Qalyń elden shyqqan qaıratker

Mine, osynaý aıaýly jandy urpaqtar jadynda qaıta jańǵyrtý maqsatynda «Dáýir jáne tulǵa» ǵylymı-aǵartýshy­lyq jobasy aıasynda Shymkent qalasy men Túrkistan oblysynda konferensııalar ótti. Me­gapolıstegi basqosý ataýy – «Til. Qoǵam. Ýaqyt» halyqaralyq ǵylymı-praktıkalyq konferen­sııasy. Bul aýqymdy is-shara qoǵam jáne memleket qaıratkeri J.Shaımerdenovtiń 95 jyldyǵy­na arnalyp otyr. Al konferensııany uıymdastyrýǵa tikeleı bastamashy bolǵan qyzdary Meń­diǵanym men Nursulý Shaımer­denovalar. «Tektiden tekti týar» demekshi, olar da – qara jaıaý emes, fılologııa men til bilimi sa­lasynyń bilikti ǵalymdary. Jıyn­nyń taqyryby nege til má­selesine arnaldy desek, Jamalbek aǵamyz kezinde óte áńgimeshil, sózsheń kisi bolypty. Ádebıetke erekshe qyzyqqan. Kitap jınaý, ár issaparynan úıine qyzyqty kitaptar ákelý súıikti isi edi. Bala-shaǵasyna da bilimdi bolýdy, ásirese qosymsha tilder bilýdi kóp ósıettegen. Ul-qyzdarynyń ǵy­lym jolyn qýýyna áke retinde qamqorlyǵyn aıamaǵan.

Konferensııa barysynda kóp estelik aıtyldy. Abyroıly kisi­niń jaqsy qasıetteri sóz etil­di. Esteligimen bólisken azamattar arasynda kezinde kóz kórgen, aǵalyq meıirimin sezingen, tipti J.Shaımerdenov tusyndaǵy ońdy ózgeristerdiń kýási bolǵan jandar sóz aldy. Tek elimizdiń ózinen emes, on­laın arqyly shetelden de bel­gili azamattar konferensııaǵa qosyldy.

Máselen, Reseıdiń In­­gý­­­she­­tııa Respýblıkasynyń óki­li, saıasattaný ǵylymdarynyń dok­­tory Israpıl Sampıev óndi­risti órkendetý isin­de­gi aǵa­myz­dyń sińirgen kóp eńbe­gin baıandady. Ǵalymnyń aıtýynsha, J.Shaımerdenovtiń uıym­das­ty­­rýshylyq qabileti joǵary bolǵan. Sózsiz isker adam edi. Naǵyz óz salasynyń bilgiri, kásibı mamany. Biraq partııanyń óki­­limin dep keýde soqpaıtyn. О́te qarapaıym, kishipeıil jan edi. Aınalasyna shýaǵyn shashyp júretin. Onyń janashyrlyǵy men qamqorlyǵyn kezinde talaı muqtaj jandar sezindi. Is­ker­ligimen qatar bilimi de ón boıynan kórinip turatyn. Mine, osy qa­sıetter J.Shaımerdenovti bas­qalardan ereksheleıtin.

Saıasattanýshy baıandaǵandaı, óńirdiń atqarýshy bıliginiń tizgi­nin ustaǵan 18 jyl ishinde nebir alpaýyt óndiris oryndary salyndy. Olardy sanamalasaq, munaı óńdeý, fosfor, transformator, sement, ekskavator zaýyttaryn tizip shyǵýǵa bolady.

Árıne, óndiris el ómirinde mańyzdy ról oınaıdy. Sonymen birge halyqqa rýhanı azyq ta kerek. Sol úshin J.Shaımerdenov kóptegen áleýmettik nysannyń boı kóterýine kúsh saldy. Onyń tikeleı basshylyǵymen oblys ortalyǵynda mýzeı, stadıon sekildi sporttyq-mádenı nysandar tur­ǵy­­zyl­dy. Bul, álbette, eldiń rý­ha­nı dem­alýyna, salamat­ty ómir sal­tyna bet burýyna úlken sep­ti­gin tıgizdi.

