniń áleýmettik mańyzynyń joǵarylyǵy. Ǵylymda qoǵamnyń memlekettik máni bar, áleýmettik mańyzy zor ózekti máselelerin sheshýge ár eki rektordyń biriniń nemese ár eki ǵalymnyń biriniń qabileti jete bermeıdi. Oǵan ǵylymı zertteýlerine aqyl-oı qýatynyń, júrek qalaýynyń jylýy men jaryǵyn tolyq jumsaǵan, zertteýdiń teorııalyq jáne metodologııalyq tetikterin túgel meńgergen qabileti zor, talantty da daryndy ǵalym ǵana jete almaq. Mundaı qasıet ǵylym men bilim álemindegi ozyq tulǵada ǵana bolady. Serik Jaılaýuly zamanynyń ǵylym men bilim álemindegi ozyq tulǵasy edi. Ǵalymnyń ǵylymı zertteýleri halyq sharýashylyǵy úshin básekege qabiletti joǵary bilimdi jáne joǵary bilikti jas mamandar daıarlaýdyń ǵylymı, ǵylymı-ádistemelik, áleýmettik, teorııalyq jáne metodologııalyq irgeli máselelerin sheshýge arnaldy. Osy salada ol 400-den astam ǵylymı eńbek, oqýlyq pen oqý quralyn jarııalady, óndiriske 10-nan astam oqý pánin, bilim berý baǵdarlamasyn engizdi, 30-dan astam ǵylym kandıdaty men doktoryn, fılosofııa doktoryn daıarlady, onyń redaktorlyǵymen 50-den astam ǵylymı, ǵylymı-kópshilik basylym jaryq kórdi. «Qurmet» jáne «Parasat» ordenderimen marapattaldy. Y.Altynsarın atyndaǵy memlekettik syılyqtyń laýreaty, Bilim berý isiniń úzdigi atandy.
Ǵalymnyń ǵylymı zertteý keńistiginen ózara sabaqtas eki sala erekshe aıshyqty kórinedi. Onyń biri – bilim mazmuny, ekinshisi – ulttyq tárbıe. Ǵalymnyń teń avtorlarmen birge jazyp, jarııalaǵan eki tomdyq «Jalpy hımııa» oqýlyǵy jáne basqa oqý quraldary joǵary bilim berý isindegi basty bilim negizi qyzmetin atqardy, hımııa mamandyǵy boıynsha bilim alýshy bolashaq muǵalimder úshin qymbat qundylyqqa aınaldy. Ulttyq tárbıe jóninde jazylǵan «Ulttyq tárbıe», «Ulttyq tárbıeniń patrıottyq mazmuny» oqý quraldary, «Ulttyq tárbıe salt-dástúr, ádet-ǵuryp negizinde» jáne basqa eńbekterinde avtor ulttyq tárbıeni zertteý páni retinde ǵana qarastyryp qoımaı, ony oqý pánine aınaldyrdy, bilim berý júıesine jańa oqý pánin engizdi. Jańa oqý pánin ǵylymı, ádistemelik quramdastaryn tolyqtyrý maqsatynda júrgizilgen jumystar nátıjesinde jańa ǵylymı baǵyt qalyptasty, ulttyq tárbıe kafedrasy, ulttyq tárbıe ortalyǵy jumys istep, professor S.Pirálıevtiń bas redaktorlyǵymen «Ulttyq tárbıe» respýblıkalyq ǵylymı-kópshilik jýrnaly shyǵa bastady, oqytýshylar men zertteýshilerdiń jańa býyny ósip, jetildi. Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń buıryǵymen ýnıversıtet janynan «Ulttyq tárbıe jónindegi respýblıkalyq úılestirý keńesi» quryldy, onyń tóraǵasy bolyp ýnıversıtet rektory S.Pirálıev bekitildi. Ulttyq tárbıe berý isi respýblıka aýmaǵynda keń qanat jaıyp, jańa serpinmen jalǵasty.
«Ulttyq tárbıe» jýrnalynyń birinshi nómirinde jarııalanǵan «Jahandaný úderisindegi jastarǵa ulttyq tárbıe berýdiń róli» atty maqalasynda S.Pirálıev mynadaı pikir aıtty: «Ulttyq tárbıe týraly ıdeıa búgingi kún talaby men ómirlik qajettilikten týyndap otyr. Qazaq eliniń álemdik keńistikte óz jolyn tańdaýy – árbir qazaqtyń emin-erkin ómir súrýiniń kepili. Ol sózsiz urpaqtar qamy degen uǵymmen úndesedi. El bolý, memleket qurý – sonaý túrki zamanynan jelisi úzilmeı kele jatqan ulttyq arman-ańsar. El bolý – bolashaqqa ashylǵan dańǵyl jol. Sol bolashaqqa ashylǵan dańǵyl jolda ulttyq tárbıe arqyly júrýdi úırensek, eshkimnen kem bolmaıtynymyz anyq. Budan shyǵatyn qorytyndy, ulttyq tárbıe ıdeıasy ata-babalar aldyndaǵy qaryz ben ókshebasar urpaqtyń aldyndaǵy paryz dep túsinýimiz kerek. Iаǵnı paryz ben qaryzdyń túıiser tusy osy ulttyq tárbıe dep bilemiz». Avtordyń pikirinde halyqtyq, memlekettik, ómirlik mańyzy ólsheýsiz zor máseleniń tarıhy men teorııasyna, máni men mańyzyna tereń boılaǵan ǵalymnyń tanym baılyǵy men patrıottyq sezimi aıqyn kórinedi. Onyń ózinen keıingilerge qaldyrǵan ulttyq tárbıe týraly eńbekteriniń ózeginde asyl qazyna bar. Ol – birdiń emes, kóptiń, jastyń nemese qarttyń ǵana emes, tutas ulttyń árqashan ardaq tutyp, ıgiligine ustanatyn qasıetti qazynasy. Serik Jaılaýulynyń artynda qalǵan murasy halqynyń ıgiligine qyzmet ete bereri anyq.
Janǵara DÁDEBAEV,
Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti Abaı ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor
