Jeńilistiń de qaıyry bar
Sóz joq, Hanchjoýda ótken HIH jazǵy Azııa oıyndarynda 10 altyn medal jeńip alǵan el quramasy sportshylarynyń jetistigi burynǵy oıyndarǵa qaraǵanda óte tómen. Aldyńǵy oıyndarda ulttyq quramanyń qorjynynda keminde 15 altyn boldy. Al beıresmı jalpykomandalyq esepte 1994 jyly Hırosımada – 4-oryn, 1998 jyly Bangkokte – 5-oryn, 2002 jyly Pýsanda – 4-oryn, 2006 jyly Dohada ótken Azııa oıyndary el sportshylary úshin eń kóp medal jeńip alǵan doda boldy. 85 medalmen elimiz 4-orynnan kórindi. Sondaı-aq 2010 jyly Gýanchjoýda – 5-oryn, 2014 jyly Inchhonda – 4-oryn jáne 2018 jyly Jakartada 9-orynnan kóringen ekenbiz.
Endi araǵa bes jyl salyp nege munshama tómen nátıje kórsettik? Bul suraqqa kórgenimiz ben bilgenimizge súıene otyryp, Azıadany bir sholyp ótýdi jón sanadyq.
2022 jyly ótýge tıis bolǵan Azııa oıyndary pandemııaǵa baılanysty bir jylǵa shegerilgendikten, kóp sportshylarymyz óz babynda bolmady. Sondaı-aq tennısten, kúresten ótetin álemdik deńgeıdegi jarystar Azıadamen tuspa-tus keldi. Tipti, kúres túrlerinen ótken álem chempıonaty Azııa oıyndary kúntizbesine óte jaqyn boldy. Sondyqtan atalǵan sport túrinen kóshbasshy sportshylarymyz Hanchjoýǵa kelmedi.
Aýyr atletıkadaǵy dopıng daýyna baılanysty Qazaqstan quramasy sportshylarynyń sany da, sapasy da qysqarǵanyn bilemiz. Bul joly el quramasy tek úsh sportshyǵa senim artty. Nátıjesinde, Azııa oıyndarynda Aleksendar Ýralov qana 81 kg salmaqta úzdik úshtikten kórindi.
Boksshylar qysastyqtan da sabaq alady
Búginde Azııa qurlyǵynda boks óte qarqyndy damyp ketti. Sońǵy álem chempıonatynda 13 salmaqta sary qurlyqtyń 23 boksshysy jeńimpazdar men júldegerler qatarynan kóringen. Bul degenińiz – Azııa oıyndaryna myqtylardyń myqtysy jınaldy degen sóz. Soǵan qaramastan, boksshylar óz deńgeıinde judyryqtasty deýge bolady. Altyn medal joq demeseńiz, tóreshilerdiń qandaı deńgeıde «ádil» tórelik etkenine kórermen de kýá boldy. Búginde erler boksy jeti salmaqqa qysqarǵan. Bizge buıyrǵany – erler arasynda 1 kúmis, 2 qola medal. Eger biz Parıj Olımpıadasynda bokstan eki altyn medal alyp jatsaq, Azııa oıyndaryndaǵy quramamyzdyń sátsizdigi lezde umytylatyny sózsiz.
Iá, boksshylarymyz eki altyn alýǵa tolyq múmkindigi bar. Árıne, ol úshin tóreshiler óz qyzmetin ádil atqarsa. Áıtpese, Azııa oıyndaryna barǵan Sáken Bıbosynov, Mahmud Sabyrhan, Aslanbek Shymbergenov, Nurbek Oralbaı álem chempıondary ekenin umytpaýymyz kerek. Parıj Olımpıadasynyń joldamasyna ıelik etken Qamshybek Qońqabaevtyń Azııa oıyndarynyń fınalynda Bahodır Jalolovpen sońǵy úshinshi raýndta qalaı judyryqtasqanyn kózimizben kórdik. Aldaǵy ýaqytta dál osyndaı qarqynda bolsa, álem chempıonatynyń kúmis júldegeri Qamshybek Parıjde atoı salýy múmkin. 92 kg-ǵa deıingi salmaqta qolǵap kıgen Saǵyndyq Toǵambaı da qarajaıaý emes. Ol Azııa chempıonatynyń qola júldegeri. 63,5 kg salmaqta rıngke kóterilgen Ertýǵan Zeınýllınovtiń óneri barshamyzdy tánti etti. Azııa oıyndarynda álem chempıonatynyń qola júldegeri tájik boksshysyn qýyp júrip sabaǵany esimizde.
Aıtpaı ketýge bolmaıtyn taǵy bir jaıt, Azııa oıyndarynda argentınalyq tóreshi elimizdiń birde-bir boksshysyna jeńisti bermedi. Tipti Mahmud Sabyrhan qarsylasyn qýyp júrip sabaǵannyń ózinde, Aslanbek Shymbergenovtiń nokdaýny kezinde tóreshi jeńisti bizdiń boksshylardyń qarsylasyna berip otyrdy.