J.Shaımerdenov basqarǵan jyldary Shymkent shyn máninde naǵyz qalaǵa tán sıpatta damydy. Shaharda jaıly orta qalyptasa bastaǵan soń, jańadan jumys oryndary paıda bolǵannan keıin ha­lyq sany da birshama ósti. Ási­rese aýyldardan kelgen qa­zaqtardyń esebinen demografııa kóterildi. Mine, sondyqtan da parasatty tulǵa el damýyna sińirgen osynaý eńbegi úshin bir­neshe márte Eńbek Qyzyl Tý ordenimen marapattaldy. Mundaı orden óte joǵary dárejeli nagrada sanalǵan. Ol eńbek maıdanynda qaharmandyq kórsetken eń ozat azamattarǵa ǵana beriletin. Ondaı eńbek erleri árıne sanaý­ly boldy. Al Jaýyngerlik Qyzyl Tý ordeni – buǵan balama mara­pat. Ol kerisinshe soǵys dalasynda asqan erligimen kózge tús­ken batyrlardyń keýdesine ta­ǵy­latyn. Bul ordendi keýdesinde jarqyratyp taǵyp júrgen maı­da­n­ qaharmandary sırek bolatyn. Demek J.Shaımer­de­novtiń bul marapaty – eńbekte erekshe erlik tanytqan naǵyz batyr adam bolǵandyǵynyń belgisi. Ol Eńbek Qyzyl Tý ordenimen bir emes, bes márte nagradtalǵan. Osynyń ózi qoǵam qaıratkeriniń bitim-bolmysy bólek erekshe ja­ratylǵan jan ekenin aıtpaı uǵyndyrsa kerek.

Budan bólek, el aǵasy taǵdyrly kezeńderde tek basqarýshylyq-uıymdastyrýshylyq qabiletin ǵana emes, dıplomatııalyq bilim-biliktiligin de el bolashaǵy jolynda sarqı jumsady. О́ıtkeni kezinde О́zbekstan eline ótip ketken jerlerdiń Qazaqstanǵa qaı­ta­rylý máselesinde nar­­ tulǵanyń kóp eńbegi ja­tyr.­­ Máseleni yń-shyń­syz dıplo­ma­tııalyq ádis­pen sheshýge atsalysqany úshin J.Shaı­mer­denov taǵy bir mańyzdy nagrada «Halyqtar Dostyǵy» orde­nimen marapattaldy. Buǵan ár jyldardaǵy memleketimizdiń gúl­­denýine qosqan aıryqsha úle­si úshin marapattalǵan Lenın, Qur­met belgisi ordenderin qosyńyz.

J.Shaımerdenovti ózine ustaz, aǵa tutqan memleket jáne qoǵam qaıratkeri Qýanysh Aıtahanov ta jyly estelik aıtyp, urpaqtar sabaqtastyǵyn saqtaý ult úshin, ásirese óskeleń jasqa mańyzdy ekenine toqtaldy. Dara tulǵany jasy úlken kisiler biler, al qazirgi jastar ol adam jaıynda kóp nárse bilmeıdi. Bul arada urpaqtar sabaqtastyǵy álsiz bolyp tur. Osynaý tizbekti jalǵap, ony ómirsheń etý úshin birtýar aza­mattyń esimin máńgi etetin túr­li is-sharany úzbeı qolǵa alý kerek.

Q.Aıtahanovtyń aıtýynsha, kon­ferensııa aldyndaǵy qaıta­lan­bas tulǵanyń eskertkishine gúl shoqtaryn qoıý rásimi, onyń atyna berilgen kósheler jáne osyndaı ǵylymı-praktıkalyq konfe­ren­sııalar men ónegeli ómiri týraly jazylǵan kitaptar qaıratker atyn eshqashan óshirmeıdi. Osyny aıt­qan Q.Aıtahanov mundaı tul­ǵalardy dáripteý halyqtyń, onyń ishinde jastardyń sol kisilerge qarap boı túzeýine, ótken ómir­le­­rinen ónege alyp, ózderine úlgi tutýlaryna sep degen oı túıdi. Osy arada Q.Aıtahanov óne­­geli jannyń tirshilikte óte qa­rapaıym kisi bolǵanyn, dúnıege esh qyzyqpaǵan momyn, taqýa, adal adam bolyp ómir súrgenin bir mysalmen-aq aıshyqtap ótti.