Jalpy, sońǵy jyldary boks máneri qatty ózgerdi. Burynǵydaı jelip júrip, taktıkalyq turǵydan qarsylasyńdy tuqyrta almaısyń. Qazirgi boks naǵyz tóbeleske aınalǵan. Tipti tóreshilerdiń ózi tóbeleskish boksshylarǵa bir búıregin buryp turatynyn baıqap júrmiz. Osy jaıtty aldaǵy ýaqytta bapkerler eskerý kerek sekildi.
Balýandar babynda emes
Buǵan deıingi Azııa oıyndarynda elimizdiń jeńil atletteri anaǵurlym jaqsy jetistikke jetip júretin edi. Bul joly Hanchjoýǵa elimizden 48 medal jıyntyǵyna nebári 19 sportshy ǵana bardy. Bul – óte az. Sol sebepti de nátıje de tómen bolatyny sózsiz. Jeńil júgirmegen atletterimiz tek tórt qola medal jeńip aldy.
Dańqty Qajymuqan babamyzdan bastap, Ábilseıit Aıhanov, Jaqsylyq Úshkempirov sııaqty balýandarymyzdyń shoqtyǵy bıik. Alaıda elimiz egemendigin alyp, jeke memleket bolǵaly balýandarymyz dúbirli oıyndarynda ala-qula óner kórsetip júr. Sondyqtan grek-rım kúresine bir silkinis kerek. 1996 jyly Atlantada Iýrıı Melnıchenko Táýelsiz el tarıhynda alǵashqylardyń biri bolyp Olımpıada altynyn qorjynǵa saldy. О́kinishke qaraı, Iýrıı Melnıchenkonyń izbasarlary budan keıin jeńis tuǵyryna kóterile almady. Dál sol Iý.Melnıchenko baptaıtyn grek-rım sheberleri Azııa oıyndarynda 1 kúmis, 2 qola medal jeńip alsa, Madııar Quramysov baptaıtyn erkin kúres sheberleri, ókinishke qaraı, dodadan qur qol qaıtty.
Sannan – sapaǵa
Sannan sapaǵa kóshetin kez kelgeli qa-shan? Osyny sport basshylary eskerý kerek. Azııa oıyndaryna shubyrtyp 531 sportshy alyp bardy. Mysaly, Esport,
ıaǵnı kıbersporttan 28 jerlesimiz saıysqa tústi. Solardyń birde-bireýi júldege ilikken joq. Mundaı mysaldar kóp. Odan góri tıimsiz is-sharaǵa jumsalǵan qarjyny balalar sportyna, sport ınstıtýttaryn salýǵa, bapkerlerdiń aılyǵyn kóterýge, sportshylarǵa zamanaýı úlgidegi qural-jabdyqtar alyp berýge, dopıngke jatpaıtyn dári-dármek alýǵa jumsaǵany áldeqaıda tıimdirek edi.
Árıne, munyń bári qarapaıym jankúıer aınalysatyn sharýa emes. Onymen arnaıy sport mamandary aınalysa jatar. Bizdiki tek eske túsirip, aıtý ǵana. «Boks nege osymen ekinshi ret altyn medalsyz qaldy?», «Balýan elmiz deımiz, nege klassıkter júlde ala almady?», degen suraqtar keptelip turyp qaldy...
Osyndaıda esimizge Tokıo Olımpıadasy túsip otyr. Sol dodada japondar 27 altyn, 12 kúmis jáne 17 qola medal alyp, úzdik úshtikten kórindi. Bul – tamasha kórsetkish. Jeńimpazdary da jetip artylady. Biraq myna jaıt bizdi tańǵaldyrdy:
Tokıo Olımpıadasynda japonnyń jelaıaq sportshysy Sýnıa Takaıama kedergilerden júgirýde irikteýden óte almaǵanyn óz kózimizben kórdik. Biraq stadıonnan tikeleı aqparat taratyp otyrǵan telearna júrgizýshileri oǵan janashyrlyq tanytyp, qoldaý kórsetti. Suhbat alyp, onyń áli talaı jeńiske jetetinine senim bildirdi. Jergilikti jankúıerlerden qoldaý kórdi. Munyń barlyǵyn olar ne úshin istep otyrǵanyn qasymyzdaǵy japon tilshisinen suraǵanymyzda, japondar qoldaýy bar sportshynyń kóbisi túptiń-túbinde el namysyn abyroımen qorǵaıtynyna senetinin aıtty.
2021 jyly joly bolmaǵan Sýnıa Takaıama 2023 jyly Azııa oıyndarynda top jaryp, Japonııa quramasyna altyn medal syılady. Mine, osyndaı baǵdarlama, osyndaı qoldaý bizge de kerek sekildi.
Árıne, biz sport mamany emespiz. Alaıda Azııa oıyndary sportqa jaýapty quzyrly qurylymdardyń shynaıy sıpatyn jáne qandaı deńgeıde jumys istep jatqanyn kórsetip bergendeı. Nátıjege qarap shuǵyl túrde júıeli izdenis pen keshendi sheshimder kerek ekeni baıqalady. Sport fýnksıonerleri 2024 jyldyń 26 shildesinde bastalatyn Parıj Olımpıadasyna daıyndyqty dereý, búginnen bastaý kerek ekenin jaqsy túsinýi kerek. Múmkin, sol kezde sportshylarymyz Azııa oıyndarynda ketken eseni Parıjdegi dodada qaıtarar...