«Aldyńǵy tolqyn aǵalardyń istegen jumystaryn keıingi tol­qyn iniler bilip júrýi kerek. Sonda urpaqtar sabaqtastyǵy or­naıdy. Búgingi qoǵam qalaı paı­da bolady? Osynshama ıgilik­ter qaıdan keldi? Eger sol Ja­mal­bek Shaımerdenovteı aǵalar bol­maǵanda, munyń biri bol­mas edi. Elimizdiń búgingi óndi­risi­niń negizi 70-80-jyldarda qyzmet etken el aǵalarynyń eren eńbeginiń nátıjesinde qalan­dy. Búgingi urpaq sony umyt­paýǵa tıis. Táýelsizdik bir­den kele salǵan joq. Ony qalyp­tas­tyrý jolynda atalarymyz ben apa­larymyz talaı ter tókti. Pre­zıdentimiz aıtqandaı, biz Ádiletti Qazaqstandy qurý ba­ǵytynda kele jatyrmyz. Ende­she, sol aldyńǵy býynnyń izin jal­ǵap, jemisti eńbekterin jal­ǵastyrý úshin bizge de solar sekildi tynbaı eńbek etý kerek. Sonyń ishinde basty qasıettiń biri adal ári ádil bolýymyz min­detti. Al adaldyqtyń jarqyn úlgisin J.Shaımerdenovteı tulǵalardan kórýimizge bolady. Ol kisiniń arynyń tazalyǵy, qanaǵatshyldyǵy jóninde bir ǵana mysal aıtaıyn, bir kezderi partııanyń oblystyq atqarý ko­mıtetiniń birinshi hatshysy Asan­baı Asqarov ekiqabatty, 65 páterli záýlim úı turǵyzyp, keń bólmeli páterlerdiń bireýin J.Shaı­merdenovke ápermekshi bolady. Biraq oǵan ol úzildi-kesildi qar­sy bolyp, 3 bólmeli tar páter­de shıetteı bala-shaǵasymen tu­ryp jatsa da, usynysty qa­byl al­maıdy. Osydan-aq ol kisi­niń boıy­nan izgilik pen adal qa­sıet­ti anyq kóre alamyz. Bú­gingi tańda adamdarǵa osy minez jetis­peı­di. Konferensııany uıym­das­ty­rýdaǵy maqsat bireý ǵana, ol – bizdiń aldymyzda júrip ótken aǵalar joly men ónege­sin keıin­gi­lerge nasıhattap, ósıet qylyp qal­dyrý. Ádiletti Qa­zaqstan­­dy qurý úshin adamdar adal bolý kerek­tigin umytpaıyq», dedi Q.Aıtahanov.

Qoǵam qaıratkeri asyl erdiń qur­metine «Dara tulǵa» atty kitap jaz­dy. Onda ómirbaıany, sonyń ishinde soǵys kezine tap kelgen boz­bala shaǵyndaǵy qıyndyqtar, odan stýdenttik oqýy men aqyl-oıy men eńbeginiń arqasynda qyz­mettik baspaldaqtarmen kó­te­­­­­­ril­­gen órleý kezeńderi, saıa­sı­ ómirdegi otty jyldar, son­daı-aq zeınetkerlikke shyqqannan keıin­gi tynys-tirshiligi keremet baıan­­dalǵan. Jazýshy Erkinbek Tury­sov­ aıtqandaı, Syr boıy­ndaǵy qa­lyń eldiń ortasynan shyq­qan­ eljandy azamattyń endigi júz jyldyq mereıtoıyna oraı taǵy bir mazmundy eń­bek daıyn­­dalyp jatyr. Bul joly kitap­qa­ ómirbaıany ǵana emes, dara tul­ǵa­nyń­ shyqqan tegi men urpaqtary jaı­ly kóbirek maǵ­lumat engi­zil­mek.

ShYMKENT